Osy jobalardyń ishinde Ádebı sheberlik mektebi erekshe mánge ıe. Bul mekteptiń basty maqsaty — jas ádebıetshilerdiń shyǵarmashylyq áleýetin ashý, sheberligin shyńdaý, kásibı baǵyt-baǵdar berý. Joba uıymdastyrýshylary mektep arqyly jazý tehnıkasyn ǵana emes, ádebıetke degen tereń kózqaras pen jaýapkershilikti de úıretkisi keledi.
Byltyr Sheberlik mektebi tabysty ári nátıjeli ótti. Odan ótken birqatar jas aqyn bıyl «Jańa Qazaqstannyń ádebı-tanymdyq panoramasy» jobasyna qatysýǵa joldama aldy. Bıylǵy «Jazýshylardyń ádebı sheberlik mektebi» kýrsyna ótinim bergen kóptiń ishinen elimizdiń 20 óńirinen daryndy jas qalamgerler iriktelip alyndy. Erkin qatysýshylar da boldy.
Bul jobanyń sátti júzege asýyna sheteldik jáne otandyq qalamgerler úles qosty. Polıak aqyny, ádebıettanýshy, ónertanýshy, Polsha Respýblıkasynyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, baspager Malgojata Martlevska, qyrǵyz aqyny, Qyrǵyzstan eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, Qyrǵyz Respýblıkasy úkimetiniń Jastar syılyǵynyń laýreaty Nurlan Qalybekov, О́zbekstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, fılosof, túrkitanýshy, fılologııa ǵylymdary boıynsha fılosofııa doktory, Á.Naýaı atyndaǵy Tashkent memlekettik ózbek tili men ádebıeti ýnıversıteti áleýmettik-gýmanıtarlyq ǵylymdar kafedrasynyń dosenti Anvar Boranov, ázerbaıjandyq aqyn, esseıst, aýdarmashy Salım Babýllaogly Almatyǵa arnaıy sheberlik mektebi úshin kelip, birneshe kún boıy jas qalamgerlerge dáris oqydy.
M.Martlevska dáristerinde ádebıettiń álemdik mádenıet tarıhyndaǵy róline toqtalyp, jazýshynyń qoǵamdaǵy mártebesi týraly keńinen sóz etti. Sonymen qatar «Aqyn men jazýshynyń aıyrmasy» taqyrybyndaǵy arnaıy dárisinde jazý mashyǵy, álemdik tájirıbe, baspa máselelerine toqtalyp, jas qalamgerlerge aqyn, aýdarmashy, baspager retinde keńesin berdi. Buǵan qosa, «Qazirgi tehnologııalardyń ádebıetshilerge tóndiretin qaýpi» dárisi qatysýshylardyń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Jas qalamgerler pikirlerin ortaǵa salyp, jańa zaman ádebıetiniń baǵyt-baǵdary, ádebıettiń bolashaǵy, onyń tehnologııalarmen «ymyraǵa kelýi» týraly sóz qozǵady.
A.Boranov «Túrki halyqtarynyń folklory. Altaıtaný» taqyrybynda tanymdyq dáris oqydy. Dáriste túrkilik rýhanı birlik, mádenı sabaqtastyq, ádebıettegi mıfopoetıkalyq qurylymdar týraly oı qozǵady. Atalǵan dáris — akademııalyq mazmundaǵy baıandama ǵana emes, ulttyń rýhanı kodyn ádebıet arqyly uǵynýǵa arnalǵan ashyq dıalog alańy boldy. Ǵalym sózinde: «Folklor — eski ańyz ne ótken kúnniń murasy ǵana emes. Ol – halyqtyń dúnıetanymy, minezi, tarıhı jady. Túrki halyqtarynyń folklory — myńdaǵan jyldyq tarıhtan syr shertetin, halyqtyń rýhanı jadyn saqtap kele jatqan aýqymdy júıe. Al altaıtaný — osy túrkilik rýhanı keńistiktiń túp-tamyryn zertteıtin pánaralyq ǵylym salasy», dep atap ótti. Zertteýshi dárisinde osy eki baǵytty baılanystyra otyryp, ádebıet pen tarıhtyń túıisken tustaryn asha bildi.
