Jalpy 1970–1990 jyldardaǵy baspasóz ben bilim úderisinen habardar zııalylar úshin «Qazaqstan mektebi» jýrnaly – asa tanymal merzimdi basylym. Ony respýblıkadaǵy mektep ustazdary, pedagogıkalyq mamandyqtarda sabaq beretin ǵalymnan bastap, stýdentke deıin yntyǵa oqıtyn.
Al endi osy jýrnal áý basta Alash arystarynyń ıdeıasymen týyp, «Jańa mektep» atalǵanyn kópshilik bile qoımaıtyn. О́ıtkeni basylymnyń tarıhyn qazbalaýǵa keńestik ıdeologııa, taptaýryn tanym-túsinik múmkindik bermeıtin. Aqıqatyna kelsek, eski merzimdi basylymdardy sanaýly ǵalymdar ǵana oqı aldy.
Tarıhı «Jańa mektep» keıin zaman talabymen «Polıtehnıkalyq mektep», «Aýyl muǵalimi» «Halyq muǵalimi» ataýymen shyǵyp, 60-jyldardaǵy «jylymyqtan» soń «Qazaqstan mektebi» ataýyn aldy. Ol qaı kezde de salalyq pedagogıkalyq, ǵylymı-ádistemelik baǵdarynan aınymady. «Jańa mektep» jýrnalyn júıeli qarjylandyrý, shyǵarý kórnekti qaıratkeri, Alash arysy Smaǵul Sadýaqasuly Bilim mınıstri (Halyq aǵartý komıssary) bolyp turǵanda júzege asty. Bul basylymǵa avtor retinde atsalysqandardyń kóshbasynda A.Baıtursynuly, Á.Bókeıhan, H.Dosmuhameduly, E.Omaruly, J.Aımaýytuly, S.Sadýaqasuly, Q.Kemeńgeruly, M.Joldybaıuly, S.Seıfýllın, M.Áýezov, t.b. tulǵalar tur.
Saırash Ábishqyzy úılestirgen ǵylymı top (Á.Salyqbaı, Q.Shaǵyr, J.Sarmanov, Q.Beksaıynov, K.Qınaýbaı, S.Hasenov) «Qazaqstan mektebi» jýrnalynyń ǵasyrlyq tarıhyn bilim men oqytý teorııasyna, tárbıe teorııasyna, mektepti basqarý men uıymdastyrý teorııasyna, mamandardy daıarlaý teorııasyna áseri turǵysynan zerdelegen.
Joba-eńbekte otandyq bilim salasynyń qalyptasyp-damýyndaǵy atalǵan salalyq basylymnyń ár kezeńdegi maqsat-mindeti, júrip ótken joly, aǵartý isine qosqan úlesi, kótergen áleýmettik-mádenı júgi, tanymdyq-aqparattyq qýaty, ustazdar qaýymy men ata-analar ortasyndaǵy bedeli, biliktilik sabaqtastyǵy, álemdik teorııa men tájirıbeni, otandyq izdenis pen saraptamany taldaý men nasıhattaýdaǵy róli jan-jaqty baıandalǵan.
«Qazaqstan mektebi» jýrnalynyń 1970–1980 jyldardaǵy kezeńin ıntellektýaldyq ósý ýaqyty, mektep pen qoǵamnyń, pedagogıka men ǵylymnyń arasyn yqpaldastyrǵan shaǵy deýge negiz bar.
80-jyldardyń sońy men 90-jyldardyń basyndaǵy «Qazaqstan mektebi» Táýelsizdiktiń atmosferasyn qalyptastyrdy, ótkenniń nebir «aqtańdaqtaryn» jaryqqa shyǵaryp, jurtshylyqtyń, ásirese bilim salasy mamandarynyń tarıhı jadyn jańǵyrtty. Osy kezeńde basylym redaktory, qoǵam qaıratkeri Saırash Ábishqyzynyń uıymdastyrýshylyq, qaıratkerlik qabilet-qarymy aıryqsha kórindi. Bilim-ǵylym salasynda eleýli bastamalar kóterip, jobalardy júzege asyrdy. Bilikti muǵalim, qaıratker muǵalim, sanatker muǵalim, ult mektebi, halyqshyl mektep, zııatker mektep mártebesi aıqyndala tústi.
«Qazaqstan mektebi» jýrnaly qoǵamdyq-ıdeologııalyq, ǵylymı-tanymdyq baǵytta árqashan «halyqtyń kózi, qulaǵy hám tili» bola bildi.
Tusaýkeser sharasyn «Qazaq gazetteri» seriktesiginiń bas dırektory, UǴA akademıgi Dıhan Qamzabekuly júrgizip otyrdy. Munyń sebebi de bar: eńbek ardageri Saırash Ábishqyzy alǵashqy qalamgerlik qyzmetin «Sosıalıstik Qazaqstan» (búgingi «Egemen Qazaqstan») gazetinde bastaǵan.
Jıyndy EUÝ Ǵylymı kitaphana dırektory, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty Baqytjan Orazálıev ashyp, jańa eńbektiń oqý úderisindegi mańyzyna toqtaldy. Osydan soń sóz alǵan joba avtory S.Ábishqyzy «Jańa mektep» – «Qazaqstan mektebi» jýrnalynyń ult tarıhyndaǵy ornyna, syn saǵattaǵy elshil bastamalaryna, búgingi kúrdeli ahýaly men ózekti máselelerine ekpin túsire aıtty. «Bizdińshe, Alash zııalylary ıdeıasymen ómirge kelgen ǵasyrlyq tarıhy bar jýrnal Oqý-aǵartý mınıstrliginiń nómiri birinshi salalyq basylymy bolýy kerek. Ǵylym akademııasy qaıta jandandy, basqa da dástúrli dúnıelerimizge oralyp jatyrmyz. «Qazaqstan mektebi» jýrnalynyń qazirgi jaǵdaıy syn kótermeıdi. Jýrnaldyń basshysy men sanaýly qyzmetkeri joqtan bar jasap otyr. Memleket keshiktirmeı qolǵa alatyn endigi joba – «Qazaqstan mektebi» jýrnaly bolsa deımin. Muny salalyq mınıstrlik, jańashyl Parlament depýtattary, Ulttyq quryltaı músheleri eskeredi dep úmittenemin», dedi baspasóz ardageri.
Tusaýkeserde sondaı-aq pedagog-ǵalym О́ris Imanǵojına, Ulttyq mýzeıdiń ǵylymı-ádistemelik qyzmet basshysy Syrym Hasenov, Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń ǵylymı qyzmetkeri, aqyn Birjan Ahmer, «Qazaqstan mektebi» jýrnalynyń bas redaktory Sánııa Bektenǵalıeva t.b. oı-pikirin ortaǵa saldy. Usynys retinde kitaptyń memlekettik tapsyrys negizinde kemi
1 myń taralymmen kóbeıtilip, el kitaphanalaryna tolyq jetýi kerektigi, sonymen birge atalǵan jýrnaldyń Ǵylym komıteti tizimine qaıta engizilýi qajettigi aıtyldy.
Sharaǵa ǵalymdar, muǵalimder, magıstrant, stýdent jastar qatysty. Tusaýkeser aıasynda jınalǵan qaýym ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan arnaıy kórmeni tamashalady.
Sabyr Shárip,
PhD
