Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Birinshi oqylymda Senat qujatty Májiliske keri qaıtaryp, birqatar túzetý engizýdi usynǵan edi. Senatorlar, ásirese, qaýipsizdik pen jaýapkershilik máselelerin kúsheıtýdi talap etken. Májilis depýtaty Ekaterına Smyshlıaevanyń aıtýynsha, engizilgen tolyqtyrýlar zańnyń mazmunyn ózgertpeıdi, túsindirý jáne naqtylaý sıpatynda ǵana. Onyń aıtýynsha, zań jobasy elimizdiń sıfrlyq egemendigin kúsheıtýge jáne ulttyq derekter qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. «JI júıeleri endi ashyq, jabyq jáne lokaldy túrde qoldanylatyn bolady. Lokaldy modelder ulttyq mádenıet pen tildik erekshelikti saqtaý úshin asa mańyzdy. Olar qazaq tilindegi sıfrlyq kommýnıkasııany kúsheıtip, memlekettik sektor men bilim salasynda qoldanylatyn negizgi quralǵa aınalady», deıdi depýtat.
Jańa zań jasandy ıntellekt salasyndaǵy quqyqtyq jáne uıymdastyrýshylyq qatynastardy retteýdi kózdeıdi. Ol JI tehnologııalaryn qoldanýda ashyqtyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etip, memlekettik jáne kvazımemlekettik sektordaǵy qoldaný erekshelikterin aıqyndaıdy. Sonymen qatar zań Úkimettiń osy saladaǵy saıasatty qalyptastyrý jáne iske asyrý jónindegi ókilettigin keńeıtedi. Bul qadam jasandy ıntellektige negizdelgen ınnovasııalardy damytýǵa, otandyq IT-ındýstrııa men sıfrlyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Jańa zań kúshine engen soń, jasandy ıntellektiniń damýy naqty quqyqtyq alańǵa shyǵyp, azamattardyń derekterin qorǵaý men etıkalyq qaǵıdalardy saqtaý tetikteri de nyǵaıa túspek.
Qujatta qaýipsizdik pen adam quqyn qorǵaý máselelerine erekshe nazar aýdarylǵan. Zań boıynsha jasandy ıntellekt júıeleri qaýip-qater deńgeıine qaraı – tómennen joǵaryǵa deıin jikteledi. Qaýip deńgeıi joǵary júıeler «asa mańyzdy aqparattyq jáne kommýnıkasııalyq ınfraqurylym nysandaryna» jatqyzylady. Bul olardyń qaýipsizdigin qatań baqylaýda ustaýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar jasandy ıntellekt júıeleri avtonomııa deńgeıi boıynsha da bólinedi. Mysaly, júrgizýshisiz kólikter sekildi tolyq avtonom júıeler arnaıy zańnamalyq negizde ǵana qoldanylmaq. Eń bastysy, zań adamǵa zııan keltirýi múmkin jasandy ıntellekt fýnksııalaryna naqty tyıymdar qoıady. Atap aıtqanda, endi:
- Azamattyń kelisiminsiz onyń minez-qulqyna yqpal etetin JI júıesin qoldanýǵa;
- Adamnyń jasy, densaýlyǵy nemese áleýmettik jaǵdaıyn ádeıi paıdalanýǵa;
- Adamdarǵa áleýmettik minez-qulqy men jeke qasıetterine qaraı baǵa berýge (áleýmettik skorıng);
- Adamnyń emosııasyn kelisiminsiz taldaýǵa;
- Zańda ruqsat etilmegen jaǵdaıda qoǵamdyq oryndarda bet álpetti tanýǵa;
- Zańmen tyıym salynǵan jasandy nátıje jasaý men taratýǵa qatań shekteý qoıylady. Bul normalar jasandy ıntellektiniń adam ómirine teris áserin azaıtyp, tehnologııalardyń etıkalyq jáne qaýipsiz damýyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Elimiz osylaısha JI salasynda adam quqyn birinshi orynǵa qoıǵan álem elderiniń qataryna qosylyp otyr.
Sonymen qatar JI kómegimen jasalǵan kez kelgen materıal – mátin, foto, beıne nemese aýdıo mindetti túrde arnaıy tańbamen belgilenýge tıis. Zań boıynsha mundaı sıntetıkalyq kontent kompıýterde oqylatyn pishimde jáne kózge birden túsetin eskertýmen belgilenedi. Sarapshylardyń pikirinshe, bul talap qoǵamnyń senimin arttyryp, tehnologııa jetistikterin qaýipsiz paıdalanýǵa jol ashady.
Qujat avtorlyq quqyq máselesin de retteıdi. Adamnyń shyǵarmashylyq qatysýynsyz tek jasandy ıntellekt arqyly jasalǵan jumystar avtorlyq quqyqpen qorǵalmaıdy. Alaıda paıdalanýshylardyń shyǵarmashylyq sıpattaǵy suraýlary nemese ıdeıalary – zań júzinde avtorlyq quqyq nysany retinde tanylýy múmkin. JI júıesin oqytý barysynda shyǵarmalar men ǵylymı eńbekterdi paıdalaný olardyń avtory arnaıy tyıym salmaǵan jaǵdaıda ǵana ruqsat etiledi.
Taǵy bir mańyzdy jańalyq – jasandy ıntellekt keltirgen zalal úshin jaýapkershilik tetigi engizildi. JI júıeleriniń ıeleri men operatorlary paıdalanýshylarǵa kelgen zalal úshin jaýap beredi. Al mundaı táýekelderdi saqtandyrý ázirge erikti negizde júzege asyrylmaq, biraq ol azamattardyń quqyn qorǵaýdyń mańyzdy quraly retinde qarastyrylyp otyr. Jalpy alǵanda, jańa zańnyń normalary jasandy ıntellekt dáýirindegi adam quqyn qorǵaý isinde halyqaralyq standarttarǵa tolyq saı keledi.
Qabyldanǵan zań aıasynda elimizde Ulttyq jasandy ıntellekt platformasy qurylmaq. Bul – JI ónimderin ázirleý men paıdalaný úshin biryńǵaı ınfraqurylym qalyptastyratyn zamanaýı júıe. Platforma ázirleýshilerge arnaıy quraldar jıyntyǵyn, derekter kitaphanalaryn jáne úlgilerdi úıretýge arnalǵan resýrstardy usynady. Ilespe túzetýler arqyly platformaǵa elektrondy aqparattyq resýrstarǵa qol jetkizý tetigi de bekitilgen.
Jasandy ıntellekt sektoryn damytýǵa memleket tarapynan keshendi qoldaý kórsetiledi. Onyń ishinde ǵylymı zertteýler men ázirlemelerdi qarjylandyrý, bilim baǵdarlamalaryn damytý, halyqaralyq yntymaqtastyq ornatý baǵyttary bar. Sonymen birge zańda jasandy ıntellekt salasyndaǵy barlyq qatysýshynyń quqy men mindeti naqty belgilengen. Endi JI júıesiniń ıeleri óz ónimderin paıdalaný sharttaryn aıqyndap, qaýip-qaterlerdi basqarý jáne quqyn qorǵaý tetikterin zańdy túrde qoldana alady. Al paıdalanýshylar úshin jeke derekterdi qorǵaý, JI júıeleriniń jumys qaǵıdattary týraly aqparat alý jáne avtomattandyrylǵan sheshimderge qarsy shyǵý quqy bekitilgen.
