Nuralhan Kósherov: Túrkistan óndirisi damyǵan óńirler qatarynan tabylady

Respýblıkalyq bıýdjetke táýeldilik 25 paıyzǵa deıin tómendeıdi

– Sońǵy jyldary Túrkistan oblysynyń ekonomıkalyq damýy qarqyndy, jaqsy jetis­tikterge qol jetkizip keledi. Al­daǵy ýaqytqa qoıylǵan maq­sat-min­detter de aýqymdy, osy jó­ninde keńirek toqtalyp ótseńiz?

– Iá, rasynda da, oblystyń ekonomıkalyq áleýeti sońǵy jyldary edáýir artty. Bul – Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryna sáıkes óńirlik ekonomıkany ártaraptandyrý, ınvestısııa tartý, kásipkerlikti qoldaý jáne ınfraqurylymdy jańǵyrtý baǵytynda atqarylǵan júıeli jumystyń naqty nátıjesi.

Aldymyzǵa qoıǵan maqsat-mindetterdi júzege asyrý baǵy­tynda ózindik kiristerdi kóbeı­tý úshin óndiristi damytyp, eko­nomıkaǵa ınvestısııa tartýymyz qajet. О́ńir ekonomıkasynyń damýyna jańa serpin beretin 111 ınvestısııalyq joba pýlyn qalyptastyrdyq. Negizgi basymdyq retinde aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeý, energetıka jáne týrızm salalaryn aıqyndadyq. Osy jobalardy iske asyrý esebinen aldaǵy 10 jylda ózindik kiristerdi 1,1 trln teńgege jetkizýdi josparlap otyrmyz. Nátıjesinde, respýblıkalyq bıýdjetke táýeldilikti 80 paıyzdan 25 paıyzǵa deıin tómendetemiz. Iаǵnı aldaǵy jyldary oblys­ty áleýmettik ınfraqurylymy qalyp­tasqan, ekonomıkalyq damýy turaqty jáne ózin qamtamasyz etetin básekelestigi joǵary óńirge aınaldyrýǵa kúsh salamyz. Oǵan barlyq múmkindik bar.

Prezıdent 2025 jyly jalpy ekonomıkanyń 7% ósimin qam­tamasyz etýdi tapsyrǵan bolatyn. Osy mejege jetý jolynda Túrkistan oblysy aıtarlyqtaı ilgeri qadam jasap keledi. О́tken jyly oblystyń jalpy óńirlik ónim kólemi 4,7 trln teńgege jetip, ósim 110% deńgeıinde boldy. Bıylǵy jyly damý qarqyny saqtaldy. Qysqa merziminde eko­nomıkalyq ósim 115,8%-dy qurady. Bul – respýblıkadaǵy eń joǵary kórsetkishtiń biri.

Barlyq negizgi makroekono­mıkalyq kórsetkishterde turaq­ty ósim qalyptasty. Negizgi ósim ónerkásip, qurylys, saýda jáne kólik-logıstıka salala­ry esebinen bolyp otyr. Indıkator, ıaǵnı kórsetkishter mejesine qol jetkizý, onyń oryndalýyn ba­qylaý maqsatynda arnaıy reı­tıng­tik baǵalaý júıesin engizdik. Reıtıngtik baǵalaýǵa 9 negizgi baǵyt boıynsha 89 ındıkator engizildi. Arnaıy esepteý ádiste­mesi ázirlendi. Barlyq ındıkator­ aýdan, qala jáne salalyq basqar­malar kesindisinde bólinip jasaldy. Iаǵnı aýdan, qala ákimderi men basqarma basshylarynan bas­tap mamanǵa deıin ındıkator jos­parynan jaqsy habardar. Toqsan saıyn baǵalaý júrgiziledi.

– Túrkistan oblysy ınvestısııa tartý qarqyny boıynsha elimizde aldyńǵy qatarda. О́ńirge tarty­latyn ınvestısııanyń naqty kólemi qandaı? Bul qara­jattyń negizgi bóligi qaı sala­lar­ǵa baǵyttalady?

