Zerdeli zertteýshi

2018 jyly Qazaq ulttyq qyz­dar pedagogıkalyq ýnıver­sı­tetiniń bastamasymen quryl­ǵan jas pedagog-ǵalymdar qaýym­dastyǵynyń tóraǵasy retinde Móldir Rashıdqyzy elimizdegi jas zertteýshilerdi ortaq múdde tóńiregine toptastyrdy. Sondaı-aq ol byltyr Prezıdent janyn­daǵy Ulttyq ǵylym akademııasy janynan qurylǵan Jas ǵalymdar keńesiniń prezıdıým múshesi bolyp saılandy.

Búginde jas ǵalymnyń 50-ge jýyq ǵylymı maqalalary otan­dyq jáne halyqaralyq bedeldi ba­sylymdarda jaryq kórdi. Onyń ishinde «SCOPUS», «Thomson Reuters» bazalaryndaǵy maqalalar jáne Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi usynǵan jýrnaldarda jarııalanǵan eńbekteri de bar. Osyǵan deıin tórt bir­deı ınnovasııalyq patenttiń ıe­geri, 4 ádistemelik qural men 3 mo­­no­g­rafııanyń avtory atandy. Talantty zertteýshiniń jumys­tary halyqaralyq ǵylymı qaýym­dastyqta moıyndalyp, «SCOPUS» bazasy boıynsha h-ındeksi – 4-ke kóterildi.

M.Rashıdqyzy elimizdegi bir­qatar mańyzdy ǵylymı jobalardy iske asyrýǵa úles qosty. Onyń qatysýymen kópfýnksıonal­dy magnıttik materıaldar sıntez­delip, mýltıferroıkter klastaryna qatysty jańa zertteýler júrgizildi. Ýran óndirý salasyndaǵy tehnologııalyq she­shimderge arnalǵan birneshe joba onyń jetekshiligimen júzege asty.

Jas zertteýshiniń halyqaralyq deńgeıdegi tájirıbesi de baı. Túr­kııadaǵy Iyldyz tehnıkalyq ýnı­versıtetiniń bazasynda «ULAP» halyqaralyq ǵylymı jo­­ba­sy­na qatysyp, 3d-metall ke­shendi ok­sıdtik magnıttik nano­bólshek­terdi sıntezdeý baǵytynda zert­teý júrgizdi. Buǵan deıin Ulybrı­tanııadaǵy Kembrıdj ýnıversı­tetinde, Reseıdegi Sibir federaldy ýnıversıtetinde, О́zbekstan men Reseıdiń aldyńǵy qatarly zerthanalarynda taǵy­lymdamadan ótti.

«Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda Túrkııadaǵy Iyldyz tehnı­kalyq ýnıversıtetiniń Nano­materıal jáne nanotehnologııa zerthanasynda ǵylymı zertteýler júrgizdi. Onyń ǵylymdaǵy baǵyty – jańa ınnovasııalyq nanomaterıaldardy sıntezdeý jáne fızıka – hımııalyq taldama júrgizý, olardyń magnıttik qasıetterin zertteýge arnalǵan. Sonymen qatar kúrdeli oksıdti qosylystar men kómirtekti nanotútiksheler negizinde sýtekti sınttarymen aınalysady.

Ár adamda alýan túrli arman bolatyny ras. Al ǵalymdardyń armany tipten basqasha. Biz keıipkerimizden óz armany týraly suraǵanymyzda, mynadaı jaýap aldyq: «2016 jyly Ulybrıtanııa, Kembrıdj qalasy, Kembrıdj ýnıversıteti, Kavendısh zerthanasynda (Quantum Matter Group) professor Sıdhart Shanher (Mon­tý) Saksenanyń jetekshiligi­men ǵy­lymı taǵylymdamadan ót­­tim. Osynda Kavendısh zert­hanasynyń bazasyndaǵy ǵyly­mı qurylǵy­lardy kórip, qatty áserlendim. Sonda Qazaq ult­tyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıver­sıtetinde de osyndaı ǵylymı baza bolsa, onda ǵalymdarymyz jumys istep, ózderiniń ǵylymı-zertteý­lerin álemge áıgilese dep arma­ndadym. Ýnıversıtet basshy­ly­ǵynyń qoldaýymen osy ar­manymdy iske asyrý maqsa­tyn­da ózimniń ǵylymı jumysym­dy eki jylǵa toqtatyp, bar kú­shim­­di ǵyly­­mı ortalyq ashýǵa ar­na­dym. Byl­tyr bizdiń oqý or­nyn­da birneshe baǵytty qamtıtyn Pánaralyq zertteý­ler ortalyǵy ashyldy», dedi ol.

Ǵalym aıtyp otyrǵan Pánara­lyq zertteýler ortalyǵy – ártúr­li salalar men ǵylymı baǵyttar­dy biriktiretin tereń zertteý júr­gi­zýge baǵyttalǵan. Qazir orta­lyq­ta «hımııa-bıologııa-fızıka» baǵytyndaǵy irgeli jáne qol­danbaly ǵylymı zertteýler júr­gi­zýge negizdelgen, bolashaqta basqa da baǵyttar qamtylady. Osy ortalyqta aldaǵy tańda Spektrlik taldaý zerthanasy, Rentgendik faza­lyq taldaý zerthanasy, Jańa materıaldardy sıntezdeý zerthanasy, Jańa materıaldardy sıntezdeý zerthanasy, Kvanttyq magnıtometrııalyq zertteýler zerthanasy sııaqty 9 ǵylymı zerthana jumys istemek.

Bir sózben aıtqanda, Móldir Rashıdqyzy – ǵylymǵa jan-táni­men berilgen zertteýshi ǵana emes, jas ǵalymdarǵa jol nusqap júr­gen tájirıbeli ustaz. Onyń taban­dylyǵy, halyqaralyq tájirıbesi ǵylymǵa adaldyǵy elimizdegi jas býynǵa úlgi bolady.