– Men 1983 jyly qazirgi Túrkistan oblysy Leńgir qalasynda, ustazdar otbasynda dúnıege keldim, – dep bastady áńgimesin Nurjan. – Ákem Jolymbek mektep dırektory boldy, anam Sháıgúl bastaýysh synypqa sabaq berdi. Ekeýi bir ujymda 40 jyldan asa eńbek etti. Otbasymyzda bes aǵaıyndymyz. Ákemiz bizdi bala kezimizden sportqa baýlydy. Barlyǵymyz erkin kúresti tańdadyq. Úlken aǵam Qaraǵandydaǵy Álııa Moldaǵulova atyndaǵy sport mektep-ınternatynda oqyp, sport sheberi normatıvin oryndady. Leńgirde jergilikti jattyqtyrýshy Baqyt Orazbaevtan kúrestiń qyr-syryna qanyqqannan keıin men de 13 jasymda Qaraǵandyǵa attandym. Ataǵy alysqa jaıylǵan mektep-ınternatta bilikti bapkerler Vıtalıı Pogrebnoı, Marat, Shavhat Mursalımovterdiń qol astynda jattyqtym. Úsh-tórt aı daıyndyqtan keıin el birinshiliginde top jardym. Sodan keıin úzdiksiz uıymdastyrylatyn túrli jarysta jeńis tuǵyrynan jıi kórinip júrdim.
– Halyqaralyq arenaǵa shyqqan kezińiz esińizde me?
– Alǵash ret halyqaralyq jarysqa Máskeýge bardyq. 1998 jyly Reseı astanasynda I Dúnıejúzilik jasóspirimder oıyndarynyń alaýy tutandy. Men qola medal úshin básekede utyldym. Esesine kelesi jyly Polshanyń Lodz qalasynda ótken jasóspirimderdiń álem birinshiliginde qarsylastarymdy sypyra utyp, bas júldeni oljaladym. 2000 jyly Nıý-Delıde (Úndistan) jastar arasynda Azııa chempıony atandym.
– Azııa chempıonatynda 96 kg salmaqta kúresip, bes ret jeńis tuǵyryna kóterilgen ekensiz. Sporttyq jolyńyzda 2006 jyl asa tabysty bolypty. Almatyda ótken dúbirli dodada bas júldeni qanjyǵańyzǵa baıladyńyz. Sol sátti jadyńyzda qaıta jańǵyrtsańyz.
– Alataý baýraıynda ótken jarys sporttyq mansabymdaǵy eń mereıli sát ekeni daýsyz. Jarysty tamashalaýǵa Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıyna kórermen óte kóp jınaldy. Jankúıerler qazaq balýandaryna barynsha qoldaý kórsetti. Almatyda erkin kúres sheberleri óz tarıhynda tuńǵysh ret Azııa chempıonatynyń komandalyq esebinde kósh bastady. Qorjynymyzda – 3 altyn, 2 qola.
– Qalǵan jarystarda qos kúmis pen qos qola medaldy oljaladyńyz. Sheshýshi sátterde jeńiske jetýge ne jetpedi dep oılaısyz?
– Kezinde osy másele meni de tolǵandyratyn. Keıinnen barlyǵy da ǵylym men medısınanyń álsizdiginen ekenin jiti túsindim. Negizi qazaq balýandary fızıkalyq turǵydan myqty. Kúsh-qýatymyz jeterlik, tehnıka jaǵynan da eshkimnen kemshin emespiz. Biraq joǵaryda aıtylǵan máseleler jóninen kóptegen memleketten artta qalyp qoıǵanbyz. Elimizde taza sportqa beıimdelgen ǵylymı ınstıtýt joq. Kezinde Almatydaǵy dıspanserden ótip, EKG ǵana tapsyratynbyz. Olar V12 dárisin salyp beredi, ishetinimiz tek rıbaksın men vıtrým. Vıtamın jaıynda múlde aıtpaı-aq qoısa da bolady. Oqý-jattyǵý jıyny Almatydaǵy Qarǵaly bazasynda ótetin. Ol jerde kádimgi qatardaǵy adamdar, demalýshylar ishetin tamaqpen qorektenemiz. Al sportshyǵa qunarly tamaq qajet. Tynymsyz jattyǵyp, úzdiksiz jarystarǵa qatysqannan keıin aǵzaǵa úlken aýyrtpalyq túsedi. Onyń syrtynda irili-usaq jaraqattar bolady. Der kezinde sony emdep, qalpyna keltirmese, densaýlyq syr beredi. Dál sondaı meń-zeń kúıde talaı jarysqa qatystyq. Adam aǵzasy temir emes. Kúsh-qýat kemigen sportshydan ne kútýge bolady. Sonyń saldarynan utyldyq. Osydan ǵylymsyz sportty damytý múmkin emes degen qorytyndy shyǵady.
– 2005 jyly Ýhan, 2010 jyly Nıý-Delıde kúmis medaldy qanaǵat tuttyńyz...
