Ol qıyn da kúrdeli matematıka mamandyǵyn, ǵylymyn tańdap, qyryq jyldaı taban aýdartpastan ustaz bolyp kele jatyr.
Ata-anasy Asekeńdi eńbekpen tárbıelegen. Biraq sonyń ózeginde ult qundylyqtary tur. Sol sebepti professor Asqar Oınaruly halqymyzdyń salt-dástúrin, dombyra men qobyzdyń qasıetin, burynǵy-keıingi aqyndardy jaqsy biledi. Kýrator retinde matematık-stýdentter kúshimen Abaıdan Muqaǵalıǵa deıingi tulǵalarǵa arnalǵan sahnalyq qoıylym kórsetken rýhanııatshyl oqytýshy.
Ol asty-ústi tarıh Aral óńiriniń shek-shetin teńiz tolqyny aıalaǵan Jaqsyqylysh aýylynda dúnıege kelgen. Mektep jasynda oqýǵa zerektigi sonsha, «Bilim jáne eńbek» jýrnaly maqalalary mazmunyn túsinde kórip, Ál-Farabı álemine enýdi armandaǵan, Ǵylym akademııasy kitaphanalarynda otyrýdy ańsaǵan.
Burynǵy ata-babamyzdan bizge «Áýelgi sóz – aǵadan, ádepti sóz – iniden» degen keremet naqyl jetken. Bala Asqardy matematıkaǵa yntalandyrǵan tulǵa – týǵan aǵasy, sol kezde ǵylym kandıdaty, qazir áıgili akademık Rysqul Oınaruly. Aıtqandaı, Rákeń 90-jyldary Ǵylym akademııasynda «qazaq tilin ǵylym tili etemiz» degen otanshyl aǵartý qozǵalysynyń basy-qasynda júrdi. Mine, kishi Oınaruly bul ónegeli ómir mektebinen de sátimen ótti dep sanaımyz.
Asqar Baıarystan 1986 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıtetin sátti aıaqtap, alǵashqy jumysyn Selınograd (keıin Aqmola) memlekettik pedagogıka ınstıtýtynyń matematıka kafedrasynda oqytýshysy bolyp bastaıdy. Budan soń Qazaq KSR Ǵylym akademııasy Matematıka jáne mehanıka ıstıtýtynyń aspırantýrasyna túsedi. Muny bitirgen soń, oqytýshylyqty, ǵylymı qyzmetti qatar alyp júredi. 1998 jyly osy ınstıtýtta «matematıkalyq taldaý» mamandyǵynan dıssertasııa qorǵap, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty dárejesin alady. Ǵylym akademııasynda, Almaty aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynda uzaq jyl istep, Joǵary attesttaý komıssııasynyń sheshimimen dosent, professor ataqtaryn aldy. Bul ataqtarǵa Asekeń joǵary oqý oryndaryna matematıkadan oqýlyq pen oqý quraldaryn jazyp, úlgili dáris oqyp qol jetkizgeni aıan. Osyndaı ıgi isteriniń nátıjesinde «JOO úzdik oqytýshysy» grantyna ıe boldy.
Professor Asqar Baıarystan 2012 jyldan bastap L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti joǵary matematıka kafedrasynyń professory. Stýdent-magıstranttardyń bilikti tálimgeri, ónegeli ustazy.
Kásibı ustanymy – jastardy mamandyqqa yntalandyra bilý, ǵylymǵa qushtarlyǵyn oıatý, eń bastysy, qaı jaǵdaıda da adamshylyqty joǵary qoıý. Ǵalymǵa kóp qajyr-qaırat, qaǵıdat pen talap qajet. Asekeń úshin matematıka salasynyń alqaly jıyndary – eleýli oı alańy. Ol dástúrli halyqaralyq, respýblıkalyq ǵylymı-teorııalyq, praktıkalyq konferensııalaryna qatysýǵa tyrysady.
Matematıka ǵylymynyń jańalyqtaryna erekshe kóńil qoıatyn Asqar Oınaruly – 18 oqýlyq pen oqý ádistemelik quraldyń (onyń ishinde respýblıkalyq ádistemelik komıssııa sheshimimen shyqqan 6 oqýlyq pen oqý quralynyń), 45-ten asa ǵylymı maqalanyń, sonyń ishinde halyqaralyq resenzııalanǵan «Web of Science», «Scopus» jýrnaldarynda jaryq kórgen 11 eńbektiń avtory. Ǵalymnyń «Joǵary matematıka. I bólim», «Joǵary matematıka. II bólim», «Syzyqtyq algebra jáne analıtıkalyq geometrııa teorııasy men esepteri» (telavtory J.Ydyrysov), «Shekter jáne týyndylar teorııasy men esepteri» (telavtory D.Matın), «Anyqtalmaǵan jáne anyqtalǵan ıntegraldar teorııasy men esepteri» (telavtorlary A.Abylaeva, L.Áldibaeva), «Kóp aınymalydan táýeldi fýnksııanyń dıfferensıaldyq jáne ıntegraldyq esepteýleri» (telavtorlary M.Aldaı, M.Ilııasova), «Dıfferensıaldyq teńdeýler teorııasy men esepteri» (telavtory B.Qoshanov) syndy oqýlyqtary otandyq joǵary mekteptiń oqý úderisinde keńinen paıdalanylady.
Joǵary mekteptiń eń mańyzdy tetigi – jas talaptardy ǵylymǵa tartý. Bul jaǵynan Asqar Oınarulynan dáris alǵan stýdentteri jáne magıstranttardy erekshe ádistemesimen ǵylymı jumystarǵa yntalandyra alady. Olarǵa jetekshilik etip, oń nátıjege jetýine muryndyq bolyp júr. Árıne, bul jolda ǵalymnyń ózi ónege kórsetýge tıis. Ol 2012 jyldan búginge deıin ǵylymı zertteýlerdi granttyq qarjylandyrý baǵdarlamasy boıynsha birneshe jobany júzege asyrýǵa qatysyp keledi. Bular – otandyq matematıka ǵylymyn halyqaralyq deńgeıge kóterýge baǵyttalǵan irgeli zertteýler. Ǵalymnyń sheteldik basylymdarda jarııalanǵan eńbekteri ony álemdik ǵylymı qaýymdastyqqa tanymal etti.
Qalaı degende de professor Asqar Baıarystan áriptesterinen oq boıy ozyq etetin qasıeti – elshildigi men otanshyldyǵy. Jasynan aýyz ádebıeti men kórkem shyǵarmalardy jata-jastana oqyǵandyqtan, osy biligin jastarǵa úıretýden aıanbaıdy. El keleshegine, búgingi býynnyń taǵdyryna alańdaıtyn Asekeń árqashan fakýltet pen ýnıversıtettiń qoǵamdyq jumystarynyń jýan ortasynda júredi. Jyl saıyn Táýelsizdik, Respýblıka kúnderinde, Naýryz merekesinde Asqar Oınarulynyń ári dástúrli, ári kreatıvti is-sharalary áriptesterin tańǵaldyrady.
«Ǵalym bolý – qıyn, biraq adam bolý – odan da qıyn» degen danalyq bar. Bilim júıesinde adamshylyq qasıet jıi baǵalanyp, ónege túrinde ustaz tarapynan sát saıyn kórinýi qajet. Búginde el aǵasy jasyndaǵy professor Asqar Baıarystan adam bolý álippesin árbir kún matematıka dáristerinde shákirtterine aqylymen, isimen úıretip júr. Muny ustazdyq asyl qasıet dep bilemiz.
Myrzaǵalı OSPAN,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ kafedra meńgerýshisi,
fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor
