Sıfrlyq teńsizdik joıylady
Telekommýnıkasııa salasynyń damýy – elimizdiń sıfrlyq transformasııasyn alǵa jyljytatyn negizgi qozǵaýshy kúsh. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıevtiń aıtýynsha, keıingi úsh jylda salaǵa 1 trln teńgeden astam ınvestısııa baǵyttalǵan. «Búginde 20 mln-nan astam mobıldi abonent pen 3,7 mln tirkelgen paıdalanýshy baılanys qyzmetterin qoldanyp otyr. Internettiń ortasha jyldamdyǵy 94 Mbıt/s deńgeıine jetti. Bıyl ınternet trafıgin tutyný aıtarlyqtaı artqanyn atap ótý qajet. Onyń ótken jylmen salystyrǵanda eki ese kóp bolatyny kútilip otyr. Salany damytý 2024–2027 jyldarǵa arnalǵan «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasy aıasynda iske asyrylyp jatyr. 2027 jyldyń sońyna deıin halyqtyń 100%-y ınternetpen qamtylady. Internet jyldamdyǵy 100 Mbıt/s-tan asyp, optıkalyq baılanys jelileri aýyldyq eldi mekenderdiń 90%-yna deıin tartylady», dedi J.Mádıev.
Elimizdiń telekommýnıkasııa salasy keıingi bes jylda ornyqty ósim kórsetip keledi. Ekonomıkany sıfrlyq transformasııalaý baǵytyndaǵy barlyq reformanyń bastaýynda baılanys ınfraqurylymy turǵanyn aıta ketý kerek. Baılanys naryǵynda búginde básekelestik belsendi damyp keledi. Bul óz kezeginde operatorlardy jańa qyzmet túrlerin usyný men olardyń sapasyn arttyrýǵa yntalandyryp otyr.
«Áleýmettik jobalar iske qosylyp jatyr. Olar sıfrlyq keńistikte balalardy qorǵaýǵa ári halyqtyń osal toptaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan. Atalǵan jumysty odan ári jalǵastyrý qajet. Sonymen qatar elimizdiń aýmaǵyn jyldamdyǵy joǵary ınternetpen jappaı qamtý arqyly ǵana tıisti nátıjege qol jetkizýge bolady. Sonda ǵana Memleket basshysynyń jappaı sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt elementterin engizý týraly tapsyrmasyn tıimdi iske asyra alamyz», dedi O.Bektenov.
Internet qoljetimdi ári sapaly bolýǵa tıis
Turaqty ınternet búginde ıgilikten bólek, halyqtyń kúndelikti ómiri men zamanaýı ekonomıkanyń mańyzdy qajettiligine aınaldy. Munymen qosa jol boıynda mobıldi baılanys turaqsyz, aýyldy jerlerde ınternet óte baıaý, tipti qalalardyń ózinde aýqymdy is-sharalar barysynda ınternet sapasy nasharlap ketedi degen syńaıda aryz-shaǵymdar azaımaı otyr.
«Jasandy ıntellekt mınıstrligi osyndaı úlken sharalar kezinde baılanys pen ınternet ınfraqurylymyna júktemeniń kúrt artýyna qatysty máseleni operatorlarmen birge muqııat pysyqtaýy qajet. Aqparattyq júıelerdiń úzdiksiz jumysy erekshe nazardy qajet etedi. Bıyldyń ózinde úsh birdeı isten shyǵý jaǵdaıy tirkeldi. Derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń jabdyqtary joǵary júktemeni kótere almady. Sondyqtan bul máseleler Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrliginiń turaqty baqylaýynda bolýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Salanyń damýyna serpin berý úshin «Qoljetimdi Internet» ulttyq jobasy qabyldanǵany este. Ol 2027 jylǵa qaraı elimizdi baılanys jelilerimen jáne eń kemi sekýndyna 100 Mbıt bolatyn jyldamdyǵy joǵary ınternetpen 100% qamtýǵa múmkindik beredi.
