Foto: KazService telegram arnasy
Forýmǵa Qazaqstan ekonomıkasynyń kúretamyry sanalatyn munaı-gaz salasyndaǵy negizgi oıynshylar — KPO, NCOC, TShO sııaqty iri ınvestorlar tolyq quramda qatysty. Is-shara jergilikti bıznestiń múmkindigin keńeıtý, otandyq qamtýdy arttyrý jáne óndiristi ártaraptandyrý máselelerine arnalǵan. Sonyń ishinde Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng b.v. kompanııasynyń jumysyna qazaqstandyq bıznes ókilderin qatystyrý, otandyq mazmundy kóbeıtý, memleket, halyqaralyq operator jáne otandyq jetkizýshiler úshtiginiń jumysyna jańasha úılestirýge basa nazar aýdarylyp otyr. Jıynǵa qatysýshylar uzaqmerzimdi áriptestiktiń keleshegin talqylap, óndiristi kiriktirý, ınjenerlik sheshimderdi damytý máselesin de talqylady. Forým aıasynda plenarlyq jáne tehnıkalyq seksııalar, isker kezdesýler, mamandandyrylǵan kórmeler uıymdastyryldy.
Forým jumysyna Qazaqstan Respýblıkasy energetıka vıse-mınıstri Qudaıbergen Arymbek, Májilis depýtaty Abzal Quspan, BQO ákiminiń mindetin atqarýshy Qalııar Aıtmuhambetov, QPO bas dırektory Marko Marsılı, AGIP Karachaganak B.V. bas dırektorynyń orynbasary Gaetano Veshera, IMVS bas dırektory Dastan Ábishev, Atameken UKP munaıgaz sektory departamentiniń atqarýshy dırektory Muratbek Mahanov t.b. qatysyp jatyr. Jıynnyń moderatory – KazService Prezıdıýmynyń tóraǵasy Rashıd Jaqsylyqov.
Meımandar, olardyń qatarynda Batys Qazaqstan oblysynan bólek Mańǵystaý men Qyzylorda oblysy ákimdikteriniń ókilderi bar, Alageum Electric, NSG, Energo Plıýs A, Azot zaýyty, PSI, Aqbarys, ChemInvest, AlexAsu t.b. kompanııalardyń kórmege qoıylǵan ónimderimen tanysty.
Plenarlyq otyrysta Májilis depýtaty Abzal Quspan sóz alyp, bul forýmdy – ashyq dıalog pen naqty ózgeristerge jol ashatyn mańyzdy alań dep atady.
- Aldymen osyndaı mańyzdy dıalog alańyn uıymdastyrǵandaryńyz úshin alǵys bildiremin. Qarashyǵanaq jobasy – elimizdegi eń iri jobanyń biri, al onyń óńir ekonomıkasyna qanshalyqty yqpaldasýy – barlyǵymyz úshin mańyzdy, - dedi depýtat.
Abzal Quspan kompanııa jumysyndaǵy oń ózgerister qatarynda 2024 jyly jergilikti qamtý deńgeıi 65%-ǵa jetkenin, semınar, kezdesýler uıymdastyrylǵanyn, 2030 jylǵa deıin qazaqstandyq taýarlar úlesin 30%-ǵa jetkizý maqsaty qoıylyp otyrǵanyn, 50-den astam uzaq merzimdi kelisimshart jasalyp, jergilikti mazmunǵa qyzyǵýshylyq artyp kele jatqanyn atap aıtty.
Alaıda, halyq qalaýlysynyń aıtýynsha, áli kúnge sheshimin tappaǵan máseleler de bar.
Birinshiden, Batys Qazaqstanda jergilikti kásipkerlik orta áli de álsiz. Atyraýdaǵydaı serpilis bolmady. TShO jergilikti bıznesti damytýǵa naqty serpin bergen bolsa, Qarashyǵanaq jobasy áli ondaı deńgeıge jetken joq.