– Iá, tartylǵan ınvestısııa kólemi boıynsha respýblıkada alǵashqy bestiktemiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev bıylǵy halyqqa arnalǵan Joldaýynda ınvestısııa salasyna basymdyq berip, shıkizat sektorynan óńdeý salasyna kóbirek qarjy tartý kerektigin atap ótti. Bul baǵytta óńirimizde aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Jal­py, 8 aıda oblys ekonomıkasyna 783 mlrd teńge ınvestısııa ba­ǵyttalyp, ótken jyldyń tıis­ti kezeńimen salystyrǵanda 125 paıyzǵa ósti. Qarjynyń basym bóligi 59,3%-y, ıaǵnı 464,4 mlrd teńge jeke ınvestısııaǵa tıesili.

Oblys ekonomıkasynyń da­mýy­na serpin beretin, quny 2,6 trln teńgeni quraıtyn ınves­tısııalyq jobalardy tolyq iske asyrý nátıjesinde 24 myńǵa jýyq jańa jumys orny ashylyp, bıýdjetke qosymsha 100 mlrd teńge salyq túsedi dep kózdelip otyr. Onyń ishinde, osy jyly quny 331 mlrd teńgeni quraıtyn 57 ınvestısııalyq jobany iske asyryp, 8 174 jumys ornyn ashý josparlanǵan. Bıylǵy 8 aıda 33 joba iske qosylyp, 4 793 jumys orny ashyldy.

– Prezıdent 2025 jyldy – «Ju­mysshy mamandyqtar jyly» dep jarııalady. Oblysta eń­bek resýrsy jeterlik. Bi­raq ju­­mys­shy mamandyq tapshy­lyǵy bar. Osy másele boıynsha qan­daı jumys atqarylyp jatyr?

– El ekonomıkasynyń damýy­na, jumyssyzdyqty azaıtýǵa, óndiristiń jetildirýine tikeleı yqpal jasaıtyn jumysshy maman­dyqtyń róli aıryqsha. Sondyqtan da, Prezıdentimizdiń 2025 jyldy «Jumysshy maman­dyqtar jyly» dep sheshim qabyldaýy elimiz úshin asa mańyz­dy qadam. Oblysta 50 kolledjde 45 450 stýdent 84 mamandyq boıynsha bilim alady. Onyń ishinde, 33 kolledj 43 jumysshy mamandyǵy boıyn­sha 16 000 stýdentti oqytady. 2024–2025 oqý jylynda kolledj­derge jalpy 15 525 memlekettik tapsyrys jarııalansa, onyń basym kópshiligi – 8 678-i jumysshy mamandyqtar (55,9%). Al bıyl jańa oqý jylyna qosymsha 9 600 stýdent jumysshy mamandyqtary boıynsha memlekettik tapsyrysqa ıe boldy.

Oblysta iske asyrylatyn iri jobalar boıynsha 2 290 jumys­shy mamandyǵy qajet. Biz, 2025 oqý jylynda bitirýshi 8 364 ju­mysshy mamandyǵyn osy joba­larǵa baǵyttap jatyrmyz. Budan bólek, jańa ınvestısııalyq jobalar boıynsha 11 mamandyq tapshylyǵy aıqyndaldy. Bul oraıda agroónerkásip, energetıka jáne tehnıkalyq, qurylys salasy boıynsha mamandyqtarǵa lısenzııa alý jumystary júrgizilip jatyr. Aldaǵy ýaqytta kolledj­derde óńir­ge qajetti jumysshy maman­dyqty daıarlaýǵa kóshetin bolamyz.

