Mańyzdy mindetter – Úkimet nazarynda

Fermerler shaǵymyna nazar aýdarý tapsyryldy

Oljas Bektenov janarmaı máselesine de nazar aýdardy. Ol barlyq qajetti kólem qoldanystaǵy kestege sáıkes jetkizilýge tıis ekenin atap ótti.

«Memleket basshysy Joldaýynda elimizdiń azyq-túlikti ózi óndirýi qajet ekenin jáne ishki naryqtyń shetel ónimderine táýeldiligin azaıtý mańyzdy ekenin aıtty. Bul maqsatqa jetýdiń negizgi sharty – egindi sapaly ári ýaqtyly jınap alý. Úkimet egis naýqanyna qajetti jaǵdaıdyń bárin jasady. Qomaqty qarajat bólindi, sharýalar tehnıkamen, janarmaımen, ózge de qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etildi. Endi eń bastysy, alqaptaǵy jumysty der kezinde bitirý. Prezıdent ótken aptada dıqandarmen kezdesken kezde osy máselege erekshe toqtaldy», dedi ol.

Sondaı-aq dıqandardy tolǵandyryp otyrǵan birqatar másele kóterildi. Ásirese kúnniń jaýyn-shashyndy bolyp ketýi nemese kúrt sýytýy jumystyń merzimine de, jınalǵan astyqtyń sapasyna da keri áser etýi múmkin ekeni aıtyldy. Bul jaǵdaıǵa baılanysty «E-О́tinish» júıesine qazirdiń ózinde 500-ge jýyq ótinish túsken. Onyń ishinde eń kóp shaǵym Qostanaı oblysynan kelip otyr. Bul óńirdiń fermerlerinen 300-den astam ótinish túsken. Olar astyq keptirý jabdyqtarynyń iske qosylmaýyna, astyqty satyp alý baǵasyna qatysty narazylyq bildirgen.

Fermerlerdiń aıtýynsha, keptirý jabdyqtaryn gaz júıesine qosýda qıyndyq bar. Osyǵan baılanysty Qostanaı oblysynyń ákimdigine, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine máseleni sheshýge járdemdesý tapsyryldy. Ákimdikterge Energetıka mınıstrligimen birlesip, aldyn ala berilgen suranysqa sáıkes astyq keptirý úshin qosymsha suıytylǵan gaz ben dızel otynyn bólý mindetteldi.

24 mln tonna astyq jınalady

Búginde 10,2 mln gektardan 15,5 mln tonna astyq bastyryldy. Bul týraly Úkimet otyrysynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov málimdedi. Mınıstrdiń aıtýynsha, qazir respýblıka boıynsha jappaı egin jınaý naýqany júrip jatyr. Al ońtústik óńirlerde aıaqtalyp ta qaldy.

«Úkimet tarapynan jeńildetilgen qarjylandyrý jasalyp, qolaıly aýa raıynyń nátıjesinde vegetasııalyq kezeń sátti ótti. Jalpy, egin jınaý alańy 23,6 mln gektardy quraıdy, onyń ishinde 16 mln gektardan astamy – dándi daqyldar. Egin jınaý jumystary ýaqtyly bastalyp, ótken jylmen salystyrǵanda qarqyndy júrip jatyr. Búginde respýblıka boıynsha jalpy egin jınaý alańynyń 63,7%-y jınaldy, ortasha ónimdilik gektaryna 15,2 sentnerdi qurady. 15,5 mln tonna astyq qambaǵa quıyldy. Jalpy, 24 mln tonna astyq jınaımyz ba degen boljam bar. Bul ishki naryqtyń azyq-túlik, jem-shóp, tuqymdyq qajettiligin tolyq qamtamasyz etýge ári eksport kólemin saqtaýǵa múmkindik beredi», dedi A.Saparov.

