Kollajdy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Árıne, memleketaralyq mamyrajaı qatynasqa eń aldymen el basshylary – Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtınniń dostyq pen syılastyq ráýishindegi barys-kelisi sebep. Kóp jyldan beri jalǵasqan ózara qurmettiń tuǵyryn qýattaıtyn taǵy bir shynaıy belgi – Oral qalasynda bastalǵan Qazaqstan men Reseıdiń HHI óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy jáne Prezıdent Q.Toqaevtyń Reseı Federasııasyna memlekettik sapary.
Prezıdent janyndaǵy QSZI Eýropalyq jáne amerıkalyq zertteýler bólimi meńgerýshisiniń mindetin atqarýshy Marat Ramazanovtyń aıtýynsha, bir-birimen tyǵyz baılanysqan bul eki is-shara elimizdiń syrtqy saıasatyndaǵy mańyzdy oqıǵalardyń biri bolmaq ári ol álemdegi geosaıası týrbýlenttilik jaǵdaıyndaǵy odaqtastyq qarym-qatynastyń strategııalyq sıpatyn qýattap, ekijaqty baılanys damýynyń barysyn aıqyn kórsetedi.
«Memleket basshysynyń 12 qarashaǵa josparlanǵan Máskeýge memlekettik sapary erekshe protokoldyq mańyzǵa ıe: mundaı formattaǵy ózara baılanys prezıdenttik merzim barysynda bir-aq ret júzege asyrylady jáne ózara qurmettiń joǵary deńgeıin bildiredi. Sapardyń naqty kúni men kún tártibiniń 10 qazanda Dýshanbede ótken TMD sammıti aıasyndaǵy kezdesý barysynda jáne 14 qazandaǵy memleket basshylarynyń telefon arqyly sóılesýi kezinde kelisilgeni ekijaqty dıplomatııalyq úılesimdiliktiń oılastyrylǵan ári saıası turǵydan dál aıqyndalǵanyn kórsetedi», deıdi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy saıası dıalog turaqty túrde joǵary senim deńgeıimen ári ózara seriktes is-qımyldyń sapasymen erekshelenedi. Sapar aıasynda eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqty, ınstıtýsıonaldyq ózara is-qımyldy odan ári tereńdetýge baǵyttalǵan birqatar qujatqa qol qoıylmaq. Negizgi nazar deklaratıvti tujyrymdarǵa emes, senimdi is júzinde nyǵaıtý men ózara árekettesýdiń naqty tetikterine aýdarylady. Mundaı tásil taraptardyń birizdilik pen odaqtastyq baǵyttyń uzaqmerzimdi turaqtylyǵyna umtylysyn aıqyn kórsetedi.
«Sapar barysy Dýshanbede ótken TMD memleket basshylary keńesiniń otyrysynda aıqyndaldy. Sol jıynda «TMD+» formaty iske qosylyp, uıymynyń syrtqy áriptestermen ózara árekettesý múmkindikteri keńeıdi. Sonymen qatar Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna TMD janyndaǵy baqylaýshy mártebesi berildi. Bul qadamdar óńirlik qurylymdardyń ınstıtýsıonaldyq baılanysynyń kúsheıip kele jatqanyn kórsetedi. Qazaqstan men Reseıdiń qaýipsizdik, ekonomıkalyq ıntegrasııa jáne kópjaqty yntymaqtastyq salalaryndaǵy ustanymdaryn kelisýge qosymsha alǵysharttar jasaıdy», deıdi M.Ramazanov.
Sarapshy Prezıdenttiń memlekettik sapary men Oraldaǵy irgeli forým Qazaqstan – Reseı qatynasynyń jańa deńgeıge shyqqanyn kórsetetinin aıtyp, elimiz halyqaralyq ınstıtýttardy jańǵyrtý men jahandyq basqarýdyń neǵurlym teńgerimdi júıesin ilgeriletýge baǵyttalǵan jaýapty orta derjava retindegi óz rólin taǵy da dáleldep otyrǵanyn jetkizdi.
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty Álemdik ekonomıkany zertteý ortalyǵynyń aǵa sarapshysy Álııa Mýsınanyń aıtýynsha, Prezıdenttiń Reseıge sapary – jaı ǵana jumys barysy emes, bul strategııalyq seriktestiktiń belgisi, ári eki eldiń bir-birin barlyq deńgeıde qoldaýy men tájirıbelik yntymaqtastyǵyn bildiretin mańyzdy oqıǵa. Ol bul memlekettik sapar barysynda eń aldymen ekonomıka salasyna qatysty kelissózder bolatynyn jetkizdi.
«Qazaqstan men Reseı saýda, birlesken ónerkásiptik jobalar, energetıkalyq yntymaqtastyq pen kólik-logıstıkalyq baǵyttardy belsendi túrde damytyp keledi. Sapar barysynda eń aldymen ózara saýdany ártaraptandyrýǵa, jańa tehnologııalardy engizýge, joǵary qosylǵan quny bar birlesken óndiristerdi qurýǵa aıryqsha nazar aýdarylýy yqtımal», deıdi ol.
