Infografıkany jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Balalardyń sapaly bilim alýyna qolaıly jaǵdaı jasaý máselesi Memleket basshysynyń erekshe nazarynda. Otanshyl, bilimdi ári jasampaz urpaq tárbıeleý – memlekettik saıasattyń negizgi basymdyǵy. Qazir oqýshylar men stýdentterdiń jaqsy ári jaıly oqýyn qamtamasyz etý úshin bilim berý mekemelerin salý men jańǵyrtý jumystary qyzý júrip jatyr. Bıylǵy oqý jylynda 11 800 mektepke deıingi uıymda 1 mln-nan astam bala tárbıelenip, bilim alady. Jyl basynan bastap balabaqshalardy vaýcherlik qarjylandyrý qanatqaqty jobasy 20 qala men 7 aýdanda sátti iske asyrylǵan. Qanatqaqty kezeńde 461 myń vaýcher berilip, balabaqshaǵa kezekke turý 93 myńǵa qysqardy. Nátıjesinde, jergilikti bıýdjetterden 7,7 mlrd teńge únemdeldi.
«Qyrkúıek aıynan bastap, jyldyń sońyna deıin barlyq balabaqsha kezeń-kezeńimen tolyqtaı osy vaýcherlik qarjylandyrý júıesine ótedi. Al 135 balabaqshada 7 myńnan astam baldyrǵannyń memlekettik tildi qoldaný daǵdysyn arttyrǵan «Tilge boılaý» men ata-analarǵa 5 jasqa deıingi balalardy otbasy jaǵdaıynda damytýǵa kómekshi bolǵan «Beske deıin úlger» jobalary jańa oqý jylynan bastap, mektepke deıingi bilim berý deńgeıine jappaı engiziledi», dedi Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, jańa oqý jylynda orta bilim berý júıesine jasandy ıntellekt engiziledi. Ol úshin «Sıfrlyq saýattylyq» pen «Informatıka» pánderine jasandy ıntellekt ıntegrasııalanyp, etıkalyq standarttary bekitildi. 1-11-synyp oqýshylaryna arnalǵan Deı-of-eı-aı («Day of Al») onlaın kýrstary men pedagogterge arnalǵan kýrstar ázirlendi. Sonymen qatar, bıyldan bastap, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, «Keleshek mektepteri» modelin basqarý júıesi iske qosylady. Osy maqsatta «Keleshek mektepterin» basqarý men akkredıtteýdiń standarttary ázirlendi, onda úsh deńgeıli kýrstardan ótken 3 myńnan astam pedagog jańa oqý jylynda jańasha jumys bastaıdy.
Bıyl memlekettik bilim granttary baıqaýyna 113 myńǵa jýyq ótinim berildi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 9 myńǵa artyq. Al joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilimi bar kadrlardy daıarlaýǵa 93 232 grant bólindi, onyń qatarynda 77 084 grant joǵary bilim alýǵa berildi.
«Konkýrs qorytyndysy boıynsha granttar 99% kóleminde ıgerildi. 2 500-i Atyraý men Mańǵystaý oblysynyń jastaryna berildi, 2 004-i «Serpin» jobasyna, al sheteldik joǵary oqý oryndary fılıaldarynda oqýǵa 2 365, halyqtyń áleýmettik osal toptary sanatyndaǵy balalarǵa 9,5 myń, qandastarǵa 2,1 myń grant berildi. Alǵash ret merzimdi áskerı qyzmet ótkergen azamattarǵa 2 010 bilim berý granty bólindi», dedi Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek.
Premer-mınıstr vedomstvo basshylarynyń atqarǵan isin saralap, qyrkúıek aıynda 115 myń jańa oqýshy ornyna arnalǵan 83 jańa mektep ashý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Onyń qatarynda «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda 57 bilim oshaǵy paıdalanýǵa beriletinin nazarǵa aldy. Sóıtip, olardyń tolyqqandy jumysqa daıyndyǵyn qamtamasyz etý mańyzdy mindet ekenin eske saldy.
«Mektepterdegi úsh aýysymda oqytý máselesi de birtindep sheshimin taýyp keledi. Ulttyq joba sheńberinde elimizdiń 9 óńirinde 15 nysandy aıaqtaý isin jedeldetý qajet. «Samuryq-Qazyna» qory ákimdiktermen birge nysandardyń jańa oqý jylyna deıin paıdalanýǵa berilýin qamtamasyz etsin», dedi O.Bektenov.
Mektepterde kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn 1 qyrkúıekke deıin aıaqtaý qajet. Birqatar óńirde 34 mektep boıynsha jumys qarqyny baıaý kórinedi. Bular – Almaty qalasy, Abaı, Batys Qazaqstan, Qyzylorda, Atyraý, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan, Ulytaý jáne Almaty oblystary.
