Aǵaıyndylar atoı salǵanda

Qazaq boksynyń atasy Shoqyr Bóltek­uly­nan tá­lim-tárbıe alǵan aǵaı­yn­dy Omarovtar jarq etip shyq­­qan jaryq juldyz edi. Mahmut 1947 jyly Más­keý­de ótken KSRO chempıona­tynda qola medaldi moınyn­da jarqyratty. Bul – boks­shy­larymyzdyń Odaq­tyń resmı jarysynda tuń­ǵysh ret jeńis tu­ǵy­ryna kóterilýi. Mahmuttyń týǵan inisi – Maqsut ta 1957 jy­ly dál sol me­jeden kó­rindi. Arada eki jyl ót­ken soń ol KSRO halyqtary Spar­ta­­kıa­dasynda kúmispen kúpteldi. Bul – jerlesterimizdiń Spar­takıada da alǵan alǵashqy júldesi. Týǵan baýyrlary – Ráshıt pen Erik sport sheberi deńgeıine jetti. Olar tek myqty boksshy emes, joǵary bilimdi, parasatty tulǵa edi. Qarymdy qalamger Seıdahmet Berdiqulovtyń ózi Maqsutqa «Ol sańlaq sportshy ǵana emes, HHI ǵasyrdyń baqylaý bıýro­synan minsiz ótetin joǵary ıntel­lekt ıesi bolǵan» dep baǵa bergen.

Ataǵy alysqa jaıyl­ǵan aǵa­ıyndy Baısholaqov­tar­dyń baǵyn­dyr­maǵan belesi joq. Qanat osy kúres túrin serik etken jerles­teri­mizdiń arasynan alǵashqy bolyp álem chempıony atan­dy. Áıgili bapkerler – Dı­qan­baı Bıtkózov pen Marat Ja­hıtovtiń shákirti 1984 jyly Madrıdte qarsylas shaq keltirmedi. Kóp uzamaı Qanat qart qurlyqtyń úzdigi dep tanyldy. Sol tusta dańqty Jańaarqa sambo mektebiniń dańqy dúrkirep turdy. 1985 jyly Odaq kýbogin ıelengen Talǵat 1987 jyly Eýropa chempıonatynyń kúmis medalin enshiledi. Janat 1992 jylǵy álem chempıonatynda úzdik úshtikti túıindep, Azııa chempıonaty men KSRO kýboginde aldyna jan salmady. Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin Jasulan men Jandos Baısholaqovtar túrli jarystyń jeńimpazy atandy. Olar sport sheberi normatıvin oryndady. Sóıtip, bir áýletten bes chempıon shyqty. Bul – álemdik sport tarıhynda tym sırek kezdesetin jaǵdaı.

Bul kúnderi elimizdiń kásipqoı boksyn órge súırep júrgen Bolat Mankenovtiń esimi jankúıerlerge jaqsy tanys. 80-jyldary ol KSRO quramasy sapynda óner kórsetti. Odaq kýboginde qola me­daldi ıelenip, birqatar dú­birli dodada oljaǵa keneldi. Inisi Azattyń da qar­qyny kúshti. Kezinde aıbarly jigit 1989 jyly álem chempıony atanǵan Igor Rýjnıkovtyń ózin ońaı utyp júrgen desedi. Aǵaly-inili qos saıypqyrannyń na­ǵyz kemeldengen shaǵyn­da Semeıde OBHSS bas­shy­synyń orynbasary qyzmetin atqaryp júrgen ákeleri Toqtarǵa jala jabylyp, ol kisi isti boldy. So­nyń kesi­rinen Mankenovterdiń tól­qujatyna «Shetelge shy­ǵýǵa tyıym salynady» degen mór basyldy. Al aǵa­ıyndylardyń armany – halyq­aralyq arenada atoı salý edi. Ondaı múmkindikten aıyrylǵannan keıin Bolat ta, Azat ta úlken sportpen qosh aıtysty.

HH ǵasyrda sharshy alań­dy shaı­qaǵan aǵaıyndylar arasynan Dáýren men Danııar Eleýsinovtiń shoq­tyǵy bıik. Olardyń ákesi  Marat kezinde jaqsy boksshy retinde tanyldy. Keıinnen bap­ker­lik etip, qos perzentin osy ónerge baýlydy. Uldyń úlkeni Dáýren stýdentter arasynda álem chempıony atanyp, birneshe baıraqty básekede bas júldeni oljalady. Artynsha ol ká­sipqoı rıngte baq sy­naýǵa bel býdy. Danııar aǵasynan da asyp tústi. Ol – Rıo Olımpıadasynyń jeńimpazy, álem chempıony jáne kúmis júldegeri, Azııa oıyndary men qurlyq birinshiligin eki ret utty.

2013 jyly Mereı Aq­sha­­lov­tyń juldyzy jar­qy­raı jandy. 60 kg sal­maq­ta judyryqtasqan 25 jastaǵy Semeı óńiriniń týmasy Almatyda álem chempıo­ny, Ammanda Azııa chem­pıony atandy. Onyń teń­des­siz ónerine tamsanǵan jankúıerler Aqshalovtyń áli talaı dodada dara talantymen oqshaýlanatynyna kámil sendi. Biraq kórý qabileti nasharlaýy saldarynan ataqty boksshy naǵyz jalyndap turǵan shaǵynda bylǵary qolǵabyn shegege ildi. Kóp keshikpeı Mereıdiń týǵan inisi Meıirim Nursultanov jarqyraı kórine bastady. Dál sol salmaq dáre­je­sinde ol jastar arasyndaǵy Azııa bi­rin­shiliginde bas júldeni en­shiledi. Salmaǵy aýyrlaı kele Dúnıe­júzilik boks serııasynyń (WSB) je­ńim­pazy atandy. 2016 jyly Meıirim kásipqoılar arasynda kúsh synasýǵa bel býdy. Bul rette qazaq jigi­tiniń joly boldy. Osy kúnge deıin 20 jekpe-jek ótkizip, bar­lyǵynda je­ńiske jetken ol 11 bá­sekede aıqyn ba­­symdyq tanytty. Bul kúnderi orta sal­maqta judyryqtasyp júrgen M.Nursultanov WBC nusqasynyń chem­pıondyq belbeýinen basty úmit­ker.

