Bul shyǵarmada keıipker Balram Halvaıı óz oqıǵasyn Qytaı premeri Ven Szıabaoǵa jazǵan, biraq eshqashan jibermegen hattary arqyly baıandaıdy. Ven Szıabao Úndistanǵa kásipkerlerdi qalaısha tabysty daıarlaı alatynyn bilý úshin saparmen kelmek bolady. Sony estigen Balram qazirgi Úndistanda bılik pen yqpalǵa qalaı qol jetkizýge bolatynyn oǵan túsindirip berýdi jón kóredi. Alaıda Balramnyń áńgimesi – paraqorlyq, jemqorlyq, aıla-sharǵy, jol keptelisteri, urlyq pen kisi óltirýge toly hıkaıa. Qalaı bolǵanda da, Balram óz oqyrmanyna sary násildiler men qońyr násildiler aq násildilerden álemdik ústemdikti tartyp alady dep sendiredi. Bul roman osydan on bes jyl buryn halyqaralyq Býker syılyǵyn alypty. Shyǵarma úshin bul úlken jetistik.
Sóıtip, «Aq jolbarystyń» kezekti on bes betin oqyp, sál tynystap otyr edim. Áldebir áleýmettik jeliden «jazýshy Tólen Ábdiktiń shyǵarmalary men Qanat Ábilqaıyrdyń «Aǵyraptaǵy aty joq adam» atty romany halyqaralyq Býker syılyǵyna usynylady eken» degen aqparatty kózim shaldy. Mine, ǵajap! Sondaǵy meniń basyma kelgeni mynaý: «Qashanǵy shetel jazýshylarynyń kitaptaryna tamsanyp júre bermekpiz, bizdiń qalamgerlerdiń de shyǵarmalaryn álem oqysyn», degen maǵynaly oı.
Qosh, bul da bir jaqsy bastama emes pe? Ǵasyrlar boıy óz qazanymyzda burq-sarq etip qaınaǵanymyz da jeter. Endigi beket – álem oqyrmany. Biraq qazaq ádebıeti úshin qýanatyn, súıinshileıtin sát týsa dep armandap júrgender jalǵyz bolmaýy tıis. «Aǵyraptaǵy aty joq adam» – kúrdeli roman. Shańyraǵy shaıqalǵan otbasynyń qanquıly taǵdyryn týyndysyna arqaý etý arqyly qalamger úısizdiktiń azabyn tartqan búgingi tutas qoǵamdy sýretteýge tyrysqan. Avtordyń aıtýynsha, kópshilikti qyzyqtyrǵan – kitap ataýy. «Aǵyrap – jumaq pen tozaq arasyndaǵy meken. Qııamet tarazysynda jaqsylyǵy men jamandyǵy teń tartqan quldar jumaqqa bara almaıdy. Tozaqqa da túspeı, sol aǵyrapta qalady. Bul týraly qasıetti Quran Kárimniń «Aǵyrap» súresinde de aıtylǵan. Osy jaýapty estigen oqyrmanymnyń biri «Aǵyrap mekeniniń astarynda siz ben bizdiń de qazirgi keńistigimiz bar sekildi» depti. Men ol oqyrmannyń oıymen múlde kelispeımin. Bizdiń Otan jer betindegi jumaq mekenge aınalýy kerek. Solaı bolaryna seneıik», deıdi kitap avtory.
Al endeshe, jumaq pen tozaq arasyndaǵy mekendi alys-jýyqtaǵy oqyrmanǵa bir keıipkerdiń kózimen baıandap berý úshin, árıne Muhtar Áýezov sekildi tereńdik, Hemıngýeı stılindegi jazýshylyq sheberlik, Markes syndy áńgimeshildik kerek shyǵar. Ol da bizdiń qalamgerlerden tabylary sózsiz. Atalǵan jańalyqty jurtqa jarııa etken Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov «biz bul shyǵarmalardy álemdik aýdıtorııaǵa, sosyn álemdik syılyqqa usynýǵa daıyndalyp jatyrmyz» degen eken. Osyndaı jaqsy jańalyqty jurtpen bólisýdiń ózi de bir ǵanıbet emes pe?
Al endi Nobel týraly aıtaıyq. Bul syılyqqa da qazir qazaqtyń qulaǵy eptep úırene bastady. О́tkende atalǵan alpaýyt syılyqqa Oljas Súleımenovti usyný máselesi talqylandy. Bunyń bárin sáıkestik deımiz be, joq pa, ony oqyrman ózi saralaı jatar. Oljas syndy aıtýly tulǵanyń álemdik syılyqqa usynylýy da biz úshin qýanatyn dúnıe. Qalaı desek te, bir jylda úsh birdeı qazaq qalamgeriniń álemdik syılyqqa usynylýy qazirgi qazaq ádebıetiniń deńgeıi men bıiktigin kórsetedi. Osyndaıda Rýmıdiń «jolǵa shyq, jol ózi aparady» degen sózi eske túsedi. Biz tamsana oqyp júrgen tamasha shyǵarmalardyń bári de Býker men Nobel saparyn táı-táı qadamnan bastaǵan. Al sol úrdis endi bizdiń qalamgerlerdiń shyǵarmashylyq áleminde jalǵasyp jatsa, nesi aıyp? Ádebıetimiz úshin bıylǵy jyl osyndaı qadammen esimizde qalsa ıgi edi.
