Densaýlyq saqtaý mınıstrligi janyndaǵy Salıdat Qaıyrbekova atyndaǵy Ulttyq ǵylymı Densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵy 2025 jyldyń qorytyndysyna sáıkes «Salaýatty ómir saltyn ustanatyn Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń úlesi» kórsetkishi jónindegi jyl saıynǵy ulttyq zertteýdi aıaqtady. Bul monıtorıng densaýlyq saqtaýdy damytý tujyrymdamasyn 2026 jylǵa deıin iske asyrý aıasynda júrgizilgen.
Zertteý reprezentatıvti áleýmettik saýalnamaǵa negizdelip, eldiń 17 oblysy men respýblıkalyq mańyzy bar úsh qalasynan 13 617 respondentti qamtydy. Alynǵan derekter qazaqstandyqtardyń salaýatty ómir salty qaǵıdattaryna qanshalyqty beıim ekenin obektıvti baǵalaýǵa múmkindik beredi.
Sońǵy tórt jyl boıy júrgizilip kele jatqan bul monıtorıng halyqtyń densaýlyqqa qatysty minez-qulqyndaǵy ózgeristerdi jáne negizgi qaýip faktorlarynyń taralýyn júıeli túrde baqylap otyr. Olardyń qatarynda temeki shegý, alkogoldi shamadan tys tutyný, fızıkalyq belsendiliktiń tómendigi, kókónister men jemisterdi jetkiliksiz paıdalaný, sondaı-aq tuzdy artyq qoldaný bar. Bul faktorlardyń barlyǵy sozylmaly ınfeksııalyq emes aýrýlardyń damýyna tikeleı áser etedi.
2025 jyldyń nátıjeleri oń ári turaqty dınamıkany kórsetti. Salaýatty ómir saltyna beıimdiliktiń ıntegraldy kórsetkishi bir jyl ishinde 34,2 paıyzdan 35,7 paıyzǵa deıin ósti. Barlyq bes komponentti birdeı saqtaıtyn, ıaǵnı joǵary deńgeıdegi beıimdiligi bar azamattardyń úlesi 7,2 paıyzdan 8,4 paıyzǵa jetti. Qanaǵattanarlyq deńgeıdegi kórsetkish te ósip, 27,0 paıyzdan 27,3 paıyzǵa artqan.
Mamandar bul ózgeristerdi memleket pen qoǵam tarapynan densaýlyq mádenıetin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan júıeli saıasattyń nátıjesi retinde baǵalaıdy. Profılaktıkalyq baǵdarlamalardyń keńeıýi, halyqtyń qaýip faktorlary týraly aqparattanýy jáne aldyn alý sharalarynyń kúsheıýi óz jemisin berip otyr.
Sonymen qatar zertteý salaýatty ómir saltyna beıimdiliktiń áleýmettik-demografııalyq erekshelikterge tyǵyz baılanysty ekenin kórsetti. Densaýlyqqa jaýapkershiligi joǵary minez-qulyq kóbine áıelderge, joǵary bilimi bar azamattarǵa jáne qala turǵyndaryna tán. Al er adamdar, 45 – 59 jas aralyǵyndaǵy adamdar jáne bilim deńgeıi tómen toptar minez-qulyqtyq qaýip faktorlary turǵysynan áli de eń osal sanattar qatarynda qalyp otyr.
Zertteý nátıjeleri aldaǵy kezeńde qoǵamdyq densaýlyq saqtaý strategııalaryn naqtylaýǵa, táýekeli joǵary toptarǵa baǵyttalǵan maqsatty profılaktıkalyq sharalardy kúsheıtýge ǵylymı negiz bolmaq. Sarapshylardyń pikirinshe, bul derekter densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sheshimderdi dáleldi ári tıimdi qabyldaýǵa múmkindik beredi.