Úsh klasterlik baǵyt órkendetiledi

– Ekonomıkany damytýdaǵy tıimdi tásilderdiń biri – klas­terlik damý ekeni belgili. Ońtús­tik óńirinde ár kezderi árqıly klasterdi damytý týraly bas­tamalar qolǵa alynǵan bolatyn. Mysaly, maqta-toqyma klasteri týraly jıi aıtylady. Búgingi tańda oblystyń qaı salalarynda klasterlik damytý júıesin engizý josparlanyp otyr?

– О́ńirimizdiń demografııa­lyq ósimi joǵary, ıaǵnı 2 mln-nan astam adam turady. Halyqtyń 80 paıyzy aýyldyq jerlerde ornalasqan. Negizgi kásibi aýyl sha­rýashylyǵy. Oblystyń geogra­fııalyq jáne klımattyq erek­sheligin eskere otyryp, 3 klas­terlik baǵytty damytýdy qolǵa aldyq. Oblys elimizde maqta ósire­tin jalǵyz óńir. Biz arnaıy sarapshylarmen taldaý jasadyq. Maqtany dástúrli ádispen ıgerý esebinen gektarynan 25 sentner jınalǵan. Iаǵnı ónimdilik tómen. Onyń ústine sýdy kóp tutynady. Osyǵan oraı jańa ádispen zamanaýı tehnologııany qoldana otyryp, maqta-toqyma klasterin damytýdy josparlap otyrmyz. Bul oraıda jalpy quny 201 mlrd teńgeni quraıtyn 5 joba iske asyrylyp jatyr. Qýattylyǵy jylyna 229,5 myń tonna, 7 000 jańa jumys orny ashylady.

Tarqata aıtsaq, qytaılyq «Lihua» kompanııasymen birlesip, Túrkistan qalasynda maqta óńdeý kesheniniń qurylysy júrgizilip jatyr. Joba quny – 146,8 mlrd teńge. Qýattylyǵy jylyna 13 myń tonna ıirilgen jip, 50 mln metr mata, 7 mln dana jıyn­tyq tósek buıymyn shyǵarady. 4 000 jumys orny qurylady. Joba boıynsha maqta óńdeýden da­ıyn buıym shyǵaratyn tolyq óndiristik sıkldi qamtamasyz etedi. О́tken jyly qanatqaqty joba retinde Otyrar aýdanynda 32 myń gektarǵa jańa ádispen maqta egildi. Nátıjesinde, gektarynan 60 sentnerden ónim jınaldy. Sondaı-aq sý únemdeý tehnologııasyn qoldaný esebinen aǵyn sý 2 ese únemdeldi. Osy jyldyń sońyna deıin maqta óńdeý jáne jip ıirý fabrıkasy iske qosylady.

Sondaı-aq júgeri klasteri baǵytynda Shardara aýdanynda «Kazkrahmal» zaýyty salynyp jatyr. Joba quny 14 mlrd teńge. Qýattylyǵy – jylyna 150 myń tonna júgerini tereń óńdep, 26 túrli ónim shyǵarylady, 500 jumys orny ashylady. Búginde zaýyttyń qurylysy men jabdyqtardy ornatý jumysy aıaqtalý ústinde. Jobany iske asyrý esebinen júgeri alqabynyń kólemin 40 myń gektardan 2030 jyly 70 myń gektarǵa deıin jetkizý josparlanýda. Nátıjesinde, 665 myń tonna júgeri jınaý kózdelip otyr.

Oblysymyz respýblıkada et eksporty boıynsha kóshbasshy. Iri qara mal etiniń 80 paıyzy, qoı etiniń 75 paıyzy oblysqa tıesili. Osy oraıda et eksportynyń áleýetin eskere otyryp, et klas­teri baǵytynda 7 jobany iske asyrýdamyz. Joba quny 50 mlrd teńge, qýattylyǵy 35 myń tonna, 802 jumys orny ashylady. Búgingi tańda «Kaz Eco Meat» jáne «Besqara» et óńdeý keshenderi iske qosyldy. Bul qosymsha 35 myń tonna et óńdeýge múmkindik beredi, ınvestısııa kólemi 5,6 mlrd teńge, 150 jumys orny ashylady.

