Qyzyljar jurtynyń rýhanı kóshbasshysy

Teriskeıdegi qazaq baspasóziniń qarashańyraǵy – «Soltústik Qazaqstan» oblystyq gazetiniń alǵashqy nómiri oqyrman qolyna tıgenine 95 jyl tolyp otyr. Basylym 1920 jyly Reseı kom­mýnıstik partııasy (bol­­shevıktik) Sibir bıýrosy men Aqmola gýber­nııalyq revolıýsııalyq komıtetiniń organy retinde Omby qalasynda «Kedeı sózi» ataýymen dúnıege kel­gen bolatyn. Al 1921 jylǵy 7 naýryzdan bastap RKP(b) Aq­mola gýbernııalyq komıteti men gýb­rev­komnyń organy retinde gýbernııa ortalyǵy bolyp belgilengen Pet­ropavl qalasynda «Bostandyq týy» ataýymen shyǵarylǵan. 1928 jylǵy 14 qarashada – «Keńes aýyly», 1932 jylǵy 1 mamyrda «Lenın týy» dep ózgertilgen. 1993 jylǵy 1 jel­toqsanda qazirgi ataýyna ıe boldy. «Gazetimizdiń irgesin qalaǵan Alash arystarynyń alǵa qoıǵan maqsaty qandaı edi?» degen saýal tóńireginde oılansaq, Maǵjan Jumabaevtyń «Kedeı sózinde» jarııalanǵan «Avto­­­nomııa kimdiki?» atty maqalasy kóp jaıdan habar bergendeı. «Bostandyq – eldiki! Avtonomııa – eldiki!.. Aıly, kún­di, qandy, otty tarıhy bar; keń, baı, tereń tili, ádebıeti bar; basqa­larǵa úılespeıtin tóresi, sharýa­sy bar – qazaqtiki. Júzdegen jyldar orys aqsúıekteri men baı­larynyń tepki­sinde eldigin umytpaǵan Alash­tiki», – dep tolǵanǵan uly aqynnyń azat­tyq týraly asyl armany, asqar muraty arada ǵasyrǵa jaqyn ýa­qyt ótse de, kókeıkestiligin jo­ǵaltpaı, búginde Elbasymyz Nur­sultan Nazarbaev usynǵan «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasymen astasyp jatyr emes pe?! О́ıt­keni, gazet qyzmetkerleri áýelden ádil­dik pen teńdikti tý etip usta­nyp, halqy­myzdyń irgeli el bolýy jo­lyn­da qaltqysyz qyzmet etýdi ózde­ri­niń basty maqsaty etkeni ámbege aıan. Ga­zettiń ekinshi ataýy «Bostan­dyq týy» bolǵandyǵy da osyny ańǵart­qan­daı. Qarashańyraǵymyzda tutas túrik áleminiń jaryq juldyzy Maǵjan Ju­mabaev, asa kórnekti memleket jáne qo­ǵam qaıratkeri, jalyndy pýb­­lısıst Smaǵul Sádýaqasov, sondaı-aq Qoshke Kemeńgerov, Sábıt Muqa­nov, Jaqan Syzdyqov, Májıt Dáý­letbaev, Eljas Bekenov, Shah­met Qusa­ıynov, Áljappar Ábishev, Ábdil­da Tájibaev, Dıhan Ábilev, Seıit­­jan Omarov, Jıenǵalı Tilep­berge­nov, Jumaǵalı Saın, Asqar Toq­ma­ǵam­be­tov, Ábdirahman Aısa­rın, Ǵalym Mal­dybaev, Safýan Shaımer­­denov syn­dy ataq-dańqy alys­qa jaıyl­ǵan qalam­gerler qyzmet etken­digin aıryq­sha maqtan tutamyz. Olar­dyń izin basqan keıingi býyn ókil­deri de Keńes О́kimeti tusynda ulttyq qun­dy­lyqtarymyzdy, ana tilimiz ben ata salt-dástúrlerimizdi dárip­teýge múm­kindiginshe kóńil bólgen. Alaıda, «qyzyl ımperııanyń» múd­desin kózdegen kommýnıstik bılik uly Maǵjannyń óshpes rýhy sezil­gen, qazaqshyl basylymnyń sha­ńyraǵyn 1963 jyly jaýyp tyn­ǵandyǵy tarıhtan belgili. Bul Tyń ólkesin Reseıge qosý týraly oıyn ashyq aıtqan Keńes Odaǵynyń sol kezdegi birinshi basshysy Nıkıta Hrýshevtiń tusy edi. Bıyl dúnıege kelgenine 100 jyl tolǵaly otyrǵan asa kórnekti memleket