S.Babýllaogly «О́leń qurylysyn taldaý» taqyrybynda tanymdyq dáris ótkizdi. Aqyn qazirgi poezııadaǵy qurylymdyq erekshelikter, óleńniń ishki yrǵaǵy, metafora men beıneleý quraldarynyń qoldanylý tásilderi týraly keńinen áńgimeledi. Sonymen qatar jas aqyndardyń týyndylaryna naqty mysaldar keltire otyryp, qurylymdyq turǵyda taldaý jasaldy. Dáris barysynda qatysýshylar suraq qoıyp, pikir almasýǵa múmkindik aldy. S.Babýllaogly – shyǵarmashylyǵymen ǵana emes, sondaı-aq poezııa men aýdarma salasyndaǵy ǵylymı zertteý eńbekterimen de keńinen tanymal qalamger. Onyń dárisi jas qalamgerler úshin tyń oı, jańa baǵyt pen shabyt kózi boldy.
Nurlan Qalybekov poezııadaǵy ishki úılesim, sezim men formanyń úndestigi, aqynnyń ishki daýysy jáne óleń qurylymyndaǵy rólderi týraly aıtty. Poezııa sóz ǵana emes, adamnyń jan dúnıesinen shyqqan tereń sezimniń kórinisi ekenin atap ótti. «Naǵyz poezııa – únsiz júrektiń shynaıy daýysy. Aqyn úshin eń bastysy, ishki álemine adal bolý jáne sol shynaıylyqty oqyrmanǵa jetkize bilý», dedi ol. Dáris barysynda jas aqyndardyń birneshe óleńi oqylyp, avtorlyq talqylaý ótkizildi. N.Qalybekov árbir óleńge jeke toqtalyp, kórkemdik qurylymy, taqyryptyń tutastyǵy men tildik erekshelikterine tereń taldaý jasady. Ol jas aqyndardyń shyǵarmashylyǵyndaǵy kúshti tustar men áli de jetildirýdi qajet etetin baǵyttardy aıtty. Dáris – shyǵarmashylyqpen aınalysatyn jastar úshin motıvasııa ǵana emes, poezııany tereń túsinýge jol ashqan taǵylymdy sátke aınaldy.
Buǵan qosa, jas qalamgerlerge qazaq ádebıetiniń tanymal qalamgerleri de dáris berdi. Olardyń qatarynda Sultanáli Balǵabaev, Beksultan Nurjekeuly, Bolat Úsenbaev, Jumabaı Qulıev, Kósemáli Sáttibaıuly, Nurlan Qamı, Asylbek Yqsan, Ámirhan Meńdeke, Júsipbek Qorǵasbek, Maraltaı Raıymbekuly, Erlan Júnis syndy belgili qalamgerler bar.
Bıylǵy ádebı sheberlik mektebine alǵash ret elimizdiń 5 ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń qyzmetkerleri shaqyryldy. A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty, M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty, R.B.Súleımenov atyndaǵy Shyǵystaný ınstıtýty, Tarıh ınstıtýty, Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty ókilderi jas qalamgerlerge ádebıetten ózge salalar, ǵylym, din, ózge de baǵyttarda bilim berdi. Bul – jastarǵa kórkem shyǵarmashylyq qana emes, ádebıettaný men ǵylym arasyndaǵy baılanysty da tereńirek túsinýge múmkindik.
«Abaı Qunanbaıulynyń, Oljas Súleımenovtiń eli poezııada baıaǵydan ozyq ekeni daýsyz. Men muny qazaqtyń birneshe aqynyn óz tilime aýdarǵandyqtan aıtyp otyrmyn. Ádebı sheberlik mektebi, menińshe, maqsatyna jetti. О́ıtkeni otandyq qalamgerlermen qosa, sheteldik qalamgerlerge dáris oqytý, buǵan qosa jas qalamgerlerdiń óziniń ishki daıyndyqtarynyń kúshti bolýy joba sátti ótýine úlken septigin tıgizedi», deıdi Polsha aqyny M.Martlevska.
Edilbek DÚISEN,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń baspasóz hatshysy
