Jaqynda Tóleńgit aýylyna at basyn burdyq. Qostanaıdan, ary ketse 160 shaqyrymdaı ǵana jer. Eki saǵat ótpeı 145 shaqyrym joldy eńserip, aýyldyq okrýg ortalyǵy Uzynaǵashqa kirdik. Aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, keıingi eki jyl ishinde aýyldan 15 úı kóship ketken. Sırep qalǵan úılerdiń irgesi bir-birinen 100–200 metrdeı alshaq jatyr. Kórshiniń úıine atpen barýǵa týra keledi. Aýyl irgesinen eki eldi qaq jaryp Tobyl ózeni ótedi. О́zenniń arǵy beti – syńsyǵan orman. Qalyń qaraǵaıdyń bir shetinde kúmbezi kók tiregen úlken shirkeýi bar irgeli eldi meken jarqyrap kórinedi. Kók tútindetken murjasynyń kóptigine qarap, bul aýylda ájeptáýir halyq turady-aý dep túıdik. Bergi bettiń kelbeti arǵy bettegideı emes, tym jutań. Qabyrǵasy yrsıyp, shatyry shókken birdi-ekili eski úıler, kóship ketken jurttan qalǵan jermen-jeksen úılerdiń orny bir kezderi bul jerde túp-túzý kóshe bolǵanyn meńzep turǵandaı.
Biz kelip túsken úıdiń qojaıyny Ańsaǵan esimdi eti tiri jigit eken, ıesiz qalǵan irgeles eki úıdiń albaryn qorshap, úlken malqora jasap tastapty. Qoranyń qaq ortasyna maıa-maıa shóp úıilgen. Kem degende eki qysqa jetedi.
– Es bilgeli osy aýylda turyp jatyrmyz. Jaǵdaıymyz jaqsy. Jurttyń kóbi qalaǵa ketti. Biraq óz basym eshqaıda kóshpeımin. Osy aýylda biraz úlken kisiler bar edi, ata-anasynyń densaýlyǵyna alańdaǵan balalary qalaǵa nemese aýdan ortalyǵyna kóshirip alyp jatyr. Kóship ketken kisilerdiń bári jazda bir kelip ketedi. Bas qosyp, dúnıeden ozǵan jaqyndaryna duǵa baǵyshtap, ótkendi eske alyp, kózderine jas alyp, qımaı-qımaı qoshtasady. Qazir aýylda 10-aq úı qaldy. Turǵan jerimiz mal ustaýǵa yńǵaıly, ómir súrýge qolaıly. Bir-eki jyl buryn biraz malymdy satyp, qaladan qyzyma úı alyp berdim. Bıyl ulym úılengen. Buryn qalada turatyn edi, úılene salyp, kelinimdi jetektep aýylǵa kóship keldi. Qýanyp jatyrmyz. Ekeýi de muǵalim bolyp jumys istep júr. Mektebimiz osy aýyldan 15 shaqyrym jerde. Aýylǵa jastar kóbirek kelse, nur ústine nur bolar edi. Jalpy, bul aýyl naǵyz ómir súretin jer. Adam azaıǵan saıyn aýylǵa ań-qus, jabaıy janýar jaqyn júredi eken. Qazir túlki kóp, azyn-aýlaq qazymyzdy qoımaıdy. Ne ıtten, ne myltyqtyń daýysynan qoryqpaıdy. Buryn sırek kózge túsetin buǵy, elik qazir jol jıegine, aýyl mańyna jıi keletin boldy, – deıdi Ańsaǵan.
Ańsaǵannyń qaladan oralǵan uly men kelini álginde biz ótken Uzynaǵashtaǵy Orazaly Qozybaev atyndaǵy mektepte muǵalim bolyp jumys isteıdi. Saıran tehnologııa páninen, Balaýsa psıhologııadan sabaq beredi.
«Qostanaıda turaqty jumysymyz boldy. Saıran «Kamlıt kz» zaýytynda jumys istedi. О́zim Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy ýnıversıtette oqı júrip, oblystyq gazette qyzmet ettim. Bizdi aýylǵa kelińder dep eshkim shaqyrǵan joq. Otaý qurǵan soń, ózimiz aqyldasyp-keńesip, áke-sheshemizdiń qasynda bolaıyq, aýylda jumys isteıik, munda da eńbek etip, tirshilik etýge bolady degen uıǵarymǵa keldik. Qalada jumystyń syrtynda, shaǵyn dámhanamyz boldy. Tabysymyz da jaman emes edi. Sony satyp, ornyna biraz tól aldyq. Aqyryndap mal basyn kóbeıtkimiz keledi. Bul jaqta jaıylym jetedi. Aýyldy jastar kóterýi kerek. Shekara shetindegi eldi mekenderde halyq sany kúrt azaıyp ketkenine Prezıdentimiz de alańdaıtynyn bilemiz. Shekara túbindegi aýyldarǵa jeńildik qarastyratyn zań qabyldanýy múmkin degen jyly habardy da estip otyrmyz. Sondyqtan óz basym Tóleńgit jabylady dep oılamaımyn. Qaıta keleshekte el qonyp, eńseli aýylǵa aınalady degen úmitimiz bar», deıdi muǵalıma Balaýsa.
Qaladaǵy jaıly turmysty qıyp, aýylǵa kóship kelgen jas otbasynyń batyl sheshimi kóńil súısintedi. Alaıda jalań qolmen jaýǵa qarsy shapqandaı bolǵan jalǵyz jas otbasy búgin-erteń jabylyp qalaıyn dep turǵan jar shetindegi aýyldy qutqaryp qala alar ma eken degen kúdik te joq emes.
Aýyldyń eń kishkentaı turǵyny bestikten basqa baǵa almaıtyn oqý ozaty Ánel Altaı bıyl 6-synypta oqyp júr. Aýyldyń Ánelden keıingi kishisi Ernar – 11-synypta. Ernar kelesi jyly mektep bitirip, qalaǵa ketse, Tóleńgitte jalǵyz oqýshy Ánel ǵana qalady. Bes úıli Baıǵoja aýylynda da jalǵyz oqýshy qalyp otyr. Sanjar 10-synypta oqıdy. Qulshyqaıda bastaýysh mektep bar. Bul mekteptiń birinshi, úshinshi synyby joq. Qazir ekinshi synypta 2, tórtinshi synypta 4 bala oqıdy. Qysqasy, kelesi jyly bul mektep te birjola jabylaıyn dep tur. Qazir bul aýyldan 12 bala Uzynaǵashqa baryp oqyp júr.
Aýyl turǵyndary bar másele jolda, jol jaqsy bolsa, jurt bulaısha údere kóshpes edi deıdi. Máselen, bıyldyń ózinde 6 otbasy kóship ketken.
«Joldyń jaǵdaıyn sýretke, beınejazbaǵa túsirip, ótkende aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bóliminiń basshysyna jibergenmin. Kúte turyńyzdar, greıder jiberemiz, betin tegistep beredi dedi. О́tken jyly Teńizge deıingi jol jóndeldi. Al Uzynaǵash pen Tóleńgittiń arasyna jol salý josparda joq. Bul joldy jyl saıyn kóktemde bir, kúzde bir tegistep otyramyz», deıdi Qaraqoǵa aýyldyq okrýginiń ákimi Qolǵanat Myrzaǵalıev.
Shekara túbindegi úsh aýylda baılanys máselesi de aqsap tur. Jergilikti turǵyndar bertinge deıin reseılik sim-karta paıdalanyp kelgen. Keıin kórshi el shekteý qoıyp tastap, baılanysqa shyǵý qıyndap ketken. Reseı baılanysyn paıdalanýǵa sol jaqtyń azamatynyń JSN-y arqyly resmı tirkelý kerek. Otandyq «Bılaın» baılanysy álsiz. Sondyqtan jurt jappaı úılerine jyldamdyq kúsheıtkish qoıyp jatyr. Onyń kúshi bir bólmeden ári aspaıdy. Jaýyn-shashyndy, borandy kúnderi turǵyndar múlde baılanyssyz qalady.
Aýyl ákimi bıyl «Amanat» partııasyna qansha adam tursa da aýyldy jappaý kerek degen usynys beripti. О́ıtkeni qazirgi zańǵa sáıkes, turǵyndar sany 50-ge jetpeıtin bolsa, ol joıylǵan aýyl bolyp esepteledi.
«2026 jyly shekara mańyndaǵy aýyldardy damytý týraly jańa zań shyǵyp qalar dep otyrmyz. Sol zańǵa usynysym enip ketse jaqsy bolar edi. Bul óńir sharýashylyqqa qolaıly, jeri keń, jaıylymy shuraıly. Shekara túbi bolǵan soń, halyq turýy kerek. Bulaı kóshe berse, erteń bos qalyp qoıady. Bıyl, mine, bir aýyldan aıyrylyp qaldyq. Baıǵojany jaýyp tastady. Qalǵan eki aýyldy ázirge 100 adam dep kórsetip, jabylmasyn dep ustap turmyz», deıdi Q.Myrzaǵalıev.
Osydan eki-úsh jyl buryn ǵana Qaraqoǵa aýyldyq okrýgine qarasty Baıǵojada 12 úı (50 adam), Qulshyqaıda 36 úı (116 adam), Tóleńgitte 26 úı (90 adam) bolǵan. Teginde, mektebi jabylǵan aýyl aty jaman dertke shaldyqqan adam sııaqty. Beti beri qaraýy qıyn, kóz aldyńda azaıyp, shóge beredi. Alaıda Qulshyqaı men Tóleńgittegi az aǵaıyn memleket degen myqty dárigerdiń sharapaty tıse ǵaıyptan taıyp ońalyp ketýimiz de múmkin ǵoı dep otyr.
Qostanaı oblysy
