El rýhyn asqaqtatqan Mirjaqyp toıy

Eńseli eskertkish boı kóterdi

Toı Qostanaıda bastaldy. Qalanyń qaq tórinde, oblys ákimdiginiń ǵımaraty turǵan ortalyq alańda Alashtyń aıaý­ly perzentiniń eńseli eskert-­­

kishi tuǵyryna qondy. Eskert­­kish­tiń ashylý saltanatyna Mem­leket basshysynyń tapsyr­ma­symen Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov qatysty. Ol kóp­­shilikke Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.

Prezıdent quttyqtaýynda «Tól tarıhymyzda azattyq úshin aıanbaı kúresken, ulttyń rýhyn kóterýge ólsheýsiz úles qosqan tuǵyrly tulǵalar az emes. Sonyń biri ári biregeıi – Mirjaqyp Dýlat­uly. Ol qazaqtyń asqaq armany men muń-muqtajyn tereń túsinip, el múd­desine qaltqysyz qyzmet etti. Jurt­tyń sana-sezimin jańǵyrtý jolynda eńbek etip, jasampaz rýhtyń jar­shy­sy boldy. Adamzatqa ortaq qundy­lyqtardy keńinen dáriptep, jastardy óner-bilimge úndedi. Mirjaqyp Dý­latuly ádebıetimizdi jańa deńgeıge kóterý­ge zor eńbek sińirdi. Halqymyzdyń bir­týar perzentiniń qaıratkerlik qasıeti men azamattyq ustanymdary óskeleń ur­paqqa árdaıym úlgi-ónege bolary sózsiz» delingen.

Saltanatty is-sharaǵa Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, Palament depýtattary, zııaly qaýym ókil­deri men jergilikti jurtshylyq qatysty. Qazaqstannyń Halyq jazýshysy Tólen Ábdik, M.Dýlatulynyń jıeni Erlan Saty­baldıev sóz sóıledi. Jıyn sońynda kóp­shilik Alash qaıratkeriniń eskert­kishine gúl shoqtaryn qoıyp, rýhyna taǵzym etti.

Mártebeli meımandar odan keıin Qyzbel óńirine at basyn buryp, Bıdaıyq­taǵy Mirjaqyp kesenesine bardy. Alash aıaý­lysynyń rýhyna quran baǵysh­tap, Mir­jaqyptyń qaıta jańartyl­ǵan mýzeı-úıiniń ashylý saltanatyna qatysty.

Murajaıdyń reekspozısııasyn belgili keskindemeshi Baqytjan Dosymov bir jylǵa jýyq ýaqyt ishinde jasap shyqqan.

«Mýzeı-úıdiń ekspozısııasyn hro­nı­ka­lyq-qujattyq tártippen júıe­lep ja­sap shyqtym. «Mirjaqyptyń oralýy» de­gen jazý mýzeı tabaldyryǵyn attaǵan adamnyń kózine birden túsedi. Bul endi ekspozısııanyń mazmunyn ashyp turǵan jazý. Odan ári arýaqty baba qabi­riniń qalaı tabylǵanyn, súıeginiń elge oralýyn baıandaıtyn qujattar qoıyl­ǵan. Alash arysynyń súıegin orap ákel­gen kilem, tutynǵan dúnıe-múlki, basyna qoıylǵan juldyzdy eskertkish ornalastyrylǵan. Jalpy, ekspozısııada sur tús basym, kórgen kisi sol almaǵaıyp zamannyń salqynyn sezinetindeı, adamǵa oı salatyndaı etip jasadym», deıdi keskindemeshi.

Halyqaralyq marafon-báıge

Mereke aıasynda «Amanat» partııa­synyń qoldaýymen «Uly dala joryǵy» marafon-báıgesi jalaýyn kóterdi. Dala tósin aýyzdyǵymen alysqan nebir dúldúl dúbirge toltyrǵan alaman báıgede 18 komanda baq synaıdy. Marafon-báıge Mirjaqyp Dýlatulynyń 140 jyldyǵy men Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 30 jyldyǵyna arnaldy. Osyǵan oraı, Qazaqstan halqy Assambleıasy bıyl birinshi ret «Birlik» komandasyn báıgege qosyp otyr. Qazaq tulparlarymen jarysyp, baýyr jazyp, baq synap kórmekke Qyrǵyzstannan eki komanda, Qabardın-Balqardan bir komanda kelip otyr.

