Tarıhy tereń maǵynaǵa toly, ulttyq dástúr men birlik qundylyqtaryn nasıhattaıtyn, túrli ult ókilderin ortaq mádenıet pen otansúıgishtik ıdeıasyna toptastyrǵan jobanyń maqsaty aıqyn.
Marafonnyń Qazaqstan halqy Assambleıasynyń mereıtoıy qurmetine arnalýy beker emes. Bul ınstıtýt eldegi ultaralyq kelisim men azamattyq birliktiń rámizine aınaldy. Uly dala ejelden órkenıetter toǵysatyn meken ǵana emes, ózara úndesetin, halyqtar bir-birine aǵaıyn atanatyn keńistik bolǵany ras. Uly dala mekeninde túrli etnos ǵasyrlar boıy qatar ómir súrip, bir nandy bólip jep, ortaq taǵdyrǵa moıynsunyp, týǵan jerge degen súıispenshilikti birge ustanyp keldi.
Búginde «Uly dala joryǵy» saıys qana emes, qurmet pen senimge bastaıtyn biregeı jobaǵa aınaldy. Al marafonǵa Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Birlik» atty ınternasıonal komandasynyń qatysýy – osy rýhanı máni zor sózimizdiń jarqyn dáleli.
Marafonnyń ataýy – «Joryq». Bul jerde bile-bilgenge tereń maǵyna bar. Tarıhqa úńilsek, buryn bul sóz áskerı joryqty bildirgen. Ata-babalarymyzdyń erlikke toly janqııarlyq áreketteri eske túsetin. Al dál búginde «Joryq» beıbit ómirdiń máıegi, rýhanı-aǵartýshylyq mánge aınaldy.
Sonymen bul jaı ǵana sapar emes. Bul – ishki saıahat pen týrızmniń órisi. Bul – dástúr men ulttyq qundylyqtardy pash etetin erekshe múmkindik. Sebebi aýyl-aýyldarǵa baryp, sol jerdiń salt-dástúrimen tanysý, aralasýdyń múmkindigi mol. Torǵaıdan Arqalyqqa deıingi joldy eńserý arqyly árbir qatysýshy óz topyraǵymen, tegimen, tarıhymen qaıta baılanys ornatqandaı áserde bolǵanyna kúmánim joq.
Ár qazaq qasıetti Torǵaı óńirin qazaq rýhanııatynyń alyptary Ybyraı Altynsarın, Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatuly syndy uly tulǵalardyń kindik qany tamǵan qasıetti jer dep biledi.
Alash alyptarynyń qoǵamdyq-saıası ómirin aǵartýshylyq baǵytta ǵana qabyldaý jetkiliksiz. Olar shynaıy rýhtyń, erkindik pen ádiletke umtylǵan, ultty oıatýǵa bel býǵan kemeńger tulǵalar edi. Al Mirjaqyp Dýlatulynyń týǵan aýylyna baryp, baba rýhyna taǵzym etý, Amangeldi Imanov pen Keıki batyrdyń kesenelerine zııarat jasaý – búgingi urpaq arasyndaǵy rýhanı sabaqtastyqtyń jarqyn bir kórinisi.
Rasynda, bul marafon – rýh pen jigerdiń zerthanasyna aınaldy. Bıyl 500 shaqyrymdyq qashyqtyqty Qazaqstanmen qosa, Qyrǵyzstan men Reseıden kelgen qatysýshylardy qamtyǵan 18 komanda eńserdi. Qyrǵyzstan quramasy jeńisti laıyqty túrde ıelendi. Bul jeńis sporttyq tuǵyr ǵana emes, ádil báseke, ashyqtyq pen baýyrlastyq rýhynyń jarqyn kórinisi boldy.
Qostanaı oblysynyń komandasy qurmetti úshinshi oryndy ıelendi. Degenmen ótken jylmen salystyrǵanda bul úlken jetistik edi. Iаǵnı sportshylar men attardy baptaýdyń sapalyq deńgeıge kóterilgeniniń aıǵaǵy.
Sondyqtan «Uly dala joryǵy» ózdiginen «dala zerthanasy» dep atalmaıdy. Munda tek fızıkalyq tózimdilik emes, ulttyq minez-qulyq, rýh ta shyńdalady.
Marafon otandyq jylqy tuqymdarynyń erekshe qasıetterin aıqyndady. Qostanaı, Adaı, Jetisý, Áýlıeata, Naıman tory syndy jylqy tuqymdary qaıta jandanyp, nazarǵa iligip, eldiń maqtanyshyna aınaldy. Olardyń tózimdiligi men shapshańdyǵy – ulttyq abyroıdyń, rýhtyń aınasy.
Búginde jylqylardy marafonǵa daıyndaý ádistemesin IýNESKO-nyń materıaldyq emes muralar tizimine engizý boıynsha júıeli jumys júrgizip jatyrmyz.
Marafon ıdeıasynyń dál osy Torǵaıda týyndaýy beker emes. Bul ólke – halqymyzdyń talaı tarıhı betteriniń bastaýy bolǵan kıeli meken. 2022 jyly «Joryq» federasııasynyń prezıdenti Baqytjan Turlybekov pen onyń komandasy alǵashqy rámizdik joryǵyn júzege asyryp, Torǵaıdan Sozaqqa deıin 1000 shaqyrymdy eńserdi.
Sodan beri bul bastama sporttyq shara retinde ǵana emes, tutas bir mádenı qubylysqa aınalyp, adamdardy biriktiretin derbes qozǵalysqa ulasty.
Joba eń joǵary deńgeıde qoldaýǵa ıe boldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev marafonǵa joǵary baǵa berip, ony jastardyń rýhanı jáne patrıottyq tárbıesi úshin asa mańyzdy, biregeı bastama dep atap ótti.
2026 jyly «Uly dala joryǵy» qaıtadan Qostanaı oblysyna oralady. Bul joly Arqalyq qalasynyń 70 jyldyǵyna arnalǵan merekelik is-shara retinde uıymdastyrý kózdelip otyr. Prezıdent Arqalyqtyń keleshegine erekshe mán berý kerek degen bolatyn. Torǵaı óńiriniń damýyna tyń serpin beretin «Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz» baǵytynda avtokólik jolyn salý jumystary bar. Osyǵan oraı bıyl mamyr aıynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov Arqalyqqa jasaǵan jumys saparynda «Ortalyq – Batys» kúre jolynyń qurylysyn bir aı merzimde bastaý jóninde naqty tapsyrma berip, maýsym aıynda Arqalyq pen Torǵaıda avtodáliz qurylysy bastaldy. Odan bólek áýejaı, mektep, balabaqsha sekildi áleýmettik nysandardyń salyna bastaýy zor senim beredi.
Osy rette «Amanat» partııasynyń tóraǵasy Erlan Qoshanovqa erekshe alǵys aıtqymyz keledi. Erlan Jaqanuly «Uly dala joryǵy» ıdeıasyna alǵashqy kúnnen senip, qalyptasýy men damýynyń barlyq kezeńinde jan-jaqty qoldaý kórsetip keledi.
Jobany jańa serpinmen damytýda erekshe qoldaý kórsetip, belsendi qatysqany úshin Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynovqa alǵysymyz zor. Osy arqyly joba halyqaralyq mańyzǵa ıe boldy.
Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalovqa shyn júrekten rızashylyǵymyzdy bildiremiz. Marafondy uıymdastyrýda yntymaqtastyq pen belsendilik tanytty.
Aldaǵy jyldarda da ulttyq dúnıemizdi nasıhattaý jolyndaǵy biregeı joba erekshe baǵytta jalǵasady. Osy rette kópshilik qaýym usynystar men tilekterin joldap, belsendilik tanytady dep oılaımyz.
Eraly TOǴJANOV,
Premer-mınıstrdiń keńesshisi,
«Joryq» at sporty federasııasy Qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy
