Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul depýtattyq kezeń – meniń Parlamenttegi ekinshi shaqyrylymym. Buǵan deıin jetinshi shaqyrylymda Qazaqstan halqy Assambleıasynan taǵaıyndalǵan depýtat retinde qyzmet etsem, qazirgi segizinshi shaqyrylymda «Amanat» partııasynyń atynan saılanyp, Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń múshesi retinde elimizdiń zań shyǵarý úderisine belsene aralasyp kelemin.
Osy ýaqytqa deıin Ulttyq quryltaı otyrysynda kóterilgen másele, Memleket basshysynyń Joldaýlarynda belgilengen basty mindet sessııa jumysyna serpin berip, zań shyǵarý qyzmetine tyń qarqyn qosty. Ári Parlament jumysyn qoǵamdaǵy eń ózekti túıtkilge baǵyttap júr.
Máselen, «Turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl týraly» zań qoǵamnyń suranysyn eskergen, ýaqyt talaby týǵyzǵan mańyzdy qujat boldy. Bul zań tek áıelderdiń ǵana emes, barlyq otbasy múshesiniń, sonyń ishinde balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Zań jobasy 2020 jyldan bastap qaralyp, birneshe jyl boıy túrli talqylaýdan ótti. Qazir naqty iske asyrylyp jatyr.
Sonymen qatar buqaralyq aqparat quraldary týraly zańnama da jańartylyp, «Mass-medıa týraly» zań qabyldandy. Onyń aıasynda ınternet-resýrstar medıa salasyna engizilip, biryńǵaı aqparattyq saıasatty júrgizý úshin ulttyq medıa platforma quryldy. Jýrnalısterdi akkredıtasııalaý rásimi jeńildetilip, memlekettik emes BAQ-ty granttyq qarjylandyrý tetikteri engizildi.
Prezıdent bastamasymen qolǵa alynǵan jáne qoǵamda úlken qoldaýǵa ıe bolǵan mańyzdy qujat – Ulttyq qordan balalarǵa qarjy aýdarýǵa jol ashqan zań. Nátıjesinde, Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50%-y balalardyń jeke jınaq shottaryna aýdarylady.
Buǵan qosa «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań qabyldandy. Onyń negizinde byltyrdan bastap azamattar resmı túrde óz usynystary men bastamalaryn petısııa arqyly joldaı alatyn múmkindikke ıe boldy. Bul – azamattyq qoǵamdy damytý jolyndaǵy mańyzdy qadam.
Taǵy bir ózekti másele – qumar oıyndarǵa táýeldilikpen kúres. Osyǵan baılanysty «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine oıyn bıznesi, lotereıa qyzmeti, densaýlyq saqtaý, memlekettik eńbek ınspeksııasy, memlekettik baqylaý jáne artyq zańnamalyq reglamentteýdi bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qabyldanyp, qujat aıasynda azamattardyń jekelegen sanattary úshin qumar oıyndarǵa qatysty shekteýler belgilendi. Zańmen oıynqumarlyqqa táýeldilik deńgeıin tómendetýge, áleýmettik osal toptardy qorǵaýǵa jáne oıyn bıznesin uıymdastyrýshylardyń jaýapkershiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan normalar engizildi.
Esirtki bıznesine qarsy kúreske baǵyttalǵan zań jobasy aıasynda tabandy jumys júrgizildi. «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine esirtki, psıhotroptyq zattardyń, sol tektesterdiń, prekýrsorlardyń jáne kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań esirtki óndirisi úshin ǵana emes, osy qylmystyq áreket úshin laýazymdy adamdardyń da jaýapkershiligin edáýir qatańdatty. Endi bul qylmysqa qatysy bar tulǵalar múlki tárkilenip, 15 jyldan 20 jylǵa deıin nemese ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin.
Zańda esirtkini jasyryn ornalastyrýshylardyń jazasy azdap jumsartyldy. Máselen, alǵash ret mundaı qylmys jasaǵany úshin qylmysyn aýyrlatatyn mán-jaılar bolmasa, múlkin tárkilep, 5 jyldan 8 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý kózdelgen (buryn múlkin tárkileı otyryp, 5 jyldan 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyratyn). Jaza atalǵan qylmysqa tartylatyndardyń, ıaǵnı esirtkini jasyryn ornalastyrýshylardyń kóbi jasóspirimder men jastar bolǵandyqtan jumsartyldy. Olardyń esirtkini ózderi daıyndamaıtyny, kóbine esirtkiniń zańsyz aınalymyn uıymdastyrýshylardyń qylmystyq tuzaǵyna túsetindigi eskerildi. Alaıda qylmystyq áreketti birneshe ret qaıtalasa, ony múlkin tárkileı otyryp, 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi qatań jaza kútedi. Osylaısha, biz el Prezıdentiniń tapsyrmalaryna sáıkes máseleni jan-jaqty qarastyrdyq.
Ishki ister organdarynyń qyzmetin bıýrokratııadan aryltý baǵytynda da birqatar túzetý qarastyryldy. Bul ózgerister quqyq qorǵaý salasynyń tıimdiligin arttyrýdy kózdeıdi.
Sondaı-aq keıbir zańnamalyq aktilerge astananyń jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń ınfraqurylymyn damytýǵa baǵyttalǵan ózgertýler men tolyqtyrýlar engizip, zań jobasyn qarastyrdyq. Onyń negizinde qala mártebesin aıqyndap qana qoımaı, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý jáne turǵyndardyń ómir súrý sapasyn arttyrý josparlanyp otyr.
Jalpy alǵanda, Prezıdenttiń saılaýaldy baǵdarlamasynda qamtylǵan bastamalardyń negizgi bóligi osy sessııa barysynda júzege asyryldy. Bul jumys – el damýy men azamattardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan júıeli ári keshendi is-sharalar. Sondyqtan qabyldanǵan sheshimder kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp, ár másele naqty, baıyppen sheshiledi. Aldaǵy ýaqytta da qoǵamdaǵy túıtkilderdiń túıinin tarqatýǵa, azamattardyń múddesin qorǵaýǵa bar kúsh-jigerimizdi jumsap, mıssııany adal atqarýdy jalǵastyramyz.
Natalıa DEMENTEVA,
Májilis depýtaty