Jalpy, 3 klasterdi damytý nátıjesin eseptep shyqtyq. 2026 jyly jalpy óńirlik ónim kólemi qosymsha 558 mlrd teńgege kóbeıýi kútiledi. Onyń ishinde, jeńil ónerkásip qosymsha 220 mlrd teńgege (4 ese), aýyl sharýashylyǵy 338 mlrd teńgege (1,5 ese) ósedi. Eger 2024 jyly jalpy óńirlik ónim qurylymynda ýran óndirisine 63,7 paıyzy tıesili bolsa (783 mlrd teńge), tamaq óndirisi – 11,6 paıyz (140,5 mlrd teńge), jeńil ónerkásip – 3,5 paıyzdy (42 mlrd teńge) quraǵan. Al klasterlik jobalardy iske asyrý nátıjesinde jeńil ónerkásip úlesi 14 paıyzǵa (220 mlrd teńge), tamaq óndirisi – 17 paıyzǵa (783 mlrd teńge) jetetin bolady.

Aýyldy damytý basymdyǵy

– Joǵaryda oblys halqynyń 80 paıyzy aýyldyq jerlerde turatynyn aıtyp óttińiz. Aýyl turǵyndarynyń turmys-jaǵdaıy qalaı?

– Qazaqtyń jany, dástúri men bolmysynyń qaınar kózi aýyldy damytý – bizdiń óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq saıasa­tynyń basty strategııalyq baǵyt­ta­rynyń biri. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń jańa prezıdenttik merzimdegi alǵashqy tapsyrmalarynyń biri – aýyldy damytý, halyqtyń tabysyn arttyrý jáne jumyspen qamtýdy kúsheıtý. Bul bastama aýyl turǵyndarynyń ómir súrý deńgeıin jaqsartýǵa, olardyń óz kásibin ashyp, tabys tabýyna múmkindik berýdi kózdeıdi.

Aýdan, qala turǵyndarymen kezdesý barysynda ınfraqurylym máselesi jıi kóteriledi. Biz halyq­tyń suranysyna jáne bıýdjettiń múmkinshiligine qaraı ol máseleni kezeń-kezeńimen josparly túrde sheship kele jatyrmyz. Eldi meken­derdi aýyzsýmen qamtý deńgeıi 95 paıyz nemese 763 eldi meken qamtylǵan. Osy jyly 30 eldi mekenge jańadan aýyzsý qubyryn júrgizip, 11 eldi mekenniń tozǵan júıeleri jańartylady. Tabıǵı gaz ótken jyly 53 eldi mekenge tartylyp, jalpy qamtylǵan eldi mekender sany 563-ke jetti. Halyqty tabıǵı gazben qamtý kórsetkishi 85,5 paıyzdy qurady. Bıyl qosymsha 37 eldi meken gazǵa qosylyp, halyqtyń qamtylýyn 88,9 paıyzǵa jetkizemiz. Ortalyq­tandyrylǵan elektr qýatymen oblystyń barlyq derlik eldi meke­ni qamtylǵan. Shalǵaı orna­las­qan shaǵyn aýyldardy qospa­ǵ­an­da. Olar balamaly elektr qýaty­men qamtamasyz etilgen. Kezeń-kezeńimen tozǵan júıelerdi jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. О́tken jyly 44 eldi meken­niń jelileri jańartyldy. Bıylǵy jyly qosymsha 22 eldi meken jańǵyrtýdan ótedi. Jergi­likti mańyzy bar avtomobıl joldarynyń qanaǵatty jaǵ­daı­­daǵy úlesi 93,7 paıyzdy quraı­dy. Bıyl 289 nysan nemese 1 236 shaqyrym jol qurylys-jóndeý jumysy júrgizilip, paıdalanýǵa beriledi. Qanaǵatty jaǵdaıdaǵy joldyń úlesin 94,7 paıyzǵa jetkizemiz.