«Atalǵan óńir ákimderi jóndeý jumystarynyń sapasy men merziminde oryndalýyn tikeleı baqylaýǵa alsyn. Sonymen qatar fızıka, hımııa, bıologııa, robottehnıka sııaqty arnaýly kabınetterdi der kezinde satyp alý da ózekti. Qyrkúıek aıyna deıin taǵy da keminde 200 pándik kabınetti jabdyqtaý qajet», dedi Úkimet basshysy.
Bilim berý nysandarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý – mańyzdy másele. Memleket basshysynyń biryńǵaı qaýipsizdik júıesin engizý jónindegi tapsyrmasy sapaly ári belgilengen merzimde oryndalýy kerek. Bilim berý mekemelerinde lısenzııasy bar kúzet, týrnıketter, jedel basqarý ortalyqtaryna qosylǵan kameralar mindetti túrde bolýǵa tıis. Munyń barlyǵy oqý oryndarynda balalardyń ómiri men densaýlyǵynyń qaýipsizdigine kepildik beredi.
«Ishki ister mınıstrligi terrorızmge qarsy qorǵaý talaptaryna sáıkestigi turǵysynan bilim berý nysandaryn tekserý jumysyn jalǵastyrýy qajet. Búginde óńirlerdegi jekemenshik bilim berý uıymdarynyń 30%-ǵa jýyǵy qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilmegen. Osyǵan nazar aýdarý kerek», dedi O.Bektenov.
Jańa oqý jyly qarsańynda memleket qoldaýyna muqtaj balalardyń barlyǵyna der kezinde materıaldyq jáne áleýmettik kómek kórsetilýge tıis. Ol úshin bıyl 23 mlrd teńgeden astam bıýdjet qarajaty kózdelgen. Bul keminde 500 myń balany áleýmettik qoldaýǵa múmkindik beredi. О́ńir ákimderi osy jumysty baqylaýǵa alady.
«Oqý-aǵartý mınıstrligi óńir ákimdikterimen birge 1 qyrkúıekke deıin barlyq oqýshyny oqýlyqtardyń tolyq jıyntyǵymen qamtamasyz etsin. Mekteptegi tamaqtandyrý sapasy balalardyń densaýlyǵy men damýy úshin mańyzdy baǵyt bolyp sanalady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men óńir ákimdikteri tamaqtandyrý standarttary men sanıtarııalyq normalardyń saqtalýyna baqylaýdy kúsheıtýi qajet», dedi Premer-mınıstr.
Bıyl memlekettik tapsyrys boıynsha kolledjderge tehnıkalyq jáne kásiptik bilim alý úshin 150 myńǵa jýyq stýdent qabyldanady. Kolledjder dýaldy oqytý, qamqorlyqqa alý, óndiristik tájirıbe arqyly kásiporyndarmen tyǵyz jumys isteýge tıis. Árbir stýdent eńbek naryǵynyń talaptaryna sáıkes naqty kásibı daǵdylarǵa ıe bolýy shart. Sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń jańa oqý jylyna daıyndyǵyn qamtamasyz etý de aıtyldy. Infraqurylym men jataqhana ǵana emes, sonymen qatar oqý baǵdarlamalarynyń zaman talabyna saı bolýyn da nazarda ustaǵan lázim. Mamandar tapshy bolyp otyrǵan ınjenerlik, IT, pedagogıkalyq, medısınalyq baǵyttarǵa erekshe nazar aýdarǵan jón. Úkimet basshysy budan bólek tıisti organdarǵa birqatar tapsyrma júktedi.
Birinshi. Oqý-aǵartý mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birge bir aı merzimde «Adal azamat» biryńǵaı bilim berý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi vedomstvoaralyq is-sharalar josparyn bekitsin. Bul tárbıe jáne oqytý júıesin qalyptastyrý boıynsha keshendi ári jan-jaqty sharalar qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Ekinshi. Ishki ister mınıstrligi jańa oqý jylynan bastap «Nazar aýdaryńyz, balalar!» jedel aldyn alý sharalaryn uıymdastyryp, ótkizsin. Ony buqaralyq aqparat quraldarynda jarııa etsin. О́ńir ákimdikteri bilim berý nysandary mańyndaǵy, ásirese jańadan paıdalanýǵa beriletin mektepterdiń jol ınfraqurylymyn jaqsartý jumystaryn kúsheıtýi qajet. Ishki ister mınıstrligi Oqý-aǵartý mınıstrligimen birge júıeli túrde profılaktıkalyq sabaqtar, atap aıtqanda, mektep oqýshylarymen negizgi qaýipsizdik erejeleri, onyń qatarynda joldaǵy qaýipsizdik boıynsha ınteraktıvti sabaqtar ótkizsin.
Úshinshi. Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikteri bilim berý baǵdarlamalarynyń praktıkalyq baǵytta bolýyna basa mán berý jóninde sharalar qabyldasyn. Sondaı-aq oqý nátıjeleri úshin kolledjder men joǵary oqý oryndarynyń jaýapkershiligin arttyrý sharalaryn pysyqtaý qajet.