qaıratkeri Jumabek Táshenovtiń basyn báıgege tikken qaharmandyǵynyń arqasynda qazaq jeriniń tutastyǵy saqtalyp qalǵany málim. Sondyq­tan da gazetimizdiń 1966 jyly qaıtadan ashylýyn, eń aldymen, ultymyzdyń uly perzenti – Jumabek Táshenovtiń esimimen baılanystyryp, esil Erdiń aldyn­da taǵzym etýge tıispiz. Osy rette kezinde Qyzyljar óńirinde bas­shylyq qyzmetter atqarǵan ardaq­ty azamat esimi jaqynda Úki­met qaýlysymen Petropavl qala­syndaǵy №20 qazaq orta mektebine berilgendigin aıta ketken jón. Gazet ujymy qashanda Maǵjan bastaǵan Alash arystarynyń uly isine adaldyǵyn saqtap, ult múddesine aıanbaı qyzmet etip, Qyzyljar jurtynyń rýhanı kósh­basshysy retinde tany­lyp keledi. Búginde aldyńǵy tol­qyn qalam­gerler ózderiniń bir kezdegi bilikti basshylary, ulaǵatty ustazdary jáne daryndy áriptesteri bolǵan Ýáp Rahymjanov, Baqyt Mustafın, Muhamedqalı Nurǵojın, Ráshıd Bádirlenov, Serik Hasenov, Málik Muqanov, Amandyq Ábjanov, Me­reke Turalın, Ámir Qojahmetov, Qaıyrbek Baımuqanov, Erbol Shaımerdenov, Qurman Ramazanov, Roza Moldaqova jáne basqalardy saǵynyshpen eske alyp otyrady. Aldymyzda júrgen ardager aǵa­larymyz Soltústik Qazaqstan obly­synyń qurmetti azamaty­ Ojan Qalı, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısteri Murat Nurmuqanov, Ásker Ábilqaıyrov, Amandyq Jantemirov jáne bel­gili satırık-jazýshy Jolaman Shahanovtyń oryndary – árdaıym qarashańyraǵymyzdyń tórinde. Al bir top aǵa áriptesimiz zeınetker atansa da, ótkir qalamdaryn qoldarynan tastamaı, óndirte jazyp, qaltqysyz qyzmet istep júr. Olardyń ishinde belgili jýrnalıst, jazýshy, qoǵam qaıratkeri, Soltústik Qazaqstan oblysynyń qurmetti azamaty Jarasbaı Sú­leımenovtiń orny erekshe. Ujym­nyń birinshi basshysy retinde elimizdiń tarıhyndaǵy ótpeli kezeńde redaksııada qordalanyp qalǵan kókeıkesti máselelerdi tabandylyqpen sheship, daryndy jas­tardy qyzmetke tartyp, basylymdy shyǵarmashylyq jańa bıikke kótere bilgen Jarasbaı Qabdollauly keıin Parlament Májilisiniń depýtaty bolyp saılandy. Halyq qalaýlysy bola júrip, neler kókeıkesti máselelerdi ózine tán jýrnalıstik ótkirlikpen qozǵap, elimizge keńinen tanylǵan aǵa áriptesimiz sodan soń birneshe jyl «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti bas redaktorynyń orynbasary qyzmetin de abyroımen atqardy. Al, byltyr «Qyzyljarym!» dep soq­qan júrek qalaýymen týǵan óńi­rine oralyp, óziniń ushqan uıasy – «Sol­tústik Qazaqstan» gazetiniń bas redak­torlyǵy qyzmetin qaı­tadan qolyna aldy. Búginde basylymymyzdyń shyǵarmashylyq tyń izdenistermen tanylýyna tikeleı uıytqy bolyp júr. Maıtalman jýrnalıst, belgili aqyn Bolat Qojahmetov jetpistiń aýylyna jaqyndap qalsa da, «Soltústik Qazaqstan» gazeti shef-redaktorynyń orynbasary retinde jas jýrnalısterdiń sheberlikterin jetildirýge aıanbaı atsalysýda. Nursaıyn Shárip, Toqtar Zikirın, Zeınolla Ákimjanov syndy óleń sózge de, qara sózge de qamshy saldyrmaıtyn jýrnalıst, aqyn aǵalarymyz