Sýretti túsirgen – Mádı ǴUBAIDÝLLIN
«Aýyl sharýashylyǵy – Batys Qazaqstan oblysy ekonomıkasynyń tirek salasy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýyldyń áleýetin arttyrýǵa erekshe nazar aýdaryp keledi. Búgingi forýmnyń negizgi maqsaty – ulttyq dástúrlerdi qaıta jańǵyrtý arqyly patrıotızmdi nyǵaıtý, qoı sharýashylyǵyn tanymal etý arqyly aýyl halqynyń jumyspen qamtylýyn, tabys deńgeıin arttyrý», dedi oblys ákimi Narıman Tóreǵalıev.
«Aýyl» partııasynyń tóraǵasy Serik Egizbaevtyń sózinshe, odaq taraǵannan keıin sharýashylyq quldyrap, mal tuqymyn asyldandyrýmen eshkim aınalyspady.
«Maldyń júni men terisi dalada qaldy. Qoı etin óz baǵasyna ótkizý de qıyn, kóbine deldaldar alyp ketedi. Mine, osyndaı kókeıkesti máselelerdi talqylap, forým qorytyndysyna sáıkes Úkimettiń aldyna másele qoıamyz», deıdi S.Egizbaev.
Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Amanǵalı Berdalınniń aıtýynsha, eldegi 21,1 mln bas qoıdyń 3,1 mln-y ǵana asyl tuqymdy. 2024 jyly 132,7 myń tonna qoı eti óndirilip, 18 myń tonna et eksporttalǵan: 13 892,5 tonnasy – О́zbekstanǵa, 1 241,3 tonnasy – BAÁ-ge, 1 161 tonnasy – Iranǵa, 494,5 tonnasy – Qatarǵa, 410,9 tonnasy – Kýveıtke, 163,3 tonnasy – Saýd Arabııasyna, 112,1 tonnasy – Reseıge, 51 tonnasy – Tájikstanǵa, 22,2 tonnasy – Qyrǵyzstanǵa, 16,6 tonnasy – Sırııaǵa, 1,7 tonnasy Iordanııaǵa jiberilgen.
«Mal sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý aıasynda qoı sharýashylyǵyn damytýǵa jyl saıyn 15 mlrd teńge bólinedi. Alty baǵyt negizinde sýbsıdııalaý qarastyrylǵan», dedi vıse-mınıstr.
Fransııa men Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyǵy boıynsha halyqaralyq tehnıkalyq sarapshy Vensan Berje Fransııada qoıdyń 59 tuqymy ósiriletinin, sonyń ishinde Qazaqstannyń qatal klımatyna beıim túrleri bar ekenin aıtyp, birlesken jobalardy júzege asyrýǵa múddeli ekenin bildirdi. Reseıdiń Volgograd oblysynan kelgen «Volgograd Edilbaı» JShQ dırektory Eragyı Gıshlarkaev qoı sharýashylyǵyn damytýda eshbir elde túıtkil bolmaýǵa tıis dep sanaıdy. Eń bastysy – naryq zańdylyqtaryn durys jolǵa qoıa bilý. Kezinde Batys Qazaqstan oblysynyń Birlik mal zaýytynan alǵan edilbaı qoıyn ósirip, úlken sharýashylyqqa aınalǵan bul kompanııa búginde Reseıdiń 47 óńirine, Armenııa men Grýzııaǵa, tipti Qazaqstannyń da keı jerine asyl tuqymdy edilbaı qoıyn eksporttaıdy.
Veterınarııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aınagúl Begenova edilbaı qoı tuqymynyń qazaq dalasynyń kez kelgen túkpirinde teńdessiz nátıje kórsetetinin aıtady. 2021–2025 jyldary aralyǵynda «Qazaq Steppe Sheep» JShS bazasynda atqarylǵan ǵylymı zertteý osyny kórsetken.
Soltústik Qazaqstan oblysynan kelgen Asylbek Aıkenov basqaratyn «SK Proteın» JShS maldyń terisi men júnin óńdep, mal azyǵy qospalaryn daıyndaıdy. «ProtSAN» dep atalatyn qospa maldyń, qustyń, balyqtyń ımmýnıtetin, densaýlyǵyn kúsheıtip, et sapasyn arttyrady. Bordaqylaý merzimin de qysqartady. «ProtSAN» jegen sıyr táýligine 2,13 kg salmaq qosady. Qoı maly ádette kúnine 300 gramm salmaq qossa, bizdiń qospa táýliktik salmaqty 600 gramǵa deıin jetkizedi», deıdi kásipker. Bul zaýyttyń fılıaly Batys Qazaqstan oblysynda ashylýy múmkin. Narıman Tóreǵalıev te kásipkerdiń sózin rastap, barynsha qoldaıtynyn jetkizdi.
О́ńirde óziniń «Persist Kazakh K&K» JShS kásipornyn tirkegen ırandyq bıznesmen Mırı Seıd Mohammad Seıd Kamal terini wet-blye jáne crust deńgeıinde óńdep, tapsyrysqa saı árleýge daıyn jartylaı fabrıkat shyǵarmaq. Odan ózge, kásiporyn jylyna 100 myń bas maldy adal soıyp, 2 myń tonnaǵa deıin etti eksporttaýǵa nıetti. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Jasulan Halıýllınniń aıtýynsha, oblys aýmaǵyndaǵy qoıdyń 60%-y nemese 708 myńy – agroqurylymdarda, 40%-y (469 myńy) – jeke sharýashylyqtarda.
«Byltyr Batys Qazaqstan oblysynda óndirilgen 7,3 myń tonna qoı eti óńirdi qamtyp qana qoımaı, shetelder men ózge óńirlerge de jóneltildi. 2024 jyly 400 tonnadaı qoı eti men 4 myń bas qoı Ázerbaıjan, О́zbekstan jáne Iranǵa satyldy. Elimizdiń basqa aımaqtaryna 125 myń bas qoı tirideı áketildi», deıdi J.Halıýllın.
Biz biletin tarıhta 1975 jyly elimizdegi qoı sany 35 mln-nan assa, 1984 jyldyń basynda 36 mln 568 myń qoı bolǵan eken. Eldegi zootehnıkalyq sharalar nátıjesinde 1980 jyly qoı 100% asyl tuqymdy mal tobyna jatqan kórinedi. Ýaq maldan alynatyn et ónimderi 1981–1983 jyly orta eseppen 493,3 myń tonnaǵa jetken. Qazaq shopandary KSRO-daǵy ettiń 30%-dan astamyn, al sol kezdiń ólshemimen baǵasy altynǵa para-par bolǵan qarakól eltirisiniń 33%-yn óndirgen. Al qazirgi jaǵdaı qandaı? 2024 jyly elimiz eksportqa 17,6 myń tonna ǵana qoı etin shyǵarypty. Mamandardyń esebinshe, elimiz jylyna 400 myń tonna qoı etin óndirýge qabiletti. Ishki suranys 200 myń tonna shamasynda bolsa, jylyna 200 myń tonna qoı etin shetelge shyǵarýǵa bolar edi. Máselen, irgedegi Qytaı jylyna 350 myń tonnadan astam qoı etin shetelden aldyrady. Shekara túbinde osyndaı túmen tutynýshy turǵanda, bizde Shopan ata túliginiń bolashaǵy joq deý qısynsyz sııaqty.
Batys Qazaqstan oblysy