Sonymen qatar ınfraqurylym men kólik salasyna da nazar aýdarylmaq. Sarapshynyń aıtýynsha, qazirde Eýrazııalyq aımaq taýar jetkizýdiń jańa baǵyttaryn qalyptastyrýda úlken mánge ıe, osy saladaǵy birlesken jobalar eki eldiń de ekonomıkalyq ósimine jańa serpin bermek. Buǵan qosa gýmanıtarlyq, bilim berý bastamalaryna, shekaralyq yntymaqtastyqqa den qoıylady dep kútilip otyr.
«Qazaqstan men Reseıge óńirlerdiń turaqty damýyn qamtamasyz etý jáne halyqtar arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtý erekshe mańyzdy. Bul baǵyttar azamattardyń kúndelikti ómirine jáne eki el arasyndaǵy seriktestikti qoǵam deńgeıinde qabyldaýyna tikeleı áser etedi. Sonymen qatar aımaqtyq jáne jahandyq jaǵdaı da nazardan tys qalmaıdy. Qazaqstan men Reseı óz is-qımyldaryn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, TMD jáne UQShU aıasynda úılestirip, álemdegi ekonomıkalyq jáne saıası ózgeristerdi muqııat qadaǵalap otyr», deıdi Á.Mýsına.
Onyń aıtýynsha, bul sapar buǵan deıin qol jetkizilgen nátıjelerdi qorytyndylaý ǵana emes, sondaı-aq ekijaqty baılanystardyń jańa baǵyttaryn aıqyndaý maqsatynda da júzege asqaly otyr. О́zara senim men qurmetke negizdelgen kez kelgen is eki eldiń baýyrlastyǵyn arttyryp, halyqtarymyzdyń ómiri men turmysyna jaǵymdy yqpal alyp keletinin tilge tıek etti.
Al «Aımaqtyq ıntegrasııany zertteý ınstıtýty» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Taısııa Marmontova Qazaqstan men Reseı halyqtarynyń tarıhı baılanysy men jaǵrapııalyq jaqyndyǵyna basa nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, ekijaqty qarym-qatynasty nyǵaıtý strategııalyq seriktestiktiń eń bıik dıplomatııalyq deńgeıinde tur. О́ıtkeni eki eldiń arasynda álemdegi eń uzyn qurlyq shekarasy bar. Sol arqyly birtutas kólik ári temirjoldarmen, energetıka, qubyr jelilerimen tyǵyz baılanysyp jatyrmyz.
«Saıası kózqaras pen ekonomıkalyq baılanystardy bylaı qoıǵanda, halyqtarymyz arasynda tereń adamı túsinistik bar. Eki halyqtyń arasynda týystyq baılanys ta keńinen taralǵan. Biz tarıhta talaı jeńisterge birge jettik. Osylaısha, Qazaqstan men Reseıdiń dostyǵy Eýrazııa keńistigindegi turaqtylyq pen damýdyń negizi bolyp otyr. Batys pen Shyǵysty jalǵastyryp turǵan joldardyń basym bóligi elderimizdiń aýmaǵynan ótedi», deıdi ol.
Sarapshy eki eldiń keıingi jyldardaǵy taýar aınalymyna qatysty naqty derekterge de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, byltyr Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy taýar aınalymy 27,8 mlrd dollardy quraǵan. Al 2023 jyly 28 mlrd bolǵan.
«Biz ózara tólemderdiń 90 paıyzyn ulttyq valıýtalarymyzben júrgizemiz. Qazir elimizdiń terrıtorııasynda Reseıdiń qatysy bar 23 myńnan asa kásiporyn jumys isteıdi. Reseı ınvestısııasynyń kólemi 10 mlrd dollardan asty. О́nerkásip, kólik, energetıka salalaryn qamtıtyn birlesken iri jobalarymyz iske asyrylyp jatyr. Memleketterimiz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń bastaýynda turǵanyn da umytpaýymyz kerek. Munyń bári Máskeý men Astananyń jahandyq saıasat máselelerinde uqsas ustanymda ekenin kórsetedi», deıdi T.Marmontova.
Sonymen qatar ol Qazaqstan men Reseıdiń bilim salasyndaǵy yntymaqtastyǵyna, elimizdiń alpystan asa joǵary oqý orny reseılik JOO-men qosarlanǵan dıplom baǵdarlamasy boıynsha jumys isteıtinine, jyl saıyn Reseı ýnıversıtetterinde Qazaqstan talapkerlerine 10 myń oryn bólinetinine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, Reseıde oqyp jatqan sheteldik stýdentter sany boıynsha Qazaqstan – birinshi orynda.
Kórshige degen qurmettiń mánin tereń bilgen qazaq halqyna aınalamyzdaǵy árbir memleketpen beıbit, tatý qatynas ornatý – asa mańyzdy mindet. Munyń ishinde soltústik kórshimizben baılanystyń orny aıryqsha. Qazaqtyń múddesine qaıshy kelmegen árbir elmen qushaq ashyp týys bolý, baýyrlastyq qatynas ornatý – beıbitsúıgish halqymyzdyń basty muraty.
