О́reli ózgerister órisi

О́ńir jurtshylyǵy aldyndaǵy tuńǵysh esebin «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasatynan bastaǵan oblys ákimi Erik Sultanov Elbasynyń halyqqa arnaǵan Joldaýy el eko­nomıkasynyń ósimin, ınvestısııalyq belsendilikti qoldaýdy, turǵyndar kiristeriniń kemitilýin boldyrmaýdy, jańa jumys oryndaryn qurýdy yntalandyrýdy qamtamasyz etý jónindegi is-qımyldyń múltiksiz josparyn qalyptastyratynyn atap kórsetti. О́tken jyly jalpy óńirlik ónim mólsheri 778 mıllıard teńgeni qurap, 3 paıyzǵa ósýi, ónerkásip óndirisi jóninen respýblıkada 6-shy orynǵa ıe bolýy, árıne, úlken jetistik. Investısııa tartýǵa aıryqsha nazar aýdarylǵanyn da atap ótken lázim. Petropavl qalasynda ótkizilgen «Kyzylzhar Invest-2014» halyqaralyq ınvestısııalyq forýmy 800-den astam, onyń ishinde 300 sheteldik qatycýshyny toǵystyryp, 70 mıllıard teńgeniń 50 kelisimsharttaryna qol qoıylǵan. Nátıjesinde, kapıtalǵa quıylǵan ınvestısııa 8,7 paıyzǵa ósken. Odan ári baıandamashy egistik alqap­taryn ártaraptandyrý baǵytynda kóp jumystar atqarylǵanyn tilge tıek etti. Dándi-burshaqty daqyldar 8 paıyzǵa azaıtylyp, maıly daqyldar – 36, jemazyqtyq daqyldar 38 paıyzǵa ulǵaıtylǵan. Memleket tarapynan beriletin demeýqarjy jeńildikteri de tıimdilikpen paıdalanylyp keledi. Mashına-traktor parki 17,6 mıl­lıard teńgeniń 1220 zamanaýı tehnıka birlikterimen tolyqtyrylǵan. Jasyratyny joq, astyq saqtaý qoımalarynyń jetimsizdiginen dıqandar qaýymy kóp qıyndyq kóretin. Sońǵy jyldary bul salada iri jobalar iske asyrylǵan. Jalpy quny 12 mıllıard teńge bolatyn 7 elevatordyń paıdalanýǵa berilýi qosymsha 279 myń tonna astyq saqtaýǵa múmkindik bergen. E.Sultanov keńinen toqtalǵan salanyń biri – mal sharýashylyǵy. «Iri qara etiniń eksporttyq áleýetin damytý» jobasyn júzege asyrý sheńberinde alys-jaqyn shetelderden lımýzın, angýs, gereford, sımmental, qazaqtyń aqbas sıyry sııaqty iri qara mal tuqymdary ákelinip, 1,7 myń basqa arnalǵan 10 asyl tuqymdy reprodýktor sharýashylyq, 2 800 basqa shaqtalǵan 5 bordaqylaý alańy salynǵan. 1 myń tonnaǵa jýyq et eksportqa shyǵarylǵan. «Sybaǵa», «Qulan», «Altyn asyq», «Yrys», taǵy basqa memlekettik baǵdarlamalarǵa belsene qatysyp, sharýashylyǵyn dóń­ge­letip otyrǵan aýyldyqtar qatary qalyńdaı túsken. Osylaısha, agroqu­ry­lymdardaǵy asyl tuqymdy iri qaranyń úlesi 53 paıyzǵa jetse, mal basy 16,6 paıyzdan 49,4 paıyzǵa deıin kóbeıgen. Uqsatý salasy da mańyzdy basym­dyqqa ıe. 2013 jylmen salystyrǵanda ósimdik maıyn óndirý – 6,8, sút pen kilegeı – 15, sary maı – 11, qurǵaq sút 5 paıyzǵa ulǵaıtylǵan. Qaldyqsyz óńdeletin ónimderge 623 mıllıon teńge bólinip, kásiporyndarǵa aıtarlyqtaı qoldaý jasalǵan. Erik Hamzauly alda agroónerkásip keshenin damytýǵa úlken basymdyq beriletinin bóle-jara aıtty. Salalyq baǵdarlamalardy odan ári jalǵastyrý úshin járdemqarjy retinde 16,8 mıllıard teńge qarastyrylǵan. 