Ekinshiden, Offtake-kelisimsharttar jabyq kúıde qalyp otyr. Depýtattyq saýaldarǵa qaramastan, naqty tizim usynylmaı keledi. «Eger qyrkúıekke deıin tıisti aqparat berilmese, bul máseleni Memleket basshysynyń deńgeıinde kóterýge májbúr bolamyn» dedi Abzal Quspan.
Úshinshiden, jergilikti kompanııalar iri tenderlerge qol jetkize almaı otyr. Keri baılanys joq, baǵalaý krıterııleri túsiniksiz, al tenderlik lottar shaǵyn jáne orta bıznes úshin qoljetimsiz.
Tórtinshiden, ınjenerlik jáne jóndeý qyzmetterin jergilikti deńgeıde ıgerý áli de tómen. Munda joǵary oqý oryndary, ǵylymı-tehnıkalyq ortalyqtar men tehnoparkterdi tartý mańyzdy.
«Biz konstrýktıvti dıalogty qoldaımyz. Biraq ol formaldy emes, nátıjeli bolýy tıis. Jergilikti bıznes jumys isteýge, damý men jaýapkershilik alýǵa daıyn. Eń bastysy — teń múmkindik pen ashyq qoljetimdilik qajet» dep qorytty sózin Májilis depýtaty.
Forýmnyń tehnıkalyq seksııasynda QPO kompanııasy bas dırektorynyń orynbasary Muhtar Mankeev alıanstyń aldynda turǵan basty meje – 2030 jylǵa deıin taýar túrindegi jergilikti mazmundy – 30 paıyzǵa, jumysshylar úlesin – 82%, otandyq qyzmet kórsetýshiler arasalmaǵyn 90%-ǵa deıin jetkizý ekenin habarlady.
Muhtar Mankeevtiń aıtýynsha, qazaqstandyq jetkizýshilerdi qoldaý maqsatynda erte tenderler, aldyn ala tapsyrystar, áriptestiktiń jańa formalary usynylyp jatyr. Sondaı-aq kóptegen taýarlar – rettegish qaqpaqtar, hımııalyq reagentter, manometr jáne basqa da buıymdar qazir tek otandyq óndirýshilerden alynyp jatyr.
«2020-2025 jyldar aralyǵynda jergilikti taýar óndirýshilermen arada jalpy quny 8,7 mlrd AQSh dollaryna teń 1300-den asa kelisim shartqa qol qoıyldy» dedi Muhtar Mankeev.
Kompanııa basshysynyń taǵy bir orynbasary, óndiris jónindegi dırektor Nıkola Allegro óz sózinde Qarashyǵanaq kenishinde qazirgi tańda atqarylyp jatqan operasııalarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, Qarashyǵanaq – munaı men gaz kondensaty qory jóninen álemdegi eń iri kenishtiń biri. Sońǵy esepterge qaraǵanda, munda 1,2 mlrd tonna munaı men kondensat, 1,35 trln tekshemetr gaz bar eken. Qazir QPO jer qabattaryn tolyq basqaryp, burǵylaý, skvajınderdi kúrdeli jóndeý, synaq jasaý, óndiristegi barlyq jabdyqqa tehnıkalyq qyzmet kórsetý sekildi jumysty atqaryp otyr.
QPO kompanııasyna qajet taýarlar men qyzmetterdi jetkizý, uıymdastyrý jumysyna jaýapty Dos Santos Sılvestr Karlos Antonıo da óz sózinde jergilikti taýaróndirýshilerdiń túrli tenderge qatysý múmkindigi molaıǵanyn aıtady. Máselen, 2025 yldyń alǵashqy jartysynda QPO 127 kelisim-shart jasaǵan, onyń 97,7%-y Qazaqstan rezıdentterine tıesili. Munyń ishinde batysqazaqstandyq fırmalardyń úlesi 25%-dy quraıdy. Kompanııa tiziminde 243 jańa jetkizýshi tirkelgen, al 421 kompanııa 2022 jyldan beri áriptestik baılanysta kele jatyr.
Batys Qazaqstan oblysy