– Qytaıda Iran balýany Hamıd Seıfıge bir upaı aıyrmashylyǵymen utyldym. Úndistanda dańqty Reza Iаzdanıge ese jiberdim. Sol aralyqta birqatar halyqaralyq týrnırde top jardym. 2006 jyly Bakýde ótken «Golden Gran-prı» dodasynda Olımpıada, álem, qurlyq chempıonattary, sondaı-aq Ivan Iаrygın, Álı Álıev, Aleksandr Medved, Deıv Shýls atyndaǵy asa iri halyqaralyq týrnırde júlde alǵan eń úzdik 16 balýan ǵana kúsh synasý qurmetine ıe boldy. Bul básekede qola medal enshiledim.
– Nurjan, bir basyńyzǵa jetetin ataǵyńyz bar. Ulttyq qurama sapynda jeti-segiz jyldaı júrdińiz. Biraq Olımpııa oıyndaryna birde-bir ret jolyńyz túspedi. Sonyń sebebin túsindire alasyz ba?
– Jalpy, 2004–2008 jyldar aralyǵynda únemi babymda boldym. Tynymsyz eńbektendim, jattyǵý zalynda shelektep ter tóktim. Tórt jyl aralyǵynda bir ret te sporttyq rejimdi buzǵanym joq. Sonyń arqasynda jaýapty jarystardyń birde-bireýinen qur qol qaıtqan emespin. Bar armanym Olımpıadada atoı salý edi. 2004 jyly Afınadaǵy oıyndar qarsańynda irikteý saıysy uıymdastyrylyp, Islam Baıramýkov ekeýmiz bozkilemde 45 mınýt boıy arpalystyq. Bir-birimizdi ala almadyq. Biraq basshylar men bapkerlerdiń tańdaýy Islamǵa tústi.
2008 jyly Beıjiń Olımpıadasyna kimniń qatysatyny Taldyqorǵanda ótken el chempıonatynda anyqtaldy. Alǵashqy aınalymda Dáýlet Shabanbaıǵa shań qaptyrdym. Odan keıin Soltústik Osetııadan kelgen Taımuraz Tıgıevpen kúsh synastym. Birinshi kezeńde alǵa shyǵyp, sol basymdyǵymdy sońǵy mınýtqa deıin saqtadym. Aıqastyń aıaqtalýyna nebári 10 sekýnd qana qalǵanda «baspen urdyń» degen jeleýmen meni jarystan shettetti. Tıgıevtiń ózi de las kúresedi, kózden shuqıdy, baspen urady. Sony kóre tura tóreshiler jumǵan aýyzdaryn ashpady. Jınalǵan jurt qazynyń sheshimine narazy bolyp, óre túregeldi. Aqyry ne kerek, Olımpıadaǵa Tıgıevti apardy.
– Bozkilemmen qosh aıtysqan soń nemen shuǵyldandyńyz?
– 2010 jyly úlken sporttan ketkennen keıin memlekettik qyzmetke turdym. Premer-mınıstr keńsesinde tórt jylǵa jýyq eńbek ettim. Respýblıkalyq sport komıtetinde qyzmet atqardym. Memlekettik qyzmet akademııasynda oqyp, bilimimdi jetildirdim. Shymkent qalasynyń sport bólimin basqardym. «Ordabasy» fýtbol klýbynyń prezıdenttigine taǵaıyndaldym. Nátıje jaman bolǵan joq. Sol kezeńde komanda ÝEFA-nyń Eýropa lıgasynda oınady.
– Qazirgi kezde elimizdiń kúres federasııasynyń vıse-prezıdenti qyzmetin atqaryp júrsiz. Jýyrda Horvatııada aıaqtalǵan álem chempıonatynyń nátıjesine kóńilińiz toldy ma?
– Jalpy alǵanda balýandar jaqsy kúresti. Erkin kúres sheberleri keminde bir altyn alady degen úmit boldy. Bas júldege Nurqoja Qaıpanov bir taban jaqyn turdy. Alaıda jartylaı fınalda taktıkalyq turǵyda qatelik jiberdi. Mońǵol balýanynyń jasaǵan bir ádisine úsh ret toıtarys bergenimen, tórtinshisinde qatelesti. 23 jastaǵy Asyljan Esenkeldi qaısar minezi men tabandylyǵynyń arqasynda úzdikter arasynan berik oryn aldy. Rızabek Aıtmuhan áli jańa salmaqqa durys beıimdele almaı jatyr. Bile bilsek, jer-jahannyń jampozdary jınalǵan jarysta qos qola medaldy ıelenýdiń ózi jaman nátıje emes. Al grek-rım kúresi sheberi Aıdos Sultanǵalıge barsha Alash jurty dán rıza. Shırek ǵasyrdan asa ýaqyttan keıin «klassıkter» bas júldege qol jetkizdi. Bul – tamasha tabys.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
