Qarjy uıymdarynyń ashyqtyǵy artady
Jalpy otyrystyń kún tártibinde aldymen reıtıngtik qyzmet týraly zań jobasy men oǵan ilespe túzetýler qarastyrylǵan zań jobalary qaraldy. Elimizdegi qarjy naryǵynyń ınfraqurylymyn ári qaraı damytý maqsatynda ázirlengen qujatty Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Tatıana Saveleva tanystyrdy. Depýtat qazirgi kezde elimizde ulttyq reıtıngilik agenttikterdi damytý úshin quqyqtyq jáne ınstıtýsıonaldyq tetikter qarastyrylmaǵanyn aıtyp, zań jobalary aıasynda tıisti jaǵdaı jasaýdyń zańnamalyq negizi qurylatynyn jetkizdi.
– Bul qujattarda reıtıngilik qyzmettiń negizgi prınsıpteri, kredıttik reıtıngilik agenttikterdiń qyzmetine talaptar bekitiledi, sondaı-aq ókiletti organ tarapynan olardy retteý men baqylaýdyń rejimin aıqyndaý eskerilgen, – dedi T.Saveleva.
Onyń aıtýynsha, zań jobalarynda qarastyrylǵan qadamdar qarjy uıymdarynyń ashyqtyǵyn arttyrý men olarǵa degen senimdi kóterýge, táýelsiz baǵalaý agenttikteri jumysynyń tıimdiligin jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Bul is-sharalar reıtıngi joǵary bıznes sýbektileriniń ınvestorlarǵa tartymdy bolýyna, olardyń bedelin nyǵaıtýǵa jáne ekonomıkaǵa qarajat bólýdi arttyrýǵa yqpal etpek.
Sondaı-aq Májilistiń qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine telekommýnıkasııalar naryǵyn jáne derekterdi óńdeý ortalyqtaryn damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy kelip tústi. Bul jóninde depýtat Nurtaı Sabılıanov baıandama jasady.
– El óńirlerinde halyqpen kezdesý kezinde eldi mekenderdi joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etý, telefon alaıaqtaryna tosqaýyl qoıý máselesi jıi kóterildi. Osyǵan baılanysty atalǵan zań jobasy halyqty sapaly ári joǵary jyldamdyqtaǵy ınternetpen qamtamasyz etýge, telekommýnıkasııa ınfraqurylymyn damytýǵa, telefon alaıaqtyǵyn anyqtaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan, – dedi N.Sabılıanov.
Onyń aıtýynsha, qujatta derekterdi ázirleý ortalyqtarynyń ınfraqurylymyn damytýdy yntalandyrý, telekommýnıkasııa salasyndaǵy ozyq tehnologııalardy damytý eskerilgen. Sondaı-aq depýtat zań jobasy aıasynda 5 zańǵa ózgertý engizý qarastyrylyp otyrǵanyn jetkizdi.
IýNESKO-men baılanys bekı túspek
Jalpy otyrysta qabyldanǵan zańdaǵy túzetýlerge baılanysty IýNESKO-nyń Muzdyqtardy zertteý ortalyǵy elimizdegi jumysyn jalǵastyratyn boldy. Iаǵnı Májilis depýtattary elimizde IýNESKO aıasyndaǵy 2-sanatty ortalyq retinde Ortalyq Azııa óńirlik glıasıologııa ortalyǵynyń mártebesin qaıta jalǵastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalady. Osy máselege qatysty zań jobasyn depýtattarǵa Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń mindetin atqarýshy Gúlzat Kóbenova tanystyrdy. Bul zań 2012 jylǵy 29 mamyrda qurylǵan Ortalyq Azııa óńirlik glıasıologııalyq ortalyǵynyń mártebesin qaıta jalǵastyrýǵa múmkindik bermek.
– Ortalyq qyzmetiniń tıimdiligin 2023 jyly IýNESKO aýdıti rastady. Sarapshylar onyń Ortalyq Azııadaǵy IýNESKO aıasyndaǵy jumys isteıtin jalǵyz mamandandyrylǵan glıasıologııalyq ortalyq retinde «erekshe mártebesi bar» dep atap ótti. Bul Ortalyq sý qaýipsizdigi salasynda Ortalyq Azııadaǵy ǵylymı jetistikterdiń deńgeıin arttyrýǵa yqpal etedi, – dedi G.Kóbenova.