«Jasandy ıntellekt mınıstrliginiń aldynda osy ulttyq jobada josparlanǵan barlyq is-sharany tıimdi oryndaý mindeti tur. Sondaı-aq myna máselelerdi atap ótkim keledi. Birinshi, búginde biz telefon men ınternet-alaıaqtyq jaǵdaılarynyń kóbeıip jatqanyn kórip otyrmyz. Olardyń deni sheteldik nómirler men ulttyq júıemizde tirkelmegen qurylǵylardyń kómegimen jasalady. Sondyqtan Jasandy ıntellekt jáne Ishki ister mınıstrlikteri osyndaı zańsyz áreketterge tosqaýyl qoıý jumystaryn kúsheıtýi qajet», degen Úkimet basshysy derekter bazasynan azamattardyń derbes málimetteriniń taralyp ketkeni úshin jazany qatańdatý kerek ekenin eskertti.
Mundaı talap memlekettik organdarmen qatar, qarjy uıymdaryna, mobıldi operatorlar men jeke bızneske de qatysty bolýǵa tıis. Balalardyń sıfrlyq keńistikte qorǵalýyn qamtamasyz etý úshin sim kids jobasynyń tájirıbesin keńinen taratý kerek.
«Ekinshi, baılanys nysandaryn salý kezinde basy artyq bıýrokratııadan aryla almaı kelemiz. Keıde antenna baǵanyn ornatý jumystarynyń ózi bir jylǵa deıin sozylyp ketýi múmkin. Jappaı sıfrlandyrý jaǵdaıynda mundaı úderisterdi ońtaılandyryp, barynsha jedeldetý kerek. Jasandy ıntellekt mınıstrligine О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi baılanys operatorlarymen birge bir aı merzimde osy másele boıynsha naqty usynystar ázirleýdi tapsyramyn», dedi Úkimet basshysy.
Úshinshi, eldi mekenderde baılanys pen ınternet sapasy tómen aımaqtardyń máselesin birjola sheshý úshin óńir ákimdikterine baılanys operatorlaryna bazalyq stansalar ornatýǵa oryn bólýge, sonyń ishinde kez kelgen qolaıly nysandarda ornalastyrýǵa járdemdesýge tıis.
Tótenshe jaǵdaı JI arqyly qadaǵalanady
Úkimet otyrysynda jylytý maýsymyndaǵy órt qaýipsizdigi sharasy da kún tártibine shyqty. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń málimeti boıynsha, turǵyn úı sektorynda 2025 jylǵy 1 qazannan beri 340 órt tirkelgen, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 17,5%-ǵa az. Qazirde tótenshe jaǵdaılarǵa monıtorıng júrgizip otyrý úshin jasandy ıntellekt arqyly taldaý men geoaqparattyq júıeler engizilgen.
«О́rt qaýipti jaǵdaıyn baqylaý maqsatynda barlyq óńirde beınebaqylaý kameralary iske qosyldy. Elimizdiń barlyq aımaǵynda órt sóndirý depolary men qutqarý stansalaryn salý men olardy jańartý jumystary belsendi júrgizilýde. Osy kezeńde 25 órt sóndirý deposy men qutqarý stansalary salynyp, 196 nysan qaıta jańǵyrtyldy (173 órt sóndirý deposy, 6 trassa medısınalyq-qutqarý pýnkti, 17 jataqhana). Jyl sońyna deıin taǵy 23 órt sóndirý bóliminiń qurylysyn aıaqtaýdy josparlap otyrmyz», dedi Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov.
Premer-mınıstr jalpy respýblıka boıynsha turǵyn úı sektorynda órt oqıǵalarynyń sany azaıǵanyna qaramastan, olardyń Atyraý, Aqmola, Jambyl jáne Pavlodar oblystarynda onyń óskeni baıqalǵanyn atap ótti. Negizgi sebep – halyqtyń pesh jaǵý, sondaı-aq gazben jáne elektrmen jylytý júıelerin qoldaný kezinde qarapaıym qaýipsizdik talaptarynyń saqtalmaýy.
«О́rtke qarsy erejelerdi buzǵany úshin tıimdi sharalar qabyldaý qajet. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi órt qaýipsizdigi salasynda túsindirý men aldyn alý jumystaryn kúsheıtýi kerek. Sonymen qatar eriktiler men qoǵam ókilderin jumyldyra otyryp, halyqtyń qaýipsizdik salasyndaǵy mádenıetin arttyrý úshin túsindirý jumystaryn jandandyrǵan durys», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysy budan bólek birqatar máseleni atap kórsetti. Birinshi, qalyptasqan jaǵdaı órttiń basym bóligi áleýmettik turǵydan az qamtylǵan azamattardyń úıinde bolatynyn kórsetip otyr. Máselen, ótken jylý berý maýsymynda órtten qaza tapqandardyń deni – zeınetkerler, jumyssyzdar, múgedektigi bar adamdar. О́ńir ákimdikteri, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Eńbek mınıstrligimen birge, bir aı ishinde halyqtyń áleýmettik osal toptary turatyn úılerdiń tizimin naqtylaýǵa tıis ekenin aıtqan Úkimet basshysy, óńir ákimdikteri osy sanattaǵy adamdardyń úılerin erekshe baqylaýda ustap, olarǵa qajetti qoldaý kórsetýdi júktedi.
Ekinshi, turmystyq órtpen qatar gaz ballondarynyń jarylý jaǵdaılary da boldy. Oljas Bektenovtiń málimetinshe, byltyr osyndaı 70-ten astam oqıǵa bolyp, shamamen 90 adam zardap shekken. Jarylystardyń negizgi sebebi – turmystyq ballondardy paıdalaný kezinde qaýipsizdik talaptarynyń buzylýy. Budan bólek, 350 myńǵa jýyq turmystyq gaz ballony 40-50 jyl boıy paıdalanylyp keledi, bulardy dereý aýystyrý qajet. Osy kúnge deıin paıdalaný merzimi ótip ketken turmystyq ballondardy alyp qoıý men kádege jaratý tártibi ázirlenbegen. Energetıka mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birge gaz ballondarynyń aınalymyn baqylaýdyń naqty tetigin ázirleý tapsyryldy.
Sondaı-aq turmystyq gaz ballondaryn óndirý máselesi de uzaq ýaqyt boıy sheshimin tappaı keledi. Bul másele jyl saıyn aıtylady. Sondyqtan Premer-mınıstr О́nerkásip jáne qurylys, Ulttyq ekonomıka men Ekologııa mınıstrlikterine osy jyldyń sońyna deıin elimizdegi ballon shyǵarý máselesin sheshýdi mindettedi.
Úshinshi, keıingi jyldary ıis tıip ýlaný oqıǵalary jıilep ketti. О́tken aptada ǵana Aqtóbe oblysynda tabıǵı gazdan ıis tıip úsh adam qaıtys boldy, onyń bireýi – kámeletke tolmaǵan bala. Mundaı jaıttardy barynsha azaıtýymyz kerek. Qazir elimizde turǵyndardy gazdandandyrý jumystary qarqyndy júrip jatyr.
Gaz jabdyqtaryn ornatý kezinde qaýipsizdik erejelerin qatań saqtaý qajet. Gazben jylytý júıesi bar ár úıde mindetti túrde eskertý datchıgi ornatylýǵa tıis. Gaz qyzmetteri turǵyn úılerde gazdy qaýipsiz paıdalanýdy baqylaý boıynsha tıisti jumystardy júrgizýge mindetti. О́ńir ákimdikterine osy baǵytta qajetti sharalar qabyldaý júkteldi.
Tórtinshi, ákimdikter Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligimen birge turǵyn úı sektorynda órt qaýipsizdigi aılyǵyn uıymdastyrýy qajet. Turǵyndarǵa negizgi qaýipsizdik sharalaryn túsindirip, olardy órt qaýipsizdigi talaptaryn buzbaı, jaýapkershilik tanytýǵa shaqyrý kerek.
