Bir adam týraly kitap jazatyn jazýshyǵa qoıylatyn basty talap – eń aldymen, óz keıipkerin jaqsy kórý. Dáris avtorynyń alǵysózi osy bir erek oıdan bastaldy. Iá, keıipkerge degen bir yntyq kóńil bolmasa, onyń bar bolmys-bitimi, tulǵalyq kelbeti men jazýdaǵy minezin tap basyp taný qıynǵa soǵar, bálkı. Qıynǵa soqpasa da shynaıy shyqpas. Al shynaıylyq – ádebıettiń negizgi kiltteriniń biri. Sol úshin qalamger men keıipker bizge beımálim tylsym kúsh núktesinde toǵysady.
«Ábish Kekilbaıulynyń esimine bala kúnimnen qanyq bolyp óstim. 7–8 synypta oqyp júrgende «Uıqydaǵy arýdyń oıanýy» «Lenınshil jasta» basyldy. Mundaı tarıhı ocherk odan soń qaıtalana qoıǵan joq. 1970 jyly jazda Jazýshylar odaǵyndaǵy bir jıynǵa tap boldym. Osyndaı jerde eki adam – bireýi otyr, bireýi túregep tur. Túregep turǵan jigittiń qolynda shıyrshyqtalǵan qaǵazy bar. Aýyq-aýyq shıyrshyqtaǵan qaǵazyn jaıyp jiberip qaraıdy da, qaıtadan burap qoıady. Ana qaǵazy qaıtadan shıratylyp tura qalady. Endi sóz degen aǵyl-tegil ketip jatyr. Jaı sózdiń legi emes, quıylǵan obraz. Oı. Ań-tań qalyp qarap turmyn, «Ne degen sheshendik!» dep. «Ábish, durys aıtasyń», dedi zaldan bireý. «Oıbaı, mynaý Kekilbaev eken ǵoı», dedim. Alǵash kórgendegi qaldyrǵan áseri osyndaı boldy».
Jalpy, adamnyń tabıǵaty san-qyrly qatpardan turady emes pe? Al shyǵarmashyl jannyń tuńǵıyǵy ózinshe bir álem. Dáriste Ábish týraly kóp estelik aıtyldy. Adamı kelbeti, meıirimdi júregi, alǵaýsyz kóńili, sheshendigi men tapqyrlyǵy... Árıne, bir-eki saǵattyń aýmaǵynda danyshpan Ábishtiń bar qyryn áńgimeleý – múmkin emes dúnıe. Sondyqtan avtor jıynda Ábish talantynyń negizgi bir qyryna – kóp sóz etilmegen, arnaıy zerttelmegen salasy – mádenıettanýshylyǵyna toqtaldy.
«Kekilbaev mádenıet degen ómir súre bilý óneri, beıbit qatar ómir súre bilýden bastap, memleketter arasyndaǵy mádenı adamdardyń tirshiligine baılanysty aıtylatyn dúnıelerdi kóp keltiredi. Solardyń barlyǵynda da Kekilbaevtyń ýnıversalızmi erekshe kózge túsip turady. Men osy kitapty daıyndaýǵa kiriserde qolym jetken kýltýrologııalyq zertteýlerdiń barlyǵyn derlik shuqshıyp oqyp shyqtym. Solardyń ishinde arnaýly eńbekter de bar. A.S.Zapesoskııdiń «Kýltýrologııa Dmıtrıı – Dmıtrııa» degen úlken iri eńbegi bar. Sondaı jeke avtorlarǵa arnalǵan Losevtiń kýltýrologııa týraly kitaby bar, Lıhachev týraly arnaıy kitap bar. Solardy qarap kelgende bizdiń Ábish Kekilbaev olardyń eshqaısynan da ıyǵy tómen turmaǵanyn aıtqym keledi».
Avtor ózimen birge qoljazba materıaldaryn da ala kelip, kitap jazýda qoldanǵan ádis-tásilderimen bólisti.
«Bul tezıster uzyn-aıaǵy 1 230 mysal, tezıs, basqa-basqa. Solardyń ishinde bulardy qalaı tabady? Áýeli Ábish Kekilbaevtyń on eki tomdyǵyn qaraǵanbyz. «О́lke» baspasy shyǵarǵan. Odan keıingi qatty syzyp oqyǵan kitap «Jazýshy» baspasynyń jıyrma tomdyǵy, juqalaý shyǵarǵan. Sonyń ishinde jıyrma tom, qaı jerinen aqtara beresiz? Ishindegi shartty belgiler jazýshy týyndysyn tez tabýǵa járdemdesedi. Mysaly, «S.d.» degen belgi bar. Ol «Syr deste» degen bes tomdyq. Mysaly, «Á» degen belgi bar. Ol «Ábish Kekilbaıuly: qalamger, qaıratker, saıasatker» degen jınaqtyń kody».
Tezısterde de osylaı. Mysaly, «qazaq dalasynyń ár tasy – qaǵbam, ár butasy sájdam» degen sóz. Sonyń tusyna «sh. 14 – 133» dep jazylǵan. Qazaq dalasynyń qurmetin aıtatyn kezde, jalpy ólketaný týraly aıtatyn kezde tezısterde turady. On tórtinshi tomnyń 133-betin ashsaq, jańaǵy «qazaq dalasynyń ár tasy – qaǵbam» degen sóz shyǵa keledi jáne soǵan uqsas, sol oıdy damytatyn sóılemder mańaıynda turady. Jalpy, Saýytbek Abdrahmanovtyń taqyryptyń tereńine boılap qana qoımaı, mátinniń erekshe formasyn tabatyny da bir ǵylymı eńbektiń júgin arqalaıdy.
Sonymen dáriste kóp tyń derekterdi estip, túrtip otyrdyq. Máselen, Ábish Kekilbaev Chehov týraly tórt ret aıtqan eken. Tórt jerde. Bir ret on alty bettik maqala jazǵan. Pýshkın týraly da tórt ret aıtqan. Alty bettik arnaýly maqala jazǵan. Folkner týraly tórt ret aıtqan. Arnaýly maqala jazbaǵan. Shekspır týraly bes ret aıtqan. Zııaly qaýym jóninde, alty-jeti jerde, ıntellıgensııa jáne til degen tezıske eki jerde, Momyshuly týraly bir jerde, ústem tilder ekspansııasy degen tezıske eki jerde. «Bul maıdandaǵy basty kórsetkish» degen oıǵa eki jerde, sovetologııa týraly bir jerde aıtqan. Ári qaraı da sandar sóıleı berdi.
Qalamgerdiń ustahanasy oqyrmanǵa jabýly sandyq sekildi. Búgingi dáriste avtordyń sol sandyqtaǵy biraz syryna qanyq boldyq (árıne, jazýshynyń jan-dúnıesin, shyǵarmashylyq álemin túgel taýysyp oqý, taný múmkin emes, oqyrmanǵa beımálim dúnıelerdiń qalýy da zańdy). Túıin: naǵyz ádebıet jankeshtilikten turady.