Ortalyqtyń bıik taýly stansalary kópjyldyq monıtorıng júrgizip, jahandyq monıtorıng júıelerine derekterdi berýde sheshýshi ról atqarady.
Atap aıtqanda, «Tuıyqsý muzdyǵy», Úlken Almaty kóliniń aımaǵy men «Jýsaly-Kezen» syndy negizgi úsh bıik taýly stansalarda baqylaý júrgiziledi. Onda jyl boıy gıdrometeorologııalyq parametrler, muzdyq massasynyń balansy, qar jamylǵysy, muzdyq kólderi, tabıǵı qaýipti úderister jáne kópjyldyq toń monıtorıngi júrgiziledi.
Osylaısha, Ortalyq Azııa óńirlik glıasıologııalyq ortalyǵyna 8 jyl merzimge 2-sanattaǵy ortalyq mártebesi beriletin boldy. Bul ortalyq óńirdiń glıasıologııasy men sý resýrstaryn ǵylymı turǵyda zertteý, bilim jáne úılestirý qyzmetin jalǵastyra beredi.
Sondaı-aq osy Kelisim aıasynda Qazaqstan Úkimetiniń, IýNESKO-nyń jáne óńir memleketteriniń ókilderin qamtıtyn Basqarýshylar keńesi qurylmaq. Qazaqstan ortalyq jumysyn jyl saıyn keminde 414 mln teńge kóleminde qarjymen, sondaı-aq ǵımaratpen, qajetti jabdyqtarmen jáne ákimshilik qoldaýmen qamtamasyz etedi.
Al Fransııada qalyp qoıǵan otandastarymyzdy elge qaıtarý tártibi jeńildeıtin boldy. Mundaı ózgeris Qazaqstan Úkimeti men Fransýz Úkimeti arasyndaǵy adamdardy readmıssııalaý týraly kelisimde qarastyrylǵan.
– Kelisimmen ózge elde bolý sharttaryn buzǵan nemese qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan, ıaǵnı qujattaryn joǵaltqan adamdardy óz azamattyǵy bar elge qaıtarý kózdeledi. El azamattarynyń jeke basyn kýálandyratyn qujattar bolmasa nemese Fransııada zańsyz júrse, olarǵa qandaı da bir sanksııasyz (ákimshilik aıyppul salý túrinde) qaıtarýǵa múmkindik beredi. Bul rette osy eldiń ýákiletti organdary azamattyń eline oralý úshin qujattardy resimdeýge kómek kórsetedi, – dedi jalpy otyrysta zań jobasyn tanystyrǵan Ishki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilov.
Onyń aıtýynsha, kelisim halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp jasalǵan.
Dárigerlerge qatygezdik tanytqandar qatań jazalanady
Májilistiń jalpy otyrysynda ekinshi oqylymda qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksine jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq-prosestik kodeksine tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qabyldandy.
Zań jobasy qyzmettik mindetterin oryndaý kezinde medısına qyzmetkerleri men jedel medısınalyq járdem kóliginiń júrgizýshilerin kúsh kórsetýden jáne qatygezdik tanytýdan qorǵaýdyń quqyqtyq negizderin jetildirýge baǵyttalǵan.
– Zań jobasy 26 qarashada birinshi oqylymda maquldandy. Negizgi jańalyq – Qylmystyq kodekske jańa 380-3-babyn engizý. Birinshi oqylym barysynda jáne jumys tobynda qyzý talqylaýlar boldy, mańyzdy usynystar aıtyldy. Jumys tobynda osy usynystardy eskere otyryp, ekinshi oqylymǵa deıin zań jobasyn pysyqtap, birshama ózgeris engizildi. Eń basty ózgeriske toqtalsaq, «kúsh qoldaný», ıaǵnı zorlyq-zombylyq pen «qorqytý» uǵymdaryn ajyratyp, olarǵa beriletin jazany bólek qarastyrdyq, – dedi baıandama jasaǵan depýtat Ashat Aımaǵambetov.
Osyǵan baılanysty qylmystyq áreketterdi durys saralaý maqsatynda «qorqytý» boıynsha jaza túrleri birshama jeńildetildi. Iаǵnı aıyppul mólsheri 500 AEK emes, 200 AEK-ten bastalady. Qoǵamdyq jumystar 600 emes, 300 saǵatqa deıin tómendedi. Al bas bostandyǵyn shekteý nemese bas bostandyǵynan aıyrý jazasy 3 jyl emes, 2 jylǵa deıin qysqartyldy.
