Jyl tańdaýy: jeńimpazdar esimi jarııalandy

О́tken jyldarmen sa­lys­­tyr­ǵanda ózge­she­ligi sol, bıyl sal­tanatty marapattaý rásimi ót­kizilmedi. Synshylardyń ber­gen­ má­limetine qaraǵanda, 2024 jyl Qa­zaqstan kınematografııasy úshin eń ta­bysty jyl bolǵan. Otandyq pro­kat pen  halyqaralyq kıno­fes­tıvaldarda 100-den asa fılm usynylǵan. Bul fılmder jalpy quny 22,5 mlrd teńgeni quraıtyn kassa jınaǵan, onyń ishinde segiz kartına mıllıardtan asatyn qarjyǵa qol jetkizgen.

Al bıylǵy «Synshylar tań­daýy» júldesine 13 sanat bo­ıynsha 22 fılm talasqa tús­ken. Mysaly, basqa atalymdardy sanamalamaı, «Úzdik drama» atalymymen ǵana syn­ǵa túsken «Talaq», «Jambyl. Jańa dáýir», «Tul», «Veloshah» fılm­derin ata­saq, arasyndaǵy Ádilhan Er­­­janovtyń «Dala qasqyry» fıl­min synshylar biraýyzdan «Jyl­­dyń úzdik týyndysy» dep tanyǵan.

Barlyq atalym arasynda tar­tymdylyǵymen de, tar­tys­ty ótýimen de nazar aýdaratyny – «Úzdik áıel beınesi». Buryn «Qaratas aýylyndaǵy oba», «Qash» fılmderindegi rólderimen kınosynshylar baǵasyn alyp úlgergen Tolǵanaı Talǵattan basqa usynylǵan bes aktrısanyń tórteýi bul saıysqa birinshi ret qatysyp otyr. Ádil­han Erjanovtyń «Dala qasqyry» fılminde belgili akter Berik Aıtjanovpen birge seriktesip oınaǵan Anna Starchenko jasa­ǵan beıne óte kúrdeli.

Onyń keıipkeri ishki qar­sylyǵyn syrtqa shyǵa­ra almaı arpalysyp, tutyǵyp-tuldanyp júrip, fılmniń so­ńynda tulǵa retinde jańǵyryp, aınalasyn óziniń aıqyn daýy­symen tańyrqatady. О́zin-ózi jeńý jolyndaǵy keıipkerdiń aýyr taǵdyrynyń senimdi sýrettelýi aktrısany úmitker úzdikterdiń qataryna jaıǵastyrdy.

Qazaq kórermeni ortasynda talqyǵa kóp túsip, tóńireginde talasty pikir, ótkir syn kóp aı­tylǵan «Nýrıkamal» melo­dra­masyndaǵy aqyn áıeldiń obrazy – Gúlbahram Jebesinova­nyń kınodaǵy jańa belesi. Dál osy obraz aktrısany bıylǵy «Synshylar tań­daýy­na» jetelep ákeldi. О́leńdi qundaqtaý­ly nárestedeı óbektep, ıigen janynyń móldirin jyrǵa aınaldyryp kún keshetin lırı­ka­­lyq keıipker kompozıtor kúıeýin súıe tura, onyń da, óziniń de sezi­mi­niń aldynda álsiz. Ǵaıyptan paıda bolyp, júregine alaý jaqqan jan jarynyń jazyǵy joq beıtanys mýzasyn bul da búkil bolmysymen qabyl alyp, túsinetindeı. Qudiretti óner úshin eriniń tańdaýyna qurmetpen qarap, jańa shyǵarmashylyq shedevrdiń týýyna múmkindik berýi kerek. О́te názik ári sonshama kúrdeli beıne. Úmitker beseý, tańdaý – bireý. Amal ne, bul joly synshylardyń búı­regi «Nýrıkamalǵa» emes, «Dala qasqyrynyń» bas keıip­ke­rine burylyp, kúrdeli psıho­lo­gııalyq personajdy beınelegen Annany «Úzdik aktrısa» atan­dyrdy. «Úzdik áıel beınesi» týraly tolymdy pikirin belgili kıno­synshy Gúlnar Ábikeeva bylaı tarqatady: «Bıylǵy zań­dylyq qyzyq bolyp tur. Syn­shy­lardyń saraptaýyna kıno áleminiń esigin endi ashqan jańa juldyzdar emes, buryn qýatty dramalyq rólimen tanylǵan orta jastaǵy aktrısalardyń oıyny usynylyp otyr. Bul zamanaýı qazaq kınosynyń alýan sıpaty men salmaǵyn tolyqqandy kórsetip turǵandaı. Negizinen, osynyń bári – áıel boıynda­ǵy myqty minezdiń kórinisi. Shárı­pa Orazbaevanyń «Tul» fıl­min­de Ámına Ermekova ákesi­nen de, anasynan da aıyrylǵan tul jetimniń rólin oınaıdy. Týmaı jatyp taǵdyrdan teperish kór­gen beıbaq balanyń mańdaıy­na myna dúnıeniń búkil beıneti jazylǵan. Qaryzǵa batý, nesıe­den kóz ashpaý, er adamdar­dyń zábiri, kúndiz-túni bel jazbaı eki aýysymda jumys isteý jetim qyzdyń qalypty ómiri­ne aınalyp ketken. Kartına osy ýaqytqa deıin birneshe júlde ıelendi, Bishkekte ótken kınofestıvalda «Úzdik ssenarıı» retinde atalyp ótti. Al Ásel Aýshakımovanyń «Veloshah» fılmi Nıý-Iorkte ótken «Tribeca» kınofestıvaliniń Gran-prıin ıelendi. Qazaq kınosy Amerıkada buryn-sońdy mun­daı jetistikke jetpegen. Bul, eń aldymen, ortalyq telearna­nyń tilshisi bolyp basty róldi oınaǵan Saltanat Naýryzdyń eńbegi. Bul – qoǵamdaǵy shyndyq pen bılik úgit-nasıhatynyń bir-birimen úılespeıtinin kórsete­tin tragıkomedııa. Á.Erjanov­tyń «Dala qasqyry» fılmi Tama­ranyń tarıhyn tarqata otyryp, astan-kesteńi shyqqan qala ishinen joǵalǵan balasyn iz­degen ananyń janaıqaıyn ­baıandaıdy. Balasyn qutqarý úshin buryn tergeýshi bolǵan búgingi baýkespeniń kóme­gine júginýge májbúr. Mine, bıyl sarapqa sa­lyn­ǵan fılmder­degi áıelderdiń obrazy osyndaı qaıshylyǵymen qy­zyqty bolyp tur» dep, kınosynshy úmitker fılmderdiń ón boıyndaǵy áıel qaısarlyǵyn ashyp kórsetip, jeke-dara atap ótti.

Sondaı-aq osy fılmdegi Berik Aıtjanov ta «Úzdik er adam beınesin» jeńip aldy. «Ekin­shi plandaǵy úzdik áıel» beınesi «Sheker. Sońǵy múm­kindik» fıl­min­degi Shuǵyla Eshenova, «Ekinshi plan­daǵy úzdik er adam beınesi» «Úkim» fılmindegi Aıbar Salyǵa ta­bys­taldy. «Úkim» fılmi «Úz­dik janrlyq fılm» atansa, «Dala qasqyryn» túsirgen Ádil­­han Erjanov «Úzdik rejıs­ser», «Qar­lyǵash» fılmimen Ma­lıka Muha­metjan «Úzdik debıýt»,­ Ádilhan Erjanov «Dala qas­­qy­ry­­men» jáne Danııar Sa­la­mat «Talaq» fılmi úshin «Úzdik sse­narıı» ıesi dep tanyldy. Er­kin­bek Pyty­ralıev «Úzdik opera­tor», Ermek О́tegenov «Úzdik qoıý­shy sýret­shi», «Mahabbat sarbazy» fıl­mine jazǵan mýzykasy úshin Baıǵalı Serkebaev «Úzdik kom­­­pozı­tor», Jeltoksan «Almaty, men seni súıem» ánimen «Úzdik án» ata­­­ly­­­myn­darynda jeńimpaz dep tanyldy.

Kınosynshylar qaýymdasty­ǵy bıyl jańa múshelermen to­lyqty. Olar – kınotanýshy Álem Dáýletqulov jáne kınosyn­shylar Botagóz Koılybaeva men Ramazan-Málik Eleýsiz. Sondaı-aq ótken jyldyń taǵy bir eleý­li­ jańalyǵy, Qazaqstannyń kıno­synshylar qaýymdastyǵy «FIPRESSI» halyq­aralyq kınopressa federa­sııa­synyń quramyna kirdi.

ALMATY