Bárinen buryn saıası ózara senim buryn-sońdy bolmaǵan jańa beleske kóterildi. Dıplomatııalyq qarym-qatynastar ornaǵannan bergi otyz jyldyń ishinde Qytaı men Ortalyq Azııa elderi jan-jaqty strategııalyq áriptestik ornatyp, ony «Bir beldeý, bir jol» bastamasy aıasyndaǵy kóptegen qujatpen bekitti, ekijaqty jáne aımaqtyq deńgeıde ortaq taǵdyrlar qaýymdastyǵy ıdeıasyn alǵa tartty.
Sammıt barysynda QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń ózara qurmet pen senimge, qoldaýǵa jáne tıimdilikti kózdeıtin «Qytaı – Ortalyq Azııa rýhy» ıdeıasy qazirgi óńirlik seriktestiktiń rýhanı ózegine aınalǵan tujyrymdama boldy. Alty memlekettiń basshylary qol qoıǵan «Astana deklarasııasy» taraptardyń negizgi ulttyq múddelerge qatysty birin-biri qurmetteýge, qoldaýǵa daıyn ekenin kórsetti. Qytaı tarapy shekaralas elderdiń táýelsizdigi men damý jolyn qoldaıtynyn aıqyn bildirse, Ortalyq Azııa memleketteri «Bir Qytaı» qaǵıdasyna adaldyǵyn taǵy da rastady. Bul – saıası birlik pen ózara túsinistik óńirlik turaqtylyqqa yqpal etetin mańyzdy nyshan.
Ekinshiden, tájirıbe júzindegi yntymaqtastyqta tamasha nátıjelerge qol jetkizdik. Sammıt aıasynda 2025–2026 jyldar «Qytaı – Ortalyq Azııa joǵary sapaly damý jyldary» dep jarııalanyp, yntymaqtastyqtyń alty basym baǵyty belgilendi: úzdiksiz saýda, ónerkásip pen ınvestısııalar, kólik baılanysy, paıdaly qazbalardy ekologııalyq turǵyda ıgerý, aýyl sharýashylyǵyn jańǵyrtý men el azamattarynyń ózara barys-kelisi. Osy baǵyttardy iske asyrý maqsatynda alty memleket basshylarynyń «Bir beldeý, bir jol» bastamasynyń joǵary sapaly birlesken qurylysy jónindegi is-sharalar josparyna qol qoıý rásimine kýá boldyq. Bul – Qytaıdyń shekaralas aımaqtaǵy barlyq eldermen alǵash ret osyndaı qujat jasasýy. Sonymen qatar «Qytaı – Ortalyq Azııa» formatynda kedeıshilikpen kúres ortalyǵy, bilim salasyndaǵy almasý jáne yntymaqtastyq ortalyǵy, shóleıttenýge qarsy kúres ortalyǵy men saýda úshin qolaıly jaǵdaı jasaıtyn alań qurý týraly sheshim qabyldandy. Bul bastamalar Ortalyq Azııa elderi halqynyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, joǵary bilikti mamandardy daıarlaýǵa, sý jáne tabıǵı resýrstardy basqarýǵa jáne sapaly ekonomıkalyq damýǵa yqpal etýge baǵyttalǵan. Munyń bári «joǵary sapaly damý arqyly birlesken jańǵyrtýǵa járdemdesý» uranynyń tereń maǵynasyn aıshyqtaı túsedi.
Úshinshiden, sammıt tatý kórshilik pen dostyqtyń jańa deńgeıin kórsetti. Alty memlekettiń kóshbasshylary halyqtar arasyndaǵy máńgilik dostyq qaǵıdasyn zańdyq turǵyda bekitken qujatqa – Máńgilik tatý kórshilik, dostyq jáne yntymaqtastyq týraly shartqa qol qoıdy. Osynaý kelisimder Qytaı – Ortalyq Azııa qarym-qatynastary tarıhyndaǵy jańa belesti belgilep, aldaǵy onjyldyqtardaǵy aýyzbirshilikke jol ashty. Qytaı men Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy baýyrlas qalalardyń sany 100-den asty. Mundaı «dostyq kópirleri» mádenı jáne adamı qarym-qatynastyń keńeıýine yqpal etedi.
Sondaı-aq taraptar parlamenttik jáne partııaaralyq qarym-qatynas, áıelder men jastardyń ózara is-qımyly, buqaralyq aqparat quraldarynyń, taldaý ortalyqtary men qoǵamdyq uıymdardyń jumysy sııaqty salalardaǵy yntymaqtastyqty jandandyrýǵa kelisti. Aldaǵy jyldary Ortalyq Azııa elderinde mádenı ortalyqtar, Lý Ban sheberhanalary, Qytaı ýnıversıtetteriniń fılıaldary men dástúrli medısına ortalyqtary ashylady. Munyń bári órkenıetterdiń toǵysýyna jańa serpin berip, halyqtar arasyndaǵy myńjyldyq dostyqtyń jalǵasy bolmaq.
О́z kezeginde Qazaqstan óńirlik yntymaqtastyqty nyǵaıtýda erekshe ról atqarady. Onyń aıǵaǵy – «Bir beldeý, bir jol» bastamasy alǵash ret osy elde, osy jerde jarııalanǵan edi.
«Bir beldeý, bir jol» bastamasynyń alǵash ret usynylǵan jeri retinde Qazaqstan Qytaı men Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy ózara tıimdi seriktestiktiń tereńdeýine jetekshilik etip keledi. Sammıt aıasynda QHR Tóraǵasy Sı Szınpın Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevpen kezdesip, strategııalyq yntymaqtastyqtyń ózekti máselelerin talqylady. Kezdesý nátıjesinde saýda, ınvestısııa, ǵylym men tehnıka, keden, týrızm jáne BAQ salalarynda 60-tan asa ekijaqty qujatqa qol qoıyldy. Osynyń barlyǵy eki el arasyndaǵy «altyn kezeńde» baılanystardy odan ári tereńdetýge qýatty serpin boldy.
Qazirgideı alasapyran da qubylmaly kezeńde Qytaı – Ortalyq Azııa kemesi gýmanıtarlyq túsinistik jelkenderi men ekonomıkalyq pragmatızmniń eskekteri astynda óz baǵytyn senimdi túrde jalǵastyryp otyr. Kóshbasshylardyń kóregen saıasaty strategııalyq áriptestik rýhynda beıbitshilik pen turaqtylyqqa, órkendeýge bet buryp keledi.
Szıan VEI,
Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Almatydaǵy bas konsýly