20 myńdaı iri qara malyn satyp alý, 2,9 myń basqa shaqtalǵan asyl tuqymdy reprodýktor sharýashylyqtar, 4,4 myń bas malǵa arnalǵan bordaqylaý alańdaryn turǵyzý, et eksportyn ulǵaıtý, toqtap qalǵan uqsatý kásiporyndaryn qaıtadan qalpyna keltirý sekildi keleli mindetter tur. Oblysta ónerkásip ónimderin shyǵarý qarqyndy órkendep keledi. Bul máselelermen 800-den astam kásiporyn aınalysady, olarda 20 myń adam jumys isteıdi. О́tken jyly bul salanyń JО́О́-degi úlesi 11 paıyzǵa ósti. Ken óndirý isine zor mańyz berilip otyr. Indýstrııalandyrý kartasynyń birinshi besjyldyǵynda 31,3 mıllıard teńgeniń 32 jobasy júzege asyp, bir myńǵa jýyq adam jumysqa ornalasqan. Ekinshi besjyldyqtyń Indýstrııalandyrý kartasyna 100 mıllıard teńgeni quraıtyn 70-ke jýyq joba engen. Jyl aıaǵyna deıin 13 joba iske qosylyp, 520 adam eńbekke jumyldyrylatyn bolady. E.Sultanov Prezıdent HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandy ındýstrııalyq jáne áleýmettik jańǵyrtýdyń basty tetigi dep baǵa bergen shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselesine de taldaý jasady. Bul salaǵa qoldaý aıryqsha ekenin mynadan da ańǵarýǵa bolady. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyna qatysýshylardyń sany eki ese kóbeıip, barlyq aýdandar qamtylǵan. Qarjylandyrý 1,8 esege molaıyp, bólingen nesıe mólsheri 4,4 mıllıard teńgege jetken. Jańa óndiristerdi uıymdastyrý jáne buryn jumys istep turǵandaryn keńeıtý esebinen 6 351 jumys orny qurylǵan. О́ńdeý ónerkásibindegi kásipkerlik sýbektilerin qarjylandyrý jobalaryn iske qosýdyń arqasynda 28 kásiporyn arzandatylǵan nesıe alǵan. Ákimniń baıandamasynda áleýmettik salalarǵa qatysty ózekti máseleler de jan-jaqty sóz etildi. Páter keze­gin­de turýshylardyń suranysyn óteý­degi «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasynyń mańyzy atap kórsetildi. Buryndary oblysta jylyna 100 myń sharshy metr turǵyn úı paı­da­lanýǵa berilip júrse, endi atalmysh baǵdarlama iske qosylǵaly onyń kó­lemi 124 myń sharshy metrge ulǵaı­ǵan. Turǵyn úı qurylys jınaq banki je­lisin paıdalanýshylar qatary ósip keledi. Jekemenshik ınvestısııa esebinen 524 úı boı kóterdi. Petropavl qalasynda ǵana 10 myńdaı adamnyń páter kezeginde turýy oılandyrmaı qoımaıdy. Taza aýyz sý – osy zamanǵy turmys sapasynyń basty ólshemderiniń biri. Bul baǵytta 5,9 mıllıard teńgeniń jumystary atqarylyp, 354 shaqyrym sý qubyrlary qaıta jańartylǵan. «Aq bulaq» baǵdarlamasy aıasynda 37 joba júzege asyrylǵan. 