Osymen altynshy ret ótip jatqan aıtýly marafonnyń bastalý saltanatyna Parlament Májilisiniń tóraǵasy Erlan Qoshanov, oblys ákimi Qumar Aqsaqalov arnaıy kelip qatysty.

«Uly dala joryǵy» – birneshe jyl­dan beri tek elimizde ǵana ótkizi­lip kele jatqan aýqymdy at jarysy. Ol qazaq halqynyń jylqymen bite-qaı­nasyp jatqan tól mádenıetin, ózindik qajyr-qaıratyn tanytýǵa tolyq múm­kindik beredi. Bul – ulttyq sport túr­lerin jańǵyrtý baǵytynda júrgi­zilip jatqan memlekettik saıasattyń jarqyn dáleli. Osy máseleni Pre­zıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev úne­mi jiti nazarda ustaıdy. Byltyr elordada ótken Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary bul jumysqa qýatty serpin berdi. Sonymen qatar arnaıy zańdar qabyldanyp, ulttyq sport túrlerin da­mytýǵa baǵyttalǵan jańa oqý orta­lyqtary ashylýda. Osynyń bári jaqyn arada óz nátıjesin bererine jáne ulttyq sport túrleri jastar arasynda da, jalpy qoǵam arasynda da ult­tyq rýhty tárbıeleýdiń pármendi qura­lyna aınalaryna tolyq senimdimin. Báıge dese qany qyzbaıtyn qazaq joq. «Uly dala joryǵy» rýhymyzdy as­qaqtatatyn is-sharaǵa aınaldy. Mir­jaqyp Dýlatulynyń 140 jyldyǵyna oraı osyndaı aýqymdy is-sharanyń ótýi ult sportyn ulyqtaýdyń, tarıhqa taǵzym, tulǵaǵa qurmet kórsetýdiń is jú­zindegi kórinisi. Shabandozdarǵa sáttilik tileımiz. Mereıtoıymyz qutty bolsyn», dedi Májilis tóraǵasy.

Shabandozdardy oblys ákimi Qumar Aqsaqalov ta quttyqtap, sońǵy jyldary óńirde Qostanaı qazanattaryn kóbeıtýge mán berilip jatqanyn tilge tıek etti.

«Bul báıge – halyqaralyq deńgeıde at týrızmin damytýǵa baǵyttalǵan mańyz­dy qadam. О́ńirde Memleket basshy­sy­nyń tapsyrmasymen at sportyn da­mytýǵa erekshe den qoıylyp keledi. Sonyń ishinde Qostanaı tuqymyn saqtap qalý úshin arnaıy zań qabyldanǵanyn aıta ketken jón. Búgingi alamanda da Qostanaı tuqymy dodaǵa qosylady. Torǵaıda bastaý alǵaly otyrǵan báıge el mereıin kóteretin oqıǵa. Shabandozdar, joldaryńyz jeńil bolsyn! Qasıetti Tor­ǵaı rýhy bıik, mártebesi ústem, me­reıtoı qutty bolsyn», dedi Qumar Aqsaqalov.

«Uly dala joryǵy» marafon-báıgesi barysynda júzge jýyq tulpar bes kúnniń ishinde 500 shaqyrym jerdi basyp ótedi: Torǵaıdan shyǵyp, orta jolda Qyzbel, Bıdaıyqqa burylady. Odan keri qaıtyp, kúre joldyń boıyna túsedi de, Arqalyqqa jetip toqtaıdy.

Jurtyn oıatqan qalamger

Mereıtoı aıasynda Torǵaıdaǵy Nurhan Ahmetbekov atyndaǵy mádenıet úıinde Mirjaqyp Dýlatulynyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Mirjaqyp jáne ult rýhanııaty» atty respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Alqaly jıyndy Parlament Májilisiniń depýtaty, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Erkin Ábil ashyp berip, quttyqtaý sóz kezegin oblys ákiminiń orynbasary Baqytjan Narymbetovke berdi. Ákim orynbasary atalǵan is-sharanyń Alash aıaýlysynyń murasyn nasıhattaý, azattyq ıdeıasyn zerdeleý, ony jas urpaqtyń sanasyna sińirý, elimizdiń rýhanı jańarýyna jol ashatyn tereń tanym men parasatty pikir qalyptastyrý maqsatynda uıymdastyrylǵanyn aıtty.

