Sýret: kapital.kz
Eldik dástúrimizdiń tamyry tereńnen bastaý alady. Dala zańy men handarymyz tasqa qashap ketken zańdar jınaǵy osydan týra otyz jyl buryn qabyldanǵan Ata zańymyzben bite-qaınasyp jatyr. Memleket basshysy búgingi sózin osydan bastady.
Shyn máninde, Konstıtýsııa – eldigimizdiń aınasy, táýelsizdigimizdiń tuǵyry, memleketimizdiń basty qujaty. Prezıdent aıtqandaı: «Ata zańnan bıik eshteńe joq». El egemendigin aıshyqtaıtyn, memlekettiń basty qaǵıdattaryn aıqyndaıtyn, quqyqtyq júıesin qalyptastyratyn, zań men tártipti nyǵaıtatyn – negizgi normalardyń jıyntyǵy.
Árıne, Konstıtýsııaǵa ár jyldary ártúrli ózgerister engizilgeni belgili. Ol – zaman qajettiliginen týyndaǵan túzetýler. Biraq solardyń qatarynda 2022 jylǵy tolyqtyrýlardyń orny bólek. Konstıtýsııanyń úshten bir bóligi jańaryp, elimizdiń saıası ómirine túpkilikti ózgerister alyp keldi. Memleket basshysy sol kúrdeli kezeńde Ata zańdy túgeldeı derlik ózgertý jóninde de usynystar bolǵanyn aıtty. Degenmen Prezıdent reformalaýmen shektelip, 1995 jyly qabyldanǵan Konstıtýsııasynyń negizgi mán-mazmunyn saqtaý jóninde sheshim qabyldady.
Sol tarıhı ózgerister halyqtyń talap-tileginen týyndap, el-jurttyń tikeleı atsalysýymen, olardyń oı-pikiri men kózqarasyn eskere otyryp, alǵash ret referendým arqyly bekitildi. Bul – el bolashaǵyna qatysty máselelerdiń bári halyqtyń qatysýymen sheshiledi degen qaǵıdattyń is júzinde oryndalýynyń kórinisi jáne osy qaǵıdat bizdiń qoǵamda berik ornyǵyp keledi.
Jalpy, 2022 jylǵy konstıtýsııalyq reformalar memlekettik qurylymǵa eleýli ózgeris ákelip, betburys kezeńine aınaldy. Sýperprezıdenttik júıeden bas tartyp, prezıdenttik basqarý formasyna kóshtik. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasy bılik tarmaqtarynyń tıimdiligin arttyryp, jaýapkershiligin kúsheıte tústi. Memleket basshysynyń jeti jylǵa bir-aq ret saılanýy tek bizdiń óńirde emes, jalpy álemde buryn-sońdy bolmaǵan qubylysqa aınaldy. Al onyń jaqyn týystarynyń joǵary laýazymdy qyzmetter atqarýyna tyıym salynýyn halyq erekshe yqylaspen qabyldady. Sóıtip, bıliktiń bir qolǵa shoǵyrlanýyna túbegeıli tosqaýyl qoıyldy.
Osy konstıtýsııalyq reformalardyń nátıjesinde bılik tarmaqtary túgel jańǵyrdy. Prezıdent, Senat pen Májilis, máslıhattar saılaýy ótti. Aýyl, aýdan ákimderin tikeleı saılaý júzege asýda. Saıası partııalardy tirkeý erejeleri edáýir jeńildep, aralas saılaý júıesi engizildi. Osylaısha, bılikke ártúrli kózqarastaǵy saıası uıymdar men adamdar keldi.
Adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa Prezıdent áýel bastan erekshe kóńil bólip otyr. Konstıtýsııalyq sot qurylyp, adam quqyqtary jónindegi ýákildiń konstıtýsııalyq mártebege ıe bolýy – sonyń aıqyn dáleli. Turmystaǵy zorlyq-zombylyq týraly zań qabyldanyp, ólim jazasyna tolyq tyıym salyndy. Adam saýdasymen keshendi kúres kúsheıtilip, Konstıtýsııanyń 30 jyldyǵyna oraı raqymshylyq jasaldy. Bul da – adam quqyqtarynyń qorǵalýyna baǵyttalǵan naqty qadamdar.
