Ulttyq taýarlar katalogi: naryqty júıeleý bastamasy

Qazir bir taýarǵa qatysty derek óndirýshide bir bólek, dıstrıbıýtor men satýshylarda múlde basqa túrde tirkeledi. Marketpleıster men dúkender de óz katalogterin jeke júrgizedi. Osydan taýar birneshe márte qaıtala­nyp, qujattarda qatelik ketedi, salyq­tyq esepte sáıkessizdik týyndaıdy. Mundaı júıesizdikti retteý maqsatynda biryńǵaı Ulttyq taýarlar katalogi qurylyp jatyr.

Bul katalog ortalyqtan­dy­rylǵan sıfrlyq júıege negiz­deledi. Árbir taýarǵa biregeı NTIN kody beriledi. Sol kod arqyly ónim barlyq jerde birdeı tanylady. Taýar kartasynda onyń ataýy, quramy, shyǵarylǵan eli, ólshem birligi, brendi sekildi negizgi málimetter kórsetiledi. Bul kartalar tekserýden ótedi ári óndirýshiden bastap kassalyq júıelerge deıin barlyq qatysýshyǵa ortaq qoldanylady. Qarjy vıse-mınıstri Áset Turysovtyń aıtýynsha, negizgi maqsat – biryńǵaı sıfrlyq platformany jolǵa qoıý.

«Búginde elimizde túrli anyq­tamalar men katalogter bar. Bul taýarlardy, jumystardy jáne qyzmetterdi qadaǵalaý men esepke alý kezinde málimetterdiń qaıtalanýyna ákelip, sáıkessizdik pen qıyndyq týdyrdy. Osy máseleni sheshý maqsatynda Taýarlardyń ulttyq katalogin ázirleý qolǵa alyndy. Ol kóterme jáne bólshek saýdada, kedendik deklarasııalarda, chekterde, elektrondy saýda alańdarynda, bıýdjetti josparlaý men atqarý júıelerinde ortaq derek kózine aınalady», deıdi Á.Turysov.

Ulttyq katalog bızneske úlken jeńildik beredi. Kásipkerlerge taýar sıpattamasyn qaıta-qaıta engizýdiń qajeti joq. 1S júıesine de, marketpleıske de bir da­ıyn kartany paıdalanady. Bul ásirese taýar túri kóp nemese ımport pen eksportpen aınalysatyn kompanııalarǵa tıimdi. Ýaqyt únemdeledi, qate azaıady, taýardy naryqqa shyǵarý jyldamdaıdy. Memleketke de paıdasy zor. Ulttyq katalog taýar aınalymyn baqylaýǵa, kóleńkeli shemalardy anyqtaýǵa, QQS jınaýdy retteýge kómektesedi. Biregeı NTIN kody arqyly taýardyń qaıdan kelip, qaıda ketkenin baqylaý jeńildeıdi. Tutynýshylar úshin bul ashyqtyq degen sóz. О́nimniń quramy, óndirýshisi, sertıfıkaty týraly aqparat kassalarda, bazarlarda, saýda alańdarynda qoljetimdi bolady. Adam ne satyp alyp jatqanyn naqty biledi.

Qazir UTK qanatqaqty kezeńnen ótip jatyr. Oǵan dıstrıbıýtorlar, iri saýda jelileri men marketpleıster qatysady. «Anvar», «Small», «Magnum» júıege myńnan astam ónim engizip qoıǵan. «Ozon» men «Halyk Market» te ıntegrasııa­ny synaqtan ótkizip jatyr.

Kásipkerlerdi alańdatatyn eń basty suraq baǵa máselesi ekeni belgili. Jańa júıe engizilse, ónim qymbattap ketpeı me degen kúdik kópshiliktiń kókeıinde júr. Bul rette Qarjy mınıstrligi óz ustanymyn ashyq aıtty. Taýarlardy Ulttyq taýarlar katalogine tirkeý de, NTIN kodyn alý da tegin. Iаǵnı kásipkerge qosymsha shyǵyn joq, al bul ta­ýar baǵasynyń ósýine áser etpeıdi.

Qazir Ulttyq katalogte taýar tirkelmegenine eshqandaı ákimshilik jaýapkershilik qa­ras­­tyrylmaǵan. NTIN kody bir ret beriledi ári merzimsiz qoldanylady, ony jyl saıyn nemese belgili bir ýaqyt sa­ıyn qaıta uzartýdyń qajeti joq. Mindetti túrde paıdalaný talaby tek 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine enedi. Bul ýaqyt bızneske jańa júıege asyqpaı, sabyrmen beıimdelýge múmkindik beredi.

Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

«Qarapaıym mysal kel­tireıin. Bir júıede ónim sút dep jazylǵan, ekinshisinde aıran, úshinshisinde ashytylǵan sút ónimi dep kórsetilgen. Ataýy bólek bolǵanymen, shyn máninde bul bir ǵana ónim. Osyndaı jikteýdegi bytyrańqylyq qatelikke, aqpa­rattyń qaıtalanýyna, úderis­terdiń baıaý júrýine alyp keldi. Taýarlardyń Ulttyq katalogi osynyń bárin joıady. Biz ataýy, quramy, óndirýshisi jáne biregeı «National Trade Item Number» bar taýardyń bir ǵana sıfrlyq tólqujatyn jasap otyrmyz», dedi Saýda jáne ıntegrasııa vıse-mınıstri Áset Núsipov.

Keı adamdar Ulttyq taýarlar katalogin sıfrlyq tańbalaýmen shatastyrady. Negizinde bul eki túrli júıe. Elimizde taýarlardy jikteýdiń úsh deńgeıli tártibi qalyptasyp keledi. Birinshi deńgeı «Taýarlar men qyzmetterdiń jiktelýiniń jalpy jikteýishi» dep atalady. Qarapaıym tilmen aıtqanda, bul – taýarlardy óte iri toptarǵa bólip sanaıtyn memlekettik júıe. Dúkendegi naqty bir taýardy emes, taýardyń jalpy túrin kórsetedi. Mysaly, bul júıe «sút» dep bóledi, biraq ol súttiń qaı brend ekenin, qaı zaýytta shyqqanyn, qansha gramm ekenin ajyratpaıdy. Bul jalpy statıstıka men bıýdjetti josparlaý úshin qajet. Iаǵnı memleket ekonomıkadaǵy taýar toptaryn osy deńgeı arqyly esepteıdi.

Ekinshi deńgeı – Ulttyq ta­ýarlar katalogi. Bul – negizgi ári ámbebap deńgeı. Munda taýar ataýy óndirýshimen birge naqty bekitiledi. Bir ónim búkil naryqta bir ataýmen, bir kodpen júredi. Saýda, esep, salyq, taldaý bári osy deńgeıge súıenedi.

Úshinshi deńgeı – sıfrlyq tańbalaý. Bul júıe árbir ta­ýar danasyn nemese partııasyn ba­qylaýǵa qoldanylady. Ol bar­lyq ónimge emes, tek belgili bir taýar toptaryna qatysty en­gi­ziledi. Sıfrlyq tańbalaý kóbi­ne kontrafaktimen kúresýge, ja­ram­dy­lyq merzimin baqylaýǵa, salyq tártibin kúsheıtýge baǵyt­­talǵan.

Ulttyq taýarlar katalogi men sıfrlyq tańbalaý birin biri almastyrmaıdy, árqaısysynyń óz orny bar. Ulttyq katalog búkil naryqqa ortaq tártip ornatady. Al tańbalaý jekelegen taýarlar boıynsha baqylaýdy kúsheıtedi. Osyny túsiný kásipkerlerge de, qarapaıym tutynýshylarǵa da mańyzdy.

Jańa salyqtyq ákimshilendirý erejeleriniń kúshine enýine eki aptadan az ýaqyt qaldy. Teh­nıkalyq termınologııasy kúr­deli kóringenmen, onyń artynda eldegi árbir saýda ornynyń múddesi tur. Iskerlik orta bul kezeńdi áldeqashan «syn saǵaty» dep atap ketken. «Atameken» ult­tyq kásipkerler palatasy bas­qarma tóraǵasynyń orynbasary Tımýr Jarkenovtiń aıtýynsha, aqparattyq-túsindirý jumystary reformanyń qarqynyna ilese almaı otyr.

«Normalar mindettelmeı turyp, bizge túsinikti algorıtm­der qajet. Kásipkerlerdiń bas­ty narazylyǵy – «ádisnamalyq tyǵyryq». Avanstyq tólemderdi qalaı júrgizý kerek? Syılyq sertıfıkattaryn qalaı esepke alý qajet? Bir chekte taýarlar men qyzmetterdi qalaı bólýge bolady? Bul suraqtar ázirge jaýapsyz qalyp, osynyń saldarynan keleshekte bolýy múmkin sot daýlaryna qatysty qaýip týdyryp otyr», deıdi T. Jarkenov.

Al Qarjy vıse-mınıstri Áset Turysovtyń pikirinshe, alańdaýǵa negiz joq. 2026 jyl synaqtyq paıdalaný kezeńi bolady. Taýarlardyń basym bóligi katalogte bekitilgen kezde ǵana júıe ónerkásiptik kezeńge ótedi. UTK kodtary bolmasa elektrondy shot-faktýralar buǵattalmaıdy. Memlekettik kirister komıteti jazalaýshy emes, proaktıvti ózara is-qımylǵa baǵdarlanǵan. Qazir Qarjy mınıstrligimen, Saýda jáne ıntegra­sııa mınıstrligimen kelissózder úderisi jandandy. Taraptar bıznes-qaýymdastyq múddesin mindetti túrde eskere otyryp, Ulttyq taýarlar katalogin damytý boıynsha birlesken usynystar ázirleýge kelisti.