«Mirjaqyp Dýlatuly eliniń erteńi úshin janyn shúberekke túıgen, týǵan halqynyń azattyǵy jolynda aıanbaı eńbek etken qaıratker. Onyń ult rýhanııatyna, bilim men ǵylymnyń damýyna qosqan úlesi orasan. «Oıan, qazaq!» dep dúr silkindirgen Mirjaqyptyń úni búgin de ózektiligin joǵaltpaǵan asyl mura. «Qazaq» gazetindegi pýblısıstıkalyq eńbekteri bilim berý, ana tili, ulttyq sana týraly aıtqan tujyrymdary búgin de ózekti, bolashaqqa baǵyt berer temirqazyq. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev: «Ult zııalylarynyń asyl armany Táýelsizdik edi. Biz sol armandardyń oryndalǵan dáýirinde ómir súrip jatyrmyz. Endi olardyń amanatyna adal bolý basty mindetimiz», degen edi. Bul sóz bizdiń árbir jumysymyzdyń, árbir bastamamyzdyń temirqazyǵy bolýǵa tıis. Mirjaqyptyń rýhanı murasyn nasıhattaý tek tarıhty tanyp-bilý emes, jańa dáýirdiń sanaly azamatyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan úlken jumys», dedi Baqytjan Narymbetov.

Konferensııanyń alqa otyrysynda kórnekti qalamger Tólen Ábdik, akademıkter Mámbet Qoıgeldıev pen Sábıt Baızaqov, mirjaqyptanýshylar Marat Ábsemetov, ǵalym Erbol Tileshov, Sábıra Imanbaeva, Torǵaı mýzeıler kesheniniń dırektory Gúlbaný Sársekeı minberden sóılep, kópshilikke Mirjaqyp Dýlatulynyń ómiri men artyna qaldyrǵan asyl murasynyń urpaqqa berer ıgiligi týrasynda oı tolǵady.

Máselen, akademık Mámbet Qoıgel­dıev ótken ǵasyrdyń basynda Torǵaı óńirinde bolǵan ózgerister týraly jan-jaqty baıan etti.

Sóz basyn «Tańerteń Mirjaqyptyń kesenesine baryp, mýzeıin kórip osy konferensııaǵa arnaıy keldik. Qyzbel­diń, Bıdaıyqtyń tabanyma, balaǵyma juqqan shańyn ádeıi qaqpaı osynda keldim» dep bastaǵan akademık Sábıt Baızaqov Torǵaı óńirinen shyqqan Alash qaıratkerleriniń ómiri men elge sińirgen eńbegin áli de bolsa tereńdete zertteı túsý qajet ekenin aıtty.

«Qalyń qazaq eliniń maqtanyshyna aınalǵan arystarymyzdyń birazy osy topyraqta dúnıege kelgen. Sonyń ishinde halqymyzdyń samarqaý tirshiligine jańa serpin berip, ony jalpyulttyq uranmen qarýlandyryp, azattyq jo­lyna nusqaýdyń basynda turǵan Ahmet pen Mirjaqyptyń orny bólek. Tor­ǵaılyqtar bul toıdy kópten kútti. Oǵan búkil halyq bolyp daıyndyq jasady. Oblys 140 jyldyqqa 140 is-shara arnap, Mirjaqyptyń mereıtoıyn laıyqty ótkizip jatyr. О́zim Mirjaqyp týǵan topyraqta dúnıege keldim. Jasymnan alashshyldar týraly áńgimeni kóp estidim. Qazir elden uzap ketsem de, úlkeısem de sol alashshyldardyń taǵdyry, el men jerge qatysty keleli máseleler mazamdy ala beredi. Birinshi aıtpaǵym, biz adamı paryzymyzǵa jeńil-jelpi qaraıtyn bolyp aldyq. Jaqsy-jaısańdarymyz týraly aıtsaq, úsh adamnan asyrmaımyz. Basqasyn, kóbine, eskermeımiz. Ásirese Alashty qoldaǵan, talaı jyldyq tozaqtan ótken, azaptan ólgen júzdegen kisilerdiń obalyna qalamyz. Bul baǵytta Prezıdentimizdiń tapsyrmasy bo­ıynsha biraz jumys isteldi. Biraq ol jetkiliksiz. Mysalǵa, ózim týyp-ósken Qyzbeldi tutas alash aýyly dese de bolady. Mirjaqyptan basqa bul aýylda týyp-ósken jáne sol jyldarda jazalanǵan on bes adamdy anyq ataı alamyn. Olardyń qatarynda Mirjaqyptyń aǵasy Asqar Dýlatuly, Baıeke Jumabaıuly, Seıdázim Qadyrbaıuly, Álmaǵanbet Qasymuly, Myrzaǵazy, Myrzahmet Esboluldary bar. О́kinishke qaraı, osy aty atalǵan, atalmaǵan on alty adamnyń kóbi búginge deıin durys zerttelgen joq. Bizdiń aldymyzda osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, olardyń eńbekteri men esimderin ardaqtaý, keleshek urpaqtyń sanasyna sińirý tárizdi úlken mindet tur», dedi Sábıt Baızaqov.