Bir sózben aıtqanda, zań men tártip – Prezıdenttiń basty ustanymy, saıası baǵdarynyń negizgi ózegi. Bul qaǵıdatty qoǵam sanasyna sińirý – mańyzdy mindet. Sondyqtan búgin Qasym-Jomart Toqaev quqyqtyq mádenıetti otbasynan, mektep qabyrǵasynan bastap qalyptastyrý jóninde tapsyrma berdi. Ol bizdiń ómirimizdiń ajyramas bólshegine aınalýǵa tıis.
Konstıtýsııaǵa engizilgen taǵy bir aýqymdy ózgeris – jer jáne onyń qoınaýyndaǵy qazyna-baılyqtyń halyqqa tıesili ekenin shegelegen norma. Sonyń nátıjesinde Memleket basshysynyń tapsyrmasymen «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy qabyldanyp, eki jyldan beri jemisin berip keledi. Muny óskeleń urpaqtyń erteńine zor senimmen qaraýyna jol ashqan ıgi qadam der edim.
Jahandyq syn-qaterlerge qaramastan, júrgizilgen aýqymdy saıası, quqyqtyq, ekonomıkalyq, áleýmettik reformalardyń arqasynda elimiz damýdyń dańǵyl jolyna bet burdy. Ol – Ádiletti Qazaqstan qurý joly. Bastysy bul jumys ashyq ári qoǵammen birge júrgizilip jatyr. Sondyqtan halyq Memleket basshysyna senim artyp, arqa súıep otyr.
Irgeli reformalar óz jemisin berip jatqanyn tolyq senimmen aıta alamyn. Ultymyzdyń uıysýy aýqymdy ınfraqurylymdyq jobalardy qolǵa alýǵa, jańa ınnovasııalyq óndiristerdi iske qosýǵa jol ashyp jatyr. Ulttyq ekonomıkanyń damý qarqyny artyp keledi. Otandastarymyz el ómirine belsene aralasyp, memleketimizdiń ıgiligi jolynda baryn salyp jatyr. Azamattarymyzdyń ǵylymda, bilim báıgelerinde, sportta jańa jetistikterge qol jetkizýi, bıik belesterdi baǵyndyrýy – sonyń jarqyn kórinisi.
Jalpy, halyqtyń muń-muqtajy, talap-tilegi aldyńǵy orynǵa shyǵyp, «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy keńinen qanat jaıa bastady. Konstıtýsııalyq reforma qoǵamda ádildik ornatyp, Memleket basshysynyń tabandy áreketteriniń arqasynda azamattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaıtyn tolyqqandy ári tıimdi quralǵa aınalyp otyr. Osy jolda barlyq bılik ınstıtýttary men tutas halqymyz Prezıdenttiń mańaıyna toptasyp, bolashaqqa nyq qadam basyp keledi. Eń bastysy, elimizde jańa saıası mádenıet qalyptasyp, jurtshylyqtyń sanasy jańǵyrýda.
Keshegi jıynda Memleket basshysy Konstıtýsııanyń otyz jyldyǵyna oraı Ata zańnyń bastaýynda bolǵan, konstıtýsııalyq qurylymnyń qalyptasýyna eńbek sińirgen bir top qaıratkerge memlekettik nagradalar tabystady. Olardyń qatarynda Qaırat Mámı, Igor Rogov, Jolymbet Baıshev, Vıktor Malınovskıı sııaqty tulǵalarymyz bar. Olardyń Prezıdent qolynan mártebeli marapat alýy oryndy ári ádiletti dep esepteımin.
Qasym-Jomart Toqaev aıtqandaı: «Bizdiń qazirgi Konstıtýsııamyz – órkenıetti bolashaqqa jol ashatyn, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etetin Ata zań. Biz bir el bolyp qolǵa alǵan reformalar Konstıtýsııamyzdyń jasampaz rýhyn kúsheıte tústi. Bul kezeń elimizdiń tarıhynda túbegeıli jańǵyrý kezeńi bolyp qalary anyq». Osy múdde, osy jolda bárimiz bir kisideı jumyla áreket etýge tıispiz.
Erlan QOShANOV,
Májilis tóraǵasy