Qazaq kúresiniń qas sheberleri – Ulan Rysqul men Rýslan Ábdira­za­qov­tyń da jaǵdaıy dál sondaı. Tekteri bólek bolaǵanymen, olar bir úıdiń balasy. Ulan – «Qazaqstan barysy» atanǵan túńǵysh balýan. Rýslan – atalǵan jobanyń birneshe dúrkin júldegeri, álem chempıony. Ekeýi de Azııa chempıo­nattarynda aldyna jan salmaı, túrli mańyzdy jarys pen toıda túıe balýan atanyp, biraz «temir tulpardy» tizgindegen.

Parıj Olımpıadasynyń qola, Býdapeshtegi álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Ǵusman Qyrǵyz­baev­tyń sy­ńary Ǵumardyń da esimi elge tanymal. Ol dzıýdodan el chempıony, qa­zaq kúresinen halyqaralyq dá­re­jedegi sport she­beri. Olardyń al­dynda Aıman men Sholpan Qalıeva­lardyń qarqyny kúshti boldy. Olar da egizder. Sholpan Azııa oıyndary men qurlyq chempıonatynda qola medal ıelenip, Beıjiń Olımpıadasynda besinshi orynǵa taban tiredi. Aıman da birneshe jyl boıy ulttyq komandanyń sapynda bolyp, talaı halyqaralyq týrnırde top jardy.

Fýtbolshylar Seıildá men Seıit­jan Baıshaqov, boks­shylar Talǵat pen Baýyr­jan Berdibekov (egiz), Qanat pen Murat Sıqymbaev (egiz), Serik pen Berik Eleýov (egiz), Janat pen Azamat Jaqııanov (egiz), Samatáli men Sanatáli Tóltaev (egiz), grek-rım kúresi sheberleri Dáýren men Darhan Baıahmetov (aǵaıyndy), Qor­lan men Baǵlan Jaqansha (egiz), Ernur men Ernar Fı­dah­metov (egiz), áıelder kúresi ókilderi Jámıla men Mádına Baqbergenova (egiz), kıkboks­shylar Álııa, Ardaq, Nazgúl, Nargúl Boranbaeva (apaly-sińili), aralas jekpe-jek sheberleri Ardaq pen Beı­bit Nazarov (aǵaıyndy), Shav­qat pen Sora Rahmonova (aǵasy men qaryndasy), djıý-djıtsýdyń arlandary Erlan men Nurlan Tileýim­betov (aǵaıyndy), shah­mat­shy Gúlnár men Elvıra Sahatova (apaly-sińili), tennısshi Oljas pen Dıas Dosqaraev (aǵaıyndy), jeńil atletter Aıman men Sholpan Qojahmetova (egiz) syndy qandastarymyzdyń barlyǵynyń da el sporty tarıhynda óz orny bar.

Sol sekildi jaqyn týys­tar arasynda eki túrli sport­ty tańdaǵandar da kez­desedi. Máselen, bessaıys­tan KSRO halyqtary Spar­ta­kıadasynyń qola júl­degeri Borıs Sárıevtiń týǵan qaryndasy Ǵalııa Sárıe­va sadaq atýdan birneshe res­pýb­lıkalyq rekordty ja­ńartty. Bokstan Atlanta Olım­pıadasynyń qola júldegeri Bolat Nııazymbetovti bil­meıtin jan­kúıer kemde-kem shyǵar. О́tken ǵasyr­dyń 90-jyldarynda onyń tegeýrinine tótep beretin qarsylas az edi. Sol gúrzi judyryqty jigittiń týǵan inisi Azamat 1995–2000 jyldar aralyǵynda fýtboldan Qazaqstannyń olımpııalyq jáne ulttyq qurama ko­man­dasynyń sapynda óreli ónerimen kórermen kózaı­ymyna aınaldy. Azııa chem­­pıo­natynyń kúmis júl­degeri, kezinde dańqty Serik Sápıevke san soqtyrǵan Rýstam Sybaevtyń ózinen úsh jas kishi baýyry Rýstem aǵa­synyń jolyn qýmaı, aýyr atletıkany tań­dady. Bul rette ol nesibesiz emes. Rústem Sybaıdyń Azııa chem­pıony, Dúnıejúzilik ýnı­ver­sıadanyń kúmis jáne Dúnıejúzilik jasóspirimder Olımpıadasynyń qola júldegeri degen ataǵy bar.

Mine, halyqaralyq arenada qazaq spor­tynyń namysyn abyroımen qorǵap, el mereıin ósirgen egiz, aǵaıyndy men apaly-sińili osylar. Bul tizimge keıbireýler enbeı qalsa, ókpege buıyrmas. Osy oraıda biz dál qazir eske túsken sportshylardyń ǵana esimderin atadyq.