«Alash arystarynyń shuǵylasy – Gúlnar Dýlatova haqynda» atty  ǵylymı baıandama jasaǵan ǵalym Sábıra Imanbaeva jańa salynyp jat­qan Arqalyq áýejaıyna Mirjaqyp Dýlatulynyń esimin berý jóninde usynys aıtty.

Konferensııa akademık Mámbet Qoıgeldıevtiń «Ábdiǵappar han Jan­bosyn­uly jáne onyń áýleti: azattyq úshin kúreste ótken ómir. 1916–1936 jyldar» kitabynyń, jýrnalıst, jazýshy Qaısar Álimniń «Mirjaqyp Dýlatuly: ǵumyrnama» kitaby men «Atylýyn kút­ken alty kún» romanynyń, Astana qalasy Abaı Qunan­baıuly atyndaǵy №87 mektep-gımna­zııasynyń muǵalimi, jas tarıhshy Danııar Ihsannyń «Mirjaqyp Dýlatuly. Qazaqtyń tarıhy. Tańdamaly shyǵarmalar jınaǵy» eńbeginiń tu­saýkeser rásimi ótti.

Mereıtoı aıasynda «Topjarǵan» stadıonynda «Ult rýhanııatynyń shamshy­raǵy» atty respýblıkalyq aıtys ótti. Aıtýly sóz dodasyna Bekarys Shoıbekov (Túrkistan), Muhtar Nııazov (Qyzylorda), Meıirbek Sultanhan (Astana), Ásem Erejeqyzy (Semeı), Aspanbek Shuǵataev (Pavlodar), Qanat Myrzahan (Almaty), Batyrlan Saǵyntaev, Toba О́tepbaev syndy júırikter qatysty.

О́ner báıgesin ashyp bergen Májilis tóraǵasy Mirjaqyptyń 140 jyldyǵy aıasynda ótip jatqan merekelik is-sharalar memlekettiń, halyqtyń Alash arysyna bergen baǵasy, kórsetken qurmeti ekenin atap ótti.

«Biz qazir de tarıhı, taǵdyrly shaqta ómir súrip jatyrmyz. Alash arys­tary ańsaǵan táýelsizdikke qolymyz jetti. Eńseli el boldyq. Sońǵy jyldary Prezıdenttiń júıeli, keshendi reformalary halqymyzdyń jan-jaqty qol­daýyn taýyp otyr. Eldegi oń ózgeris­ter qoǵamnyń bolashaqqa degen senimin ny­ǵaıtyp keledi. Bizdiń búgingi maqsatymyz – ádiletti, qýatty, taza jáne qaýipsiz Qazaqstan qurý. Aınalyp kelgende, keshegi Alash arystarynyń da, búgingi bizdiń de arman-ańsarymyz osy», dedi Erlan Qoshanov.

Aıtys qorytyndysynda qazylar alqasynyń sheshimimen Muhtar Nııazov bas júldege laıyq dep tanyldy. Birinshi oryn Bekarys Shoıbekovke buıyrdy. Atalǵan aqyndardyń ekeýi de Qostanaıda shyqqan sý jańa avtokólik mindi.

Qostanaı oblysy