Áleýmettik qamsyzdandyrýǵa toqtalatyn bolsaq, ózderińizge belgili, oblysta týý kórsetkishi joǵary. Kópbalaly otbasylardyń tórtten biri óńirimizge tıesili. Sol sebepten de, oblysta áleýmettik kómekke turǵyndarymyz kóptep júginedi. Degenmen, ár otbasyǵa taldaý jasap, belsendi jumyspen qamtý sharalaryn usyný esebi­nen sońǵy 3 jylda ataýly áleýmettik kómek alýshylar sanyn 2 esege azaıtýǵa qol jetkizdik. Nátıjesinde, kedeıshilik deńgeıi 9,4 paıyzdan 4,4 paıyzǵa deıin tómendedi. Osy jyly olardyń sanyn 76 myńǵa nemese 2,7 paıyzǵa kemitýdi josparlap otyrmyz.

Jyl basynan 130 myń jańa ju­mys orny ashylyp, ju­mys­syzdyq deńgeıi 4,7 paıyz deń­geıinde qalyptasty. Oblysta jalpy 1 438 balabaqsha jumys isteıdi, 155 myń bala tárbıelenedi, 2-6 jastaǵy balalardy qamtý deń­geıi 99 paıyzdy qurady. Al 1 093 mektepte 549 myń oqýshy bilim alady. Oblystyq bıýdjet esebinen 17 mektep qurylysy júrgizilip jatyr. Jyl qorytyndysymen 2 mek­tep paıdalanýǵa tapsyrylady. Qalǵany kelesi jylǵa ótpeli. «Keleshek mektepteri» jobasy aıasynda qýattylyǵy 23 000 oryndyq 29 mektep qurylysy josparlanǵan. Onyń ishinde, 21 mektep paıdalanýǵa tapsyryldy, 8 mektep qurylysy jyl sońyna deıin aıaqtalady. Densaýlyq saq­taý salasynda jalpy 199 medı­sınalyq uıym halyqqa qyzmet kórsetedi. Aýyldyq jerlerdegi densaýlyq saqtaý nysandaryn jańǵyrtýǵa úlken nazar aýdarylyp otyr. О́tken jyly «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda oblysta jańa 49 nysan salynyp, paıda­lanýǵa berildi. Oblystyq bıýdjet kúshimen qosymsha jańa 32 ǵımarat jyl sońyna deıin tapsyrylady. Budan bólek, Qazyǵurt, Saryǵash jáne Shardara aýdandyq ortalyq aýrýhanalary kúrdeli jóndeýden ótip jatyr. Sondaı-aq jedel járdem qyzmeti sapasyn arttyrý maqsatynda 60 arnaıy avtokólik satyp alyndy.

– Rýhanııat ordasy derlik mádenıet úıleriniń hali neshik? Infraqurylymmen, aýyldyq eldi mekenderdi joǵa­ry jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etý deńgeıi qandaı?

– Oblystaǵy 24 mýzeıge kelý­shi­ler sany 205 178 adamdy qurap, ótken jylǵy 9 aımen salys­tyr­ǵanda 5%-ǵa artyp otyr. Bıyl mýzeılerde 2 167 jádiger jınaq­talyp, jalpy jádiger sany 178 134-ke jetken. Qazirgi ýaqytta oblysta 388 kitaphana halyqqa qyzmet kórsetedi. Jalpy, kitap qory 6 054 726 danaǵa jetip otyr. Kitaphanadaǵy oqyrman sany 351 096 adamdy qurap, 2024 jylǵy 9 aımen salystyrǵanda 2,5%-ǵa artqan. Oblys boıynsha bıyl «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda 7 mádenıet nysanynda qurylys jumysy jyl sońyna deıin aıaqtaý josparlanyp otyr. Sonymen qatar bıyl 9 nysannyń qurylys jumysyna qarjy bóli­nip, 2026 jyly paıdalanýǵa berý kózdelgen. Jergilikti bıýdjet esebinen Túrkistan qalasynda 500 oryndyq mádenıet úıi paıda­lanýǵa beril­di. Jalpy, óńirde mádenı nysandar­dyń qatary ar­typ keledi. Mysaly, jýyrda Maq­taaral aýdany, Dos­tyq aýyldyq okrýgine qarasty J.Qal­shoraev eldi mekeninde jańa mádenıet úıi men kitaphana el ıgiligine berildi.