– «Medısına qyzmetkerine kúsh qoldaný», ıaǵnı naqty zorlyq-zombylyq jasaý boıynsha sanksııalar qatań kúıinde saqtalady. Biz qolynda qarýy joq, tek shıpaly alaqany men bilimine sengen dárigerdi qorǵaýǵa mindettimiz. Ashyǵyn aıtqanda, bul zań jobasy tek dárigerler men jedel járdem júrgizýshileri týraly emes. Bul zań jobasynyń túpki máninde dárigerdiń jeke basy emes, ulttyń densaýlyǵy tur. Sondyqtan dárigerdi qorǵaý degenimiz – árbir otandasymyzdyń densaýlyqqa kepildigin qorǵaý, – dedi depýtat.
Osylaısha, Májilis depýtattarynyń bastamasymen Qylmystyq kodekske engiziletin túzetýler aıasynda medısına qyzmetkerleri men jedel járdem júrgizýshilerine qatysty kúsh qoldaný nemese kúsh qoldaný qaýpin tóndirgeni úshin qylmystyq jaýapkershilik belgileıtin jańa 380-3-bap engizilmek.
Adam ómiri men densaýlyǵyna qaýipti emes kúsh qoldanǵany úshin nemese kúsh qoldanbaq bolǵany úshin 500-den 1000 AEK-ke deıin aıyppul salý, ne bolmasa sol mólsherde túzetý jumystaryna nemese 600 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystarǵa tartý, 2 jyldan 3 jylǵa deıin bas bostandyǵyn shekteý nemese aıyrý jazasy usynylady. Eger aýyr áreket jasalsa, jaza 3 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵyn shekteý nemese bas bostandyǵynan aıyrý túrinde kúsheıtiledi.
Adam ómiri men densaýlyǵyna qaýipti kúsh qoldanýǵa qatysty 5 jyldan 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qoldanylady. Aýyr zaqym keltirse, 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy beriledi.
Kezek depýtattyq saýaldarǵa kelgende, «Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Erlan Saırov Premer-mınıstr Oljas Bektenovke ulttyq biregeılikti damytý týraly depýtattyq saýalyn joldap, qoǵamda azamattardyń rý men jik-jikke bólinýi kóbeıip bara jatqanyn aıtty.
– Ata-babamyzdyń qaıtpas qaısarlyǵy men qajymas kúresiniń nátıjesinde kelgen Táýelsizdikti saqtap turý úshin bizge birlik, tutastyq, yntymaq qajet. Alaıda keıingi kezderi qoǵamda birlik pen tutastyqty nyǵaıtýdan góri, halyqty jikke bólýge beıim úderis kúsheıip keledi. Jekelegen kontent óndirýshiler men kásipkerler rýlyq sanany jalaýlatyp, kúndelikti tutynatyn fýtbolka men shapandarǵa rý atyn jazyp, olardy «brend» nemese «marketıngtik ónim» retinde satylymǵa shyǵarýda. Áleýmettik jelilerde jastarǵa rýshyldyq psıhologııany tańatyn kontent shekten shyǵyp ketti, – dedi E.Saırov.
Osylaısha, ol «Ulttyq kod» jáne «mádenı erekshelik» uǵymyn jeleý etip, qoǵamdy bólshekteýge, rýshyldyq pen jikshildikti nasıhattaıtyn áreketterge naqty tosqaýyl qoıý kerektigin usyndy.
Al QHP fraksııasynyń múshesi Asylbek Nuralın Premer-mınıstr Oljas Bektenovke eldegi ishki týrızmdi damytý isindegi olqylyqtardy aıtyp, usynystaryna toqtaldy.
«Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Qazybek Álishev Bas prokýror Berik Asylovqa avtomobıl joldaryn jóndeýdegi máseleni qozǵaı depýtattyq saýal joldap, Aqtóbe halqy «Saǵashıli – Taldysaı» jolyn jóndeý jumystarynyń sozylyp ketkenine alańdap otyrǵanyn jetkizdi. Muǵaljar aýdany Saǵashıli – Taldysaı baǵytyndaǵy avtomobıl jolynyń ortasha jóndeý jumysyna bólingen qarajattyń ıgerý zańdylyǵyn tekserýdi jáne faktiler boıynsha tekseris júrgizip, prokýrorlyq yqpal etý sharalaryn qabyldaýdy usyndy.