jastarmen jarysa jumys isteýde. Olardyń ókshesin basyp kele jatqan Zarap Qusaıynov, Qoshan Qalı, Láıla Janysova, Gúlgúl Tólesheva, Alma Júsipova syndy jýrnalıster eńbegi ártúrli deńgeıde ádil baǵasyn aldy. Al izbasar keıingi býynnyń ishinde Araılym Beısenbaeva, Jadyra Qanafına, Qanat Atamanov, Nurgúl Oqasheva syndy alǵyr da izdenimpaz jastar úlken úmit kúttiredi. Táýelsizdik jyldarynda Qy­zyl­jar óńirinde ana tilimizge qur­met pen qulshynystyń artýy­nyń arqasynda «Soltústik Qazaq­stan» gaze­tiniń taralymy eki eseden astam ósip, búginde 10 myń danadan as­ty. Bu­ǵan qosa, kásiporyn dırek­torynyń orynbasary – «Sol­tústik Qazaqstan» gazetiniń shef-redaktory Roza Shákenovanyń kóp kúsh-jiger jumsaýynyń jáne «Qazkontent» aksıonerlik qoǵamynyń qoldaýynyń arqasynda jasalyp, qalyptastyrylǵan saıtymyzdyń aı saıynǵy turaq­ty oqyrmandarynyń sany qazir 19 myńnan asyp, bul jóni­nen oblystyq qazaqtildi basylym­dar­dyń aldyńǵy leginen kórindik. Bul da shyǵarmashylyq ujymǵa ortaq jetistik. О́ıtkeni, oqyrman gazet betinen de, saıtymyzdan da qyz­ǵylyqty dúnıe izdeıtini daýsyz. Gazetti shyǵarýshy «Qyzyljar-Aqparat» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń quryltaıshysy retinde oblys ákimi Erik Sultanov redaksııa qyzmetkerleriniń shy­ǵarmashylyqpen jumys isteýine qolaıly jaǵdaı týǵyzý máselesine qamqorlyqpen kóńil bólip otyr. Erik Hamzaulynyń qoldaýynyń arqasynda «Soltústik Qazaqstanǵa» jergilikti bıýdjetten beriletin memlekettik tapsyrys kólemi kemi­tilmeı, jýrnalısterdiń eńbekaqysy ósirilip, redaksııanyń tehnıkalyq quraldarmen jabdyqtalýy da jyldan-jylǵa jaqsartylý ústinde. 95 jyldyq – redaksııanyń shy­ǵarmashylyq ujymy men qalyń oqyrman qaýym úshin aıtýly oqıǵa ekendigi anyq. Soǵan oraı basy­ly­mymyzdyń aıshyqty belesin oqyr­mandarmen kezdesýler sııaqty shara­lar arqyly atap ótýdi jón kórdik. «Syn túzelmeı, min túzelmeıdi» degendeı, gazetimizdiń jetistigi de, kemistigi de sóz bola­tyn mundaı basqosýlardy alda­ǵy ýaqytta jalǵastyratyn bolamyz. Sondaı-aq, «Soltústik Qazaq­standa» ár jyldary ártúrli qyz­met atqarǵan, búginde aramyzda joq áriptesterimizdiń sońdarynda qalǵan shyǵarmashylyq muralaryn jáne olar jaıly estelikterdi jı­nastyryp, kitap shyǵarýdy uı­ǵardyq. «Bizderdi izdeıtuǵyn jan bolsa eger, shań basqan arhıv­terden tabylarmyz...» – dep, uly Muqaǵalı aqyn jazǵandaı, ómirden ótken áriptesterimizdiń mynaý kóz qımaıtyn jalǵan dúnıege ińkár názik jandary men «Elim!» dep soqqan júrekteriniń lúpilderi seziletin shyǵarmalaryn izdestirip taýyp, bir kitap etip shyǵarý – olardyń aldyndaǵy azamattyq paryzymyzdy óteýdiń bastamasy ǵana. О́ıtkeni, Alla taǵala qoldaryna qasıetti qalam ustatyp, bul dúnıede Ádil­­­dik pen Shyndyqtyń jarshylary etip jaratqan ardaqty árip­tes­terimizdiń árqaısysyna bir-bir kitap arnasaq ta, artyq emes. Káribaı MUSYRMAN, «Qyzyljar – Aqparat» JShS dırektory, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi. PETROPAVL.