Memleket basshysy sıfrlyq teńsizdikti joıýdy, aýyldyq eldi mekenderdi joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etýdi memlekettik saıasattyń basym baǵyty retinde aıqyndady. Bul tapsyrma Túrkistan oblysynyń damý strategııasymen tolyq úıle­sedi. Oblystaǵy sıfrlyq ınfra­qurylymdy damytý júıeli túr­de júrgizilip keledi. Búginde oblys­tyq bilim basqarmasyna qaras­ty 1 000-ǵa jýyq memlekettik mek­teptiń barlyǵy ınternet je­lisine qosylǵan. О́ńirdiń 300-ge jýyq bilim uıasynda Starlink spýtnıktik ınternet jeli­si elimizde alǵashqylardyń biri bo­lyp ornatyla bastady. Sony­men qatar «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda paıda­lanýǵa berilgen jańa mektepter tolyǵymen talshyqty-optıkalyq jelige qosyldy.

Osy baǵytta bıyl oblys ákim­digi men «Qazaqtelekom» AQ arasynda «Túrkistan oblysynda baılanys jáne ınternetti damytý jónindegi ózara is-qımyl týraly» memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul joba 2025–2027 jyldar ara­lyǵynda 372 aýyldyq eldi meken­di talshyqty-optıkalyq ınternet jelisimen qamtýdy kózdeıdi. Onyń ishinde 274 aýyl mektebi men 258 medısınalyq nysan tolyq ınternetke qosylady. Oblysymyzdaǵy aýdan jáne qala ortalyqtaryndaǵy medısınalyq mekemelerinde ınternet jelisimen tolyǵymen qamtamasyz etilip, kedergisiz jumys isteıdi.

Keıbir shalǵaı jáne taýly aımaqtardaǵy aýyldyq eldi mekenderde optıkalyq (kabeldi) ınternet júıesi tartylmaǵanymen medısınalyq mekemelerde spýt­nıktik jáne mobıldi roý­ter­diń kómegimen qyzmetter kórsetedi. Qazirgi ýaqytta, aýyldyq medısı­nalyq mekemeleri 85% ınternet jelisimen qam­tamasyz etilgen. «Qoljetimdi ınternet» Ulttyq jobasy boıynsha 2025–2027 jyldary aralyǵynda oblys aýma­ǵyn­daǵy aýyldyq eldi mekenderge tal­shyqtyq-optıkalyq ınternet jelisimen qamtamasyz etiledi. Osy joba aıasynda shalǵaı aımaqtarda ornalasqan 258 medı­sınalyq nysanǵa talshyqty-optıkalyq ınternet jelisi tartylady. Bizdiń basty maqsatymyz – árbir aýyl turǵyny, árbir bala men muǵalim, árbir dáriger zamanaýı sıfr­­­lyq múmkindikti tolyq paıdalana alatyn orta qalyptastyrý. Túr­kistan óńiri sıfrlandyrý isin­de respýblıkadaǵy kóshbasshy aımaq­­tardyń birine aınalady dep sene­miz.

– Túrkistannyń basty já­digeri, týrıstik nysany – Áziret sultan kesenesi qabyr­ǵa­­larynyń ylǵaldanyp, kóge­rýine baılanysty buǵan deıin jer­­gilikti ǵalymdar, tipti, Pre­zıdent Ákimshiligi alańdaýshy­lyq bil­dirgenin bilemiz. Kesene­niń qazirgi jaǵdaıy qalaı?

– Iá, kesene irgesiniń beriktigi mańyzdy ekenin aıtyp sizder de, ıaǵnı «Egemen Qazaqstan» gaze­tinde másele kóterdińizder. Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi – Túrkistan oblysynyń ǵana emes, kúlli túrki dúnıesiniń rýhanı murasy, ulttyq maqtanyshymyz. Bul – IýNESKO-nyń Búkilálemdik mádenı muralar tizimine engen, halyqaralyq mańy­zy bar jalǵyz tarıhı eskertkish. Ony saqtaý, qorǵaý – bizdiń tarıhı ári azamattyq boryshymyz.

Qazirgi tańda oblysymyzda 1 784 tarıhı-mádenı mura obektisi esepke alynǵan. Sonyń ishinde Iаsaýı kesenesi – basty nysan. Keseneniń jaǵdaıy Úkimettiń, oblys ákimdiginiń jáne tıisti ǵylymı mekemelerdiń udaıy baqylaýynda. 2023–2025 jyldar aralyǵynda Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń jaı-kúıin keshendi zertteý maqsatynda arnaıy baǵdarlama júzege asyrylyp jatyr. Mamandar qabyrǵanyń gıdrooqshaýlaý júıe­sin jańartyp, ylǵaldyń taralý sebepterin anyq­tady. Bul jumysqa Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi, «Qazqaıta­jańartý» kásiporny, elimiz­­diń jáne sheteldiń jetekshi ǵalymdary men tájirıbeli restavratorlar tartylǵan.

Zertteý barysynda kesene qabyrǵalaryndaǵy ylǵaldyń artýyna birqatar syrtqy faktorlar áser etkeni anyqtaldy. Atap aıtsaq, jaqyn mańdaǵy kógaldardy shamadan tys sýarý men drenaj júıesiniń eskirýi, aýa raıynyń ózgerýi, jaýyn-shashynnyń kóbeıýi – negizgi sebepterdiń biri bolýy múmkin.

Keseneni saqtaý jónindegi aımaqtyq baǵdarlama qabyldandy. Onyń aıasynda nysannyń tóńire­gin­degi topyraq sýlary men jer­asty ylǵalyna qarsy ınje­ner­lik sharalardy júzege asyrý bastaldy. Ǵalym­dar men «Qazqaıtajańartý» ma­man­darynyń usynysymen kese­ne­den 150 metr qashyqtyqqa deıin­gi aýmaqta kógaldandyrý jumys­taryn múlde shekteý iske asyrylady. Sonymen qatar eski drenaj júıesin tolyq jańartý jáne kesenege qorǵanysh bilik jasaý qolǵa alyndy. Al keseneniń jabyq turýy – tek ýaqytsha shara. Bul kelýshilerdiń qaýipsizdigi men res­tavrasııa sapasyn qamtamasyz etý úshin qajet. Qazirgi jospar boıyn­sha, negizgi jumystar 2026–2028 jyldary bastalady.

Biz úshin eń bastysy – keseneniń tarıhı kelbetin buzbaı, onyń tabı­ǵı beriktigin saqtap qalý. Iаsaýı babamyzdyń murasy – ult­tyń rýhanı tiregi, sondyqtan oǵan qamqorlyq kórsetý – barsha­myz­dyń ortaq paryzymyz. Ony saq­taý – ýaqytsha emes, júıeli ári ur­­paqtar sabaqtastyǵyna negiz­delgen saıasat. Túrkistan obly­sy ákim­digi bul baǵyttaǵy jumys­­tar­dy ǵylymı negizde, halyq­ara­lyq standarttarǵa saı, tolyq jaýap­kershilikpen jalǵastyra beredi.

Áńgimelesken –

Ǵabıt ISKENDERULY,

«Egemen Qazaqstan»