2,8 myń turǵyny bar 8 eldi mekenge sý jetkizilip, jabdyqtaý isi jaqsartylǵan. Atqarylǵan sharalardyń nátıjesinde aýyldyq eldi mekenderdi ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtý kórsetkishi 54,1 paıyzǵa jetken. Desek te, 689 eldi mekenniń 292-i áli ortalyqtandyrylǵan sýmen qamta­masyz etilmegen. Sol sebepti, birinshi kezekte sýmen jabdyqtaýdy qajet etetin 24 aýylǵa sapaly aýyzsý tartý má­selesi ótkir tur. Osylaısha, jyl aıaǵyna deıin aýyldyq eldi meken­derdi ortalyqtandyrylǵan sýmen jab­dyqtaýdy 56,3 paıyzǵa jetkizý josparlanǵan. Bul – aýyldyqtardyń 77,4 paıyzy qamtylady degen sóz. Kólik ınfraqurylymyn damytý oblys ekonomıkasyndaǵy basym baǵyttardyń biri bolyp qala beredi, dedi baıandamashy. Qazirgi ýaqytta jergilikti maqsattaǵy avtomobıl joldarynyń jelisi 7 530 shaqyrymdy qurap, uzyndyǵy jóninen respýblıka óńirleri arasynda 3-shi oryndy ıelenedi. О́tken jyldan beri joldardy jóndeýge turaqtandyrý jáne tutqyr materıaldardy paıdalaný arqyly burynǵy jamylǵylardy qalpyna keltirý ádisi qoldanyla bastady. Bul tájirıbeni qoldaný shyǵyndy 3 esege deıin azaıtýǵa, sapany jaqsartýǵa múmkindik beredi. Joldardy qaıta jańartýǵa, jóndeýge jáne ustaýǵa 6 mıllıard teńge jumsaldy. Oblysta turǵyndardyń az qorǵalǵan toptaryn jumysqa ornalastyrý jáne áleýmettik qorǵaýdyń barlyq sharalary qarastyrylyp keledi. 2014 jyly 27 myńnan astam adam jumysqa ornalasqan. 12 801 jańa jumys oryndary qurylǵan. Bıyl turǵyndardyń áljýaz toptary sanatyndaǵy 6 675 adamdy jumyspen qamtýǵa kómek kórsetiletin bolady. Bilim berý salasyna 37,4 mıllıard teńge jumsalǵanymen, mektepke deıingi mekemeler júıesi 568 birlikti quraǵanymen, mektepke deıingi 1 118 oryn ashylǵanymen, mektepke deıingi balalardy tárbıemen jáne oqytýmen qamtý 93,1 paıyzdy quraǵanymen, apatty jáne úshaýysymdy mektepter sheshiminiń kesheýildeýi ata-analar men oqýshylardy qatty tolǵandyryp otyr. Densaýlyq salasynda qordalanǵan problemalardyń biri–kadrlar jetis­peýshiligi. Medısına uıymdary áli joǵary bilimdi 181 mamanǵa zárý. 75 jas kadr, sonyń ishinde 43-i aýyldyq jer­lerge kelgenimen, qajettilik óteler emes. Jalpy alǵanda, medısınada birqa­tar kórsetkishterdiń oń kórinisteri baıqa­lady. Turǵyndardyń jalpy ólim-jitimi 1000 adamǵa shaqqanda – 9, týberký­lez – 5,5, onkologııalyq aýrýlar – 1,9 paı­yzǵa tómendegen. Ana ólimi tirkelmegen. Baıandamashy ishki ister organdary jumysyn oń sıpattaǵanymen, buryn sottalǵan adamdarmen aldyn alý jumysy tıisti deńgeıde júrgizilmeıtinin, ótken jyly osy sanattaǵy tulǵalar 8,5 paıyz kóp qylmys jasaǵanyn, qastandyq jasap zorlaý, buzaqylyq, páter urlyǵy oqıǵalarynyń aıtarlyqtaı óskenin synǵa aldy. Zaldan jolǵa, aýyz sýǵa, turǵyn úıge qatysty saýaldar kóbirek túsip, qanaǵattanarlyq jaýaptar alyndy. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy.