Meıirim men mahabbatqa úndeıtin mereke

Elimizde otbasy saıasaty qashannan əleýmettik damý strategııasynyń negizgi quramdas bóligi retinde qarastyrylyp keledi. Eń basty baǵdarlamalardyń biri – «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýy, jyl saıyn elimizdiń túkpir-túkpirinde ótkizilip, úlgili otbasylardy jan-jaqty dáripteıdi. Mereke aıasynda kópbalaly, úlgili otbasylar marapattalyp, jan-jaqty qoldaý kórsetiledi.

Memleket basshysy atap ótkendeı: «Jastardyń quqyqtyq sanasyna otbasyndaǵy tárbıe úlken áser etedi. Muny umytýǵa bolmaıdy. Árbir adam úshin ushqan uıasynyń orny bólek. О́skeleń urpaqtyń otbasynda tálim-tárbıe alyp, ulttyq qundylyqtardy boıyna sińirýi óte mańyzdy. «Otan otbasynan bastalady» degen sóz beker aıtylmaǵan. Salt-dástúrge qurmet te, týǵan elge súıispenshilik te qasıetti qara shańyraqtan bastaý alady. Otbasy ıns­tıtýty eńbekqorlyq, bilimpazdyq, tilektes­tik syndy «Adal azamatqa» tán qa­sıet­terdi qoǵamda jan-jaqty dárip­teý arqyly ulttyń jańa sapasyn qalyptas­tyrýǵa ólsheýsiz úles qosady. Berekeli shańyraq – elimizdi úılesimdi ári or­nyqty damytýdyń myzǵymas kepili. Sondyqtan memleket ana men balany qorǵaý júıesin jetildirýge, otbasy qundylyqtaryn ulyqtaýǵa basa mán beredi».

Otbasy – balanyń tárbıesi, rýhanı damýy men ulttyq sana-sezimi qalyptasatyn alǵashqy orta. Turaqty, qalypty otbasylar – kemel­ memlekettiń kepili. Otbasy arqyly salt-dástúr, ádep-ǵuryp, ana tili, úlkenge qurmet, kishige izet sııaqty ult rýhynyń negizderi urpaqtan-urpaqqa berilip otyrady. Baqýatty, baıypty otbasylar – qoǵamdaǵy tynyshtyq pen kelisimniń tiregi.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimeti boıynsha, balalary bar otbasylar, jumys istemeıtin analarǵa aı saıynǵy tólemderden bastap, bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin, múmkindigi shekteýli balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa beriletin arnaıy járdemaqylarǵa deıin memlekettik qoldaýdyń keń aýqymyn qamtıdy.

Bıyl 1 qańtardan bastap balalary bar otbasylarǵa beriletin barlyq memlekettik áleýmettik járdemaqylar 6,5%-ǵa ósti. Budan bólek, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen, I, II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen nemese «Batyr Ana» ataǵyna ıe bolǵan analarǵa arnaıy tólemder men jeńildikter kózdelgen. Sondaı-aq «Naýryz», «Jas otbasy» baǵdarla­ma­lary, ıpotekalyq nesıe berý­diń basqa da jeńildikti tetikteri ar­qyly turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartýǵa múmkindik mol.

Ana men bala densaýlyǵy – memlekettik otbasylyq saıasattyń basym baǵyty. 2024 jyly elimizde ómir súrý uzaqtyǵy alǵash ret 75,4 jasqa jetti, al ana óliminiń kórsetkishi 12%-ǵa tómendep, tarıhı eń tómengi deńgeıge tústi.

Sonymen qatar Prezıdenttiń bastamasymen 2020 jyldan bas­tap «Ańsaǵan sábı» ulttyq jobasy sátti júzege asyrylyp keledi, sonyń arqasynda osy kezge deıin 10 myńnan astam sábı dúnıege keldi. Áıelderdiń reprodýktıvti densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyt­tal­ǵan «Analar saýlyǵy» baǵdar­la­masy iske qosyldy. Sonymen qatar shalǵaı aýyldarda turatyn, táýekel tobyndaǵy júkti áıelderdi aldyn ala aýrýhanaǵa jatqyzýǵa arnalǵan «Salamatty ana» pansıo­nattary ashylyp jatyr.

Byltyr balalar men áıel­der­­diń quqyqtaryn qorǵaý júıesin ny­ǵaıtý baǵytynda eleýli óz­ge­ris­ter boldy. Máselen «Bilim berý jáne tálimgerlik máseleleri týra­ly» zań qabyldandy. Sonyń ar­­qasynda elde ata-anasynyń qam­qorlyǵynsyz qalǵan balalardy qoǵamǵa beıimdeýge arnalǵan tálimgerlik ınstıtýty quryldy. 2024 jylǵy 16 maýsymda «Áıelder quqyqtary men balalar qaýipsizdigi týraly» zań kúshine endi. Zań adam quqyqtaryn qorǵaýdyń ult­tyq júıesin nyǵaıtýdaǵy ma­ńyzdy qadam boldy: ol otba­sy­lyq-turmystyq zorlyq-zom­bylyqqa qarsy is-qımyl tetik­terin kúsheıtti, balalardy qaty­gezdikten qorǵaý sharalaryn keńeıtti, áıelder men kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy qylmystar úshin qatań jazalar belgiledi, sondaı-aq aldyn alý sharalarynyń keshenin qarastyrdy.

2024 jylǵy 30 jeltoqsanda Memleket basshysy «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekske túzetýler engizýdi kózdeıtin zańǵa qol qoıdy. Ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy ornalastyrýdyń jańa túri – kásibı otbasylar ınstıtýty bıylǵy ­1 shildeden bastap engizilgen bas­ty jańalyqtyń biri. Zańnyń bul normasy elimizdegi jetimderdi tárbıeleý jónindegi memlekettik mekemelerdi kezeń-kezeńimen jabý, balalardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý, sondaı-aq psıhologııalyq jaraqattardyń aldyn alý maqsatynda engizildi.

Otbasy kúni – meıirim men mahabbatqa, birlik-berekege ún­deıtin jaıdarman mereke. Ol jas­­tarǵa otbasylyq ómirdiń mańy­­zyn túsindirip, erte jastan jaýap­kershilikke baýlıdy. Otbasy qun­dylyqtary – ulttyń irgetasy, urpaqty tárbıeleıtin, qoǵamdy uıystyratyn rýhanı negizder jıyntyǵy. Olardy saqtaý men damytý – ár azamattyń boryshy.