foto: ashyq derekkóz
Komıtettiń málimetinshe, radıojıilikti elektromagnıttik órister – qorshaǵan ortaǵa áser etetin negizgi faktorlardyń biri. Búginde uıaly baılanys pen elektrondyq qurylǵylardyń keń qoldanylýy nátıjesinde adamdardyń ómir súrý ortasy osy óristermen tolyǵyp jatyr. Qarapaıym tilmen aıtsaq, biz kún saıyn túrli deńgeıde elektromagnıttik sáýlege ushyraımyz.
Ǵalymdar mundaı sáýlelerdiń artýy aǵzaǵa ártúrli jolmen yqpal etýi múmkin ekenin aıtady. Máselen, uzaq ýaqyt áser etken jaǵdaıda ımmýndyq júıe álsirep, endokrındik júıeniń jumysy buzylady. Sondaı-aq adamda sharshaǵyshtyq, uıqysyzdyq, ashýshańdyq sııaqty psıhoemosıonaldy máseleler paıda bolýy yqtımal. Ásirese, sáýle deńgeıi qalypty normadan asyp ketken kezde túrli aýrýlardyń týyndaý qaýpi joǵarylaıdy.
«Mysaly, qazir Qazaqstandaǵy eldi mekenderdiń 90%-dan astamy baılanys operatorlarynyń symsyz jelisimen qamtylǵan. Ár otbasynda kem degende bir smartfon bar, ıaǵnı biz táýlik boıy tolqyndardyń ortasynda júrmiz. Bul – zaman talaby. Biraq uıaly baılanys pen ınternetke suranys artqan saıyn, jańa bazalyq stansııalar kóbeıip jatyr. Al bul – sáýlelený kózderiniń de artýy degen sóz», deıdi Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti.
Máseleniń kúrdeliligi sonda, uıaly telefon men basqa da qurylǵylardyń adamǵa áseri áli tolyq zerttelip bitpegen. Degenmen ǵalymdar elektromagnıttik óris uzaq ýaqyt boıy áser etse, ımmýnıtet álsirep, júıke júıesine salmaq túsip, uıqy men kóńil-kúıge de áser etýi múmkin ekenin aıtady. Sondyqtan memleket bul baǵytty qatań baqylaýda ustap otyr. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi arnaıy gıgıenalyq normatıvter bekitken. Onda adam úshin zııansyz deńgeıler belgilengen, al operatorlar sol normadan asyp ketpeýi tıis. Iаǵnı, bizdi qorǵaıtyn zań da, talap ta bar.
Osyǵan baılanysty komıtet halyqqa birneshe qarapaıym keńes te beredi:
«Elektromagnıttik sáýleden múlde qashyp qutyla almaımyz. Biraq zııanyn azaıtýǵa bolady. Mysaly, telefondy qulaqqa jabystyryp uzaq sóılespeı, qulaqqap qoldanǵan jón. Kompıýter men noýtbýk aldynda kóp otyra bermeı, arasynda úzilis jasaý kerek. Sondaı-aq antennasy bar qurylǵylardyń qasynda uzaq turmaǵan abzal. Qarapaıym tilmen aıtqanda, óristiń bar ekenin joqqa shyǵara almaımyz. Biraq ol bizdi sharshatyp, álsiretpeýi úshin durys paıdalanýdy úırengenimiz jón».
Aıta ketý kerek, elektromagnıttik sáýleden qatty qorqatyn adamdardy «radıofobtar» dep ataıdy. Qazaqstanda mundaı jaǵdaı jıi talqylanyp júr. Máselen, burynǵy Sıfrlyq damý mınıstri Baǵdat Mýsın elordadaǵy ınternettiń álsizdigine turǵyndardyń radıofobııasy sebep bolyp otyrǵanyn aıtqan edi. Onyń sózin vıse-mınıstr Asqar Janbakın de rastaǵan bolatyn. Sebebi keı turǵyndar sáýle densaýlyqqa zııan tıgizedi dep, úılerine baılanys stansalaryn ornatýǵa qarsy shyǵady.