Mınıstr qazirdiń ózinde 700 myń tonna maıly daqyl jınalǵanyn, bıyl maı­ly daqyl tuqymynan shamamen 4 mln tonna ónim kútilip otyrǵanyn, bul re­­kordtyq kólem bolatynyn tilge tıek et­ti. Qazir 1,8 mln tonna kartop, 2,9 mln ton­na kókónis, 2,2 mln tonna baq­sha ónimderi jınalǵan. 139 myń traktor, 31 myń astyq jınaıtyn kombaın (4 myń­nan astam joǵary tehnologııaly Djon Dır men KLAAS kombaındary bar), 17 myń oraq, sondaı-aq 130 myńnan astam bas­qa da tehnıkany paıdalanyp, sharýa­lar úzdiksiz jumysqa kirisken.

Negizgi agrotehnıkalyq sharalardyń biri – jer jyrtý men tyńaıtqysh kólemin engizý. Bıyl jospar boıynsha 1,9 mln tonna tyńaıtqysh bolsa, búginde sonyń 1,8 mln tonnasy engizildi.

«Bólingen 700 mlrd teńgeniń kóktemgi egis jumystaryna 502 mlrd teńgesi ıge­rilip, 9 mln gektar egis alqaby qam­tyldy. Memleket basshysynyń tapsyrma­syna sáıkes, 2026 jylǵy kóktemgi egis jumystaryn erte qarjylandyrý aldy­myzdaǵy qarasha aıynda iske qosylady. Jeńildetilgen lızıngke bólingen 250 mlrd teńgeniń 253 mlrd teńgesine ótinim berildi. Nátıjesinde, 8 myńnan astam aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy satyp alynady», dedi mınıstr.

Respýblıka boıynsha astyq saqtaý kólemi – 30,7 mln tonna. Lısenzııalanǵan astyq qabyldaý kásiporyndaryna jańa egis astyǵynan 3,1 mln tonna astyq kelip tústi, bul ótken jyldyń kórsetkishinen 2 ese artyq. 2026 jylǵy eginge tuqymdy toltyrýǵa erekshe nazar aýdarý kerek. Egin jınaý jumystary turaqty baqylaýda. Barlyq másele jedel shtab otyrystarynda qaralyp, sheshilip jatyr. Osy jyldyń 8 aıynda tamaq ónimderin óndirý 10,1%-ǵa artyp, 2,5 trln teńgeni qurady. Bıdaı ónimi byltyrǵy deńgeıde bolmaq. Kúrishtiń de jalpy ónimi ótken jyldyń deńgeıinde nemese 500 myń tonnadan aspaq. Bul ishki suranysty tolyq jabýǵa jáne eksportty saqtaýǵa múmkindik beredi. Qaraqumyq óndirisi shamamen 90 myń tonnany quraıdy, bul ónimdiliktiń artýy esebinen halyq qajettiliginen asyp túsedi. Jalpy, dándi daqyldar óndirisiniń kólemi ishki qajettilikten 6 ese joǵary, bul naryqty qaıta óńdelgen ónimdermen tolyq qamtamasyz etýge kepildik beredi.

«Kartopty 2,7 mln tonna kóleminde jınaý oıda bar, onyń 1,8 mln tonnasynan astamy jınaldy. Sharýalarda quny kılosyna 90–120 teńgeni quraıdy. Sondaı-aq 700 myń tonnadan astam pııaz jınaldy, kılosyna 50–60 teńgeden satylady. Sharýalarda 300 myń tonna kóleminde qor qalyptastyryldy. 300 myń tonna sábiz jınaldy, fermerlerde bir kılosy 85–95 teńgeden bolatyn, shamamen 100 myń tonna sábiz bar. Biz mal sharýashylyǵy ónimderiniń jetkilikti kólemin óndirip jatyrmyz. Et ónimderi (sıyr eti, qoı eti, jylqy eti) jáne jumyrtqa ishki suranysty tolyq jabady. Qus eti boıynsha oń dınamıka bar – byltyrǵy qamtý deńgeıi 79% bolsa, bıyl 82%-ǵa jetti. Sút ónimderi boıynsha qamtamasyz etý 100%-ǵa jetkizildi. Qazirgi óndiris kólemi ishki naryqty qoljetimdi ónimdermen tolyq qamtamasyz etýge jetkilikti», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

Dál osy kezeńde ákimdikter qajetti kólemdi tek turaqtandyrý qorlary arqyly ǵana emes, sonymen qatar saý­da úıleri arqyly da kelisimshartqa otyrǵyzyp, ónimniń úzdiksiz jetkizilýin qamtamasyz etý qajet. Bul maqsatqa óńirlerde «aınalym shemasy» boıynsha 100 mlrd teńgeden astam qarajat bar. Ony tıimdi paıdalaný arqyly ishki naryqty qajetti azyq-túlik taýarlarymen turaqty qamtamasyz etip, baǵa turaqtylyǵyn saqtaýǵa qol jetkizý mańyzdy.

Sıfrlandyrý belsendi túrde qolǵa alyndy

Qazir aýyl sharýashylyǵy salasyn sıfrlandyrý úsh negizgi aqparattyq júıe arqyly júrgizilip jatyr. Birinshisi – aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýdyń biryńǵaı memlekettik aqparattyq júıesi. Bul júıe sýbsıdııa berýdiń barlyq baǵyttaryn qamtıdy. Ekinshisi – basqarýdyń aqparattyq júıesi. Ol veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq qujattardy rásim­deýge arnalǵan. Jyl saıyn osy júıe arqyly 2 mln-nan astam ruqsat qujaty beriledi. Úshinshisi – aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn birdeılendirý júıesi. Onyń negizinde mal sharýashylyǵynda tolyq qadaǵalaý qamtamasyz etiledi. Budan bólek, memlekettik qyzmetterdi avtomattandyrý jumystary jalǵasyp jatyr. Mysaly, derekter bazalaryna júginý negizinde veterınar dárigerdiń qatysýynsyz, maldy ótkizýge arnalǵan anyqtamalardy berý. Bul memlekettik qyzmetti alý ýaqytyn jáne zań buzýshylyqtar sanyn edáýir qysqartady.

О́simdik sharýashylyǵynda da qadaǵalaný júıesi qurylyp jatyr, ol ónimdilik jáne egis qurylymy jónindegi derekterdi naqty jer ýchaskelerimen baılanystyrady. Memleket basshysynyń Joldaýyn júzege asyrý maqsatynda ósimdik sharýa­shylyǵyndaǵy qadaǵalanýdyń negizine jer resýrstarynyń sıfrlyq kartalary kiredi.

Jylytý maýsymyna daıyndyq joǵary

Úkimet otyrysynda jylytý maýsymyna daıyndyq máselesine de nazar aýdaryldy. Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıardyń baıandaýynsha, ótken aptada 1 qazandyq pen 3 týrbınada jóndeý jumystary aıaqtaldy. Sonymen qatar 10 qosalqy stansa men 100 taratý pýnkti jón­del­di, 13 shaqyrym jylý jelileri qaı­ta jańartyldy. Jalpy, 6 energoblok, 29 qazandyq, 16 týrbına jáne 293 shaqy­rym jylý jelilerine jóndeý jumys­tary júrgizildi.

Roman Sklıar ótken Úkimet otyrysynan keıin Stepnogorsk qalasyndaǵy jylý jelilerinde barlyq jumystar aıaqtalǵanyn baıandady. Aıagóz qalasy da jylytý maýsymynyń bastalýyna daıyn. Oral qalasynda bir apta ishinde taǵy 20% jumys aıaqtaldy, jalpy progress 85%-dy quraıdy. Aıagóz qalasynyń ortalyq qazandyǵyndaǵy №3 qazandyqta jóndeý jumystary aıaqtaldy, №2 qazandyqtyń daıyndyǵy 70%-dy qurasa, №1 qazandyq 20%-ǵa daıyn. Sátbaev qalasynda №2 qazandyqta jóndeý jumystary aıaqtaldy. 30 qyrkúıekke deıin №1 qazandyq daıyn bolady.

«Birqatar óńirde jumystar áli aıaqtalmaǵan. Keı oblystarda sanaý­ly kúnnen keıin jylytý maýsymy bastalady, sondyqtan ákimderge jóndeý jumystarynyń aıaqtalýyn jeke baqylaýǵa alýdy tapsyramyn. Oral, Stepnogorsk, Aıagóz jáne Sátbaev qalalarynda jylý berý máselesin erekshe nazarda ustańyzdar», dep tapsyrdy Premer-mınıstr.