Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Elimizdiń kópvektorly syrtqy saıasaty memleketimizdiń halyqaralyq bedelin nyǵaıtyp, ulttyq múddelerdi ilgeriletýdiń negizgi quralyna aınalǵaly qashan. Osy baǵytta Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sheteldik saparlary men halyqaralyq deńgeıdegi belsendi dıplomatııalyq alys-berisi erekshe mańyzǵa ıe. Bıyl da Qasym-Jomart Toqaev AQSh, Qytaı, Japonııa, Reseı syndy alpaýyttar men Eýropalyq odaq elderi, Ortalyq Azııa memleketteri men Taıaý Shyǵys óńirine resmı jáne jumys saparlarymen at izin salyp, ózara tıimdi kelisimderge qol jetkizdi. Sonymen qatar BUU Bas Assambleıasy, ShYU, EAEO, AО́SShK, COP klımattyq sammıtteri syndy asa mańyzdy halyqaralyq jıyndarda da Qazaqstan atty álemdegi toǵyzynshy terrıtorııanyń ustanymyn aıqyn bildirip, jahanǵa oı salatyn úndeýleri men usynystaryn aıtty.
Jalpy, Aqordanyń málimetine súıensek, Prezıdent bıyl shetelge 23 ret túrli baǵyttaǵy saparmen shyǵyp, 186 kezdesý ótkizgen eken. Al bizge ózge eldiń basshylary 30 ret at basyn burypty. Osy sıfrlardan-aq Memleket basshysynyń syrtqy saıasattaǵy qyzmetiniń tym qaýyrt bolǵanyn ańǵaramyz.
Jalpy, tóńirekke kóz salyp, syn-qaterlerge sergek qaraıtyn bolsaq, jahandaǵy qyryq qubylǵan kúrdeli ahýaldy kóremiz. Zaman kúrdelenip, bolashaqtyń bulyńǵyr tarta bastaǵany alańdatpaı qoımaıdy. Muny Prezıdent te jýyrda Jambyl jurtshylyǵymen ótken kezdesýinde ashyq aıtty. Soǵan qaramastan, elimiz beıtarap ustanymmen baısaldy syrtqy saıasatyn júrgizip keledi. Bul elimizdiń damýyna qolaıly jaǵdaı jasap otyr.
Qasym-Jomart Toqaev jambyldyqtar aldynda sóılegen sózinde elimiz shyǵys pen batystyń arasyndaǵy altyn kópir ekenin atap ótip, biz bul múmkindikti utymdy paıdalanýymyz qajettigine basa mán berdi.
«Áýe qatynasyn damytý isine de basa mán beriledi. Álemniń iri qalalarymen tikeleı qatynas ornatylyp jatyr, 36 jańa áýe reısi ashyldy. Osylaısha, Qazaqstan Eýrazııa qurlyǵyndaǵy tranzıt haby retinde qalyptasýy ábden múmkin. Bul – strategııalyq mańyzy bar maqsat», degen Memleket basshysynyń syrt elderge bekerden-beker at terletip júrmeginin ańǵaramyz.
Búginde búkil álem syrtqy ınvestısııaǵa zárý. Tipti alpaýyttar kóshiniń basyndaǵy AQSh, Qytaı, Japonııa syndy derjavalar da bir-birine shashetekten qaryz (ınvestısııalyq kelisimder – avtor). Sondyqtan jahanda ınvestısııa úshin qyzý básekeniń júrip jatqany jasyryn emes.
Tarazdaǵy kezdesýde «Bizge budan qalys qalýǵa bolmaıdy. Ortalyq Azııadaǵy jáne Kavkaz aımaǵyndaǵy ekonomıkasy eń iri el sanalamyz. Alaıda Úkimetke sapaly ósimdi qamtamasyz etý mindeti júkteldi», degen Prezıdent ár saparynda ınvestısııalyq kelisimderge barynsha basymdyq berip keledi.
Tek bıyldyń ózinde halyqaralyq kezdesýlerdiń nátıjesinde jalpy quny 70 mlrd dollardan asatyn kommersııalyq kelisimderge qol qoıylypty. Sonyń arqasynda elimizde zamanaýı kásiporyndar ashylyp, sapaly jumys oryndary qurylyp jatyr.
Osy rette muhıttyń arǵy betine barǵan qos saparynan da Memleket basshysynyń qur qol qaıtpaǵany anyq. El Prezıdentiniń Vashıngtonǵa sapary men onyń Donald Tramppen kezdesýi álemdegi jetekshi buqaralyq aqparat quraldarynyń jańalyqtar kún tártibindegi basty oqıǵalardyń birine aınaldy. Ásirese AQSh-tyń eń tanymal gazetteriniń biri «The Washington Post» bastaǵan bedeldi basylymdar Qazaqstannyń Ibrahım kelisimine qosylýyna aıryqsha mán berdi. «Associated Press» agenttigi Donald Tramptyń elimizdiń atalǵan kelisimge qosylýyn «búkil álemde kópir ornatýdaǵy mańyzdy qadam» dep baǵalaǵan sózin keltirdi.
Al Memleket basshysynyń Reseıge saparyn sarapshylar qos el arasyndaǵy strategııalyq seriktestiktiń jańa kezeńine balady.
«Meniń oıymsha, Prezıdent Toqaevtyń Reseıge sapary tek dıplomatııalyq oqıǵa emes, sonymen qatar strategııalyq seriktestiktiń jańa kezeńi boldy. Bul sapar elıta arasyndaǵy senimdi nyǵaıtty jáne jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda eki el arasyndaǵy múddelerdiń sınhrondylyǵyn rastady. Kezdesýdiń nátıjesi aldaǵy jyldardaǵy memlekettik saıasat pen ınvestısııalyq yntymaqtastyqtyń basymdyqtarynda kórinis tabady, Eýrazııadaǵy ıntegrasııanyń qarqynyn belgileıdi», dedi Reseıdiń «Analıtıka jáne strategııalyq kommýnıkasııalar ortalyǵy» dırektory Aleksandr Drogovoz «Kazinform» agenttigine bergen suhbatynda.
Qytaımen baılanysqa da barynsha mán bergen jón. Qazaqstan-Qytaı qatynastary keıingi jyldary júıeli túrde damyp, jańa sapalyq deńgeıge kóterilip keledi. Byltyr ekijaqty saýda aınalymy 44 mlrd dollarǵa jetip, rekordtyq kórsetkish ornatsa, bıyl da oń dınamıka saqtalǵan. Prezıdent janyndaǵy QSZI aǵa sarapshysy Baýyrjan Áýkenniń aıtýynsha, bul seriktestiktiń turaqty ári uzaqmerzimdi sıpatyn dáleldeıdi.
– Búginde yntymaqtastyq tek taýar aınalymymen shektelmeı, energetıka, kólik-logıstıka, ónerkásip jáne sıfrlandyrý baǵyttaryn qamtyp otyr. Qazaqstan-Qytaı iskerlik keńesi sııaqty alańdar iri jobalardy ilgeriletýge jáne ınvestısııa tartýǵa múmkindik berip keledi. Osy turǵydan alǵanda, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Tıanszın qalasyna sapary men QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdesýi erekshe mańyzǵa ıe. Bul kelissózder strategııalyq seriktestiktiń mánin naqtylap qana qoımaı, aldaǵy jyldarǵa baǵyt-baǵdar berdi. Jalpy, Qazaqstan men Qytaı qatynastarynyń qazirgi qarqyny áriptestiktiń birtindep ártaraptanyp, jańa kezeńge aıaq basqanyn aıqyn kórsetip otyr. Bul úrdis óńirlik turaqtylyq pen damý úshin sheshýshi faktorǵa aınalyp otyr, – deıdi B.Áýken.
Prezıdenttiń Japonııaǵa alǵashqy saparyn da aıtpaı ketýge bolmas. Osy sapar aıasynda somasy 3,7 mlrd dollardan asatyn 60-tan asa ekijaqty qujatqa qol qoıyldy. Kúnshyǵys eline barǵan Qasym-Jomart Toqaevty aldymen Japonııa ımperatory Narýhıto Imperatorlyq saraıda qabyldady. Keıin el Premer-mınıstri Sanae Takaıchımen kezdesip, kelissózder júrgizdi. Sarapshylardyń aıtýynsha, Japonııa hattamasy boıynsha ózderine saparmen kelgen ózge memleket basshysyn Imperator men Úkimet basshysynyń qatar qabyldaýy óte sırek jaǵdaı eken.
Qysqasy, Prezıdenttiń sheteldik saparlarynda saýda-ekonomıkalyq, kólik-logıstıkalyq jáne ınvestısııalyq yqpaldastyqty nyǵaıtýǵa aıryqsha mán berildi.
