Qazaq dalasynda tuńǵysh jaryq kórgen 73 baptan turatyn «Ereje» dep atalatyn zań nusqasy burynǵy Semeı oblysynyń Qaramola deıtin jerinde bes dýan eli bıleriniń sezinde qabyldanyp, bekitilgen. Zań áý basynda «Qaramola zańy» dep atalyp, keıin «Bıler erejesi» degen ataýǵa ıe bolǵan.
«Qaramola jarǵysy» – HIH ǵasyrdaǵy adam quqyqtarynyń saqtalýy men bostandyǵy haqynda hakim Abaıdyń qurastyryp shyǵarǵan, halyq arasyna keń taralǵan erejelerdiń biri. Bul qujattyń qabyldanýy men el arasyna taralýy týraly derek pen estelik óte kóp. Bul týraly M.Áýezovtiń «Abaı joly» romanynda da kórinis beredi. Alaıda qazirgi álipbıge aýdarylǵan nusqasy keıin belgili bolsa da, basylymnyń túpnusqasy nemese kóshirmesi beımálim bolyp kelgen kórinedi. Máselen, 1959 jyly Ǵylym akademııasynyń qyzmetkeri, ǵalym Qarta Qańtarbaıuly Qazan qalasynan taýyp, aýdarmasyn ǵana jasaǵan. Osy aýdarmanyń máshińkede terilgen nusqasy Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» qoryq-mýzeıiniń qorynda saqtaýly tur.
«Qaramola jarǵysy» adam quqyǵy men bostandyǵyn qorǵaý týraly erejeler jınaǵy. Kodeks 1885 jyly Qaramola eldi mekenindegi sezde, Abaı joǵarǵy bı bolyp saılanǵanda qabyldanǵan. Reseı úkimetiniń jergilikti ókilderi hakimnen zańdar jınaǵyn jazyp berýdi ótingen. Úsh kún ishinde bılermen keńese otyryp, Abaı osy jarǵyny shyǵardy. 2018 jyly Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq mýzeı-qoryǵy qyzmetkerleri Qazan qalasyna sapar jasaǵan kezde zańdar jınaǵyn tapqan», deıdi mýzeı dırektory Ulan Saǵadıev.
Bir qyzyǵy, belgili etnograf Zeınolla Sániktiń eńbekterinde atalǵan qujattyń 73 emes, 74 baptan turatyny aıtylady. Avtor ol derekterdi «Shyńjan qoǵamdyq ǵylymy» jýrnalynan alǵanyn eskertken. Másele – tipti qujattyń neshe baptan turatynynda emes, ıaǵnı bul derekten atalǵan qujat Shyǵys Túrkistandaǵy qazaqtardyń da temirqazyǵy bolǵanyn kóremiz.
Abaı oblysy
