Foto: JI
Búginde elektrondy eńbek bırjasy portalynda jumys berýshiler tarapynan 68 myńǵa jýyq bos oryndary jarııalanǵan. Olaı bolsa jumyssyzdyq máselesi nelikten ózekti? Eńbek naryǵyndaǵy sáıkessizdiktiń sebebi ne?
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi elimizdiń eńbek naryǵyndaǵy belgili bir salalarda kadr tapshylyǵynyń týyndaýy tek maman daıarlaýdyń jetkiliksizdiginen emes, birqatar ózekti faktorlarǵa baılanysty qalyptasyp otyrǵanyn málimdedi.
«Búginde joǵary oqý oryndary memleket tapsyrysyna sáıkes mamandardy daıarlap, jyl saıyn eńbek naryǵyna myńdaǵan túlekti shyǵaryp jatyr. Alaıda jumys berýshiler usynatyn eńbek jaǵdaılary men jalaqy deńgeıi mamandardyń nıeti men biliktiligine árdaıym sáıkes kele bermeıdi. Osy sebepten bos oryndar kóp bolǵanymen, olardy toltyrýda teńgerimsizdik qalyptasyp otyr», delingen mınıstrlik málimetinde.
Álemdik tájirıbege súıensek, Germanııa, Ońtústik Koreıa, Japonııa syndy damyǵan memleketterde jumys kúshin tıimdi paıdalanýdyń negizgi quraly retinde jalaqynyń eńbek ónimdiligine saı baǵalanýy basty orynǵa shyǵady. Sondaı-aq áleýmettik kepildikterdi qamtamasyz etý, úzdiksiz bilim berý jáne qaıta daıarlaý júıesin damytý da oń jolǵa qoıylǵan. Atalǵan elderde jumys oryndaryna mamandardy tartý tek ýnıversıtet túlekterin daıarlaýmen shektelmeı, ómir boıy oqý qaǵıdasyna negizdelgen.
Salalyq mınıstrlik eńbek naryǵyn transformasııalaý, suranystaǵy kadrlardy daıarlaý jáne qaıta oqytý júıesin kúsheıtý, jumys berýshilerdiń jaýapkershiligin arttyrý, eńbekaqyny halyqaralyq deńgeıdegi standarttarǵa jaqyndatý baǵytynda keshendi jumys bastalǵanyn atap ótti.
Eńbek naryǵynyń erekshe býyny: О́zin-ózi jumyspen qamtý zaman talaby ma, álde amalsyzdyq pa?
«Búgingi kúni birqatar júıeli sharalar júzege asyrylyp jatyr. Atap aıtqanda, jańa oqý baǵdarlamalary engizilip, jańa salalyq oqý ortalyqtary ashylyp keledi, dýaldy oqytý júıesi keńeıtý qolǵa alynǵan. Jumys istep júrgen jumyskerlerdi qaıta kásibı daıarlaý sharalary júrgizilip jatyr. Budan basqa, eńbekaqyny kezeń-kezeńimen arttyrýǵa, jalaqyny eńbek ónimdiligine sáıkestendirýge jáne ózge de keshendi sharalarǵa erekshe nazar aýdarylyp otyr. Ádil jalaqy, sapaly eńbek jaǵdaıy jáne tıimdi kásibı qaıta daıarlaý júıesi qalyptasqanda ǵana bos oryndar tolyqtyrylyp, sheteldik jumys kúshin tartýǵa táýeldilik azaıyp, otandyq mamandarǵa degen suranys artady», dep túsindirdi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi.
Eńbek naryǵyndaǵy sáıkessizdik máselesi sheshilý úshin tek kadr daıarlaý emes, jumys berýshi, memleket jáne bilim berý uıymdarynyń ózara úılesimdi jumysy durys jolǵa qoıylýy qajet ekeni naqtylanyp otyr.
Jastardy jumyspen qamtýdyń joly qaısy?
Mınıstrlik málimetinshe, biliktilikti talap etpeıtin salalarda – 11,7 myń mamanǵa, bilim salasynda – 11,2 myńǵa jýyq pedagogke, óndiris salasynda – 7 myń adamǵa, medısına salasynda – 6,8 myń mamanǵa, kólik jáne logıstıka salasynda – 4,4 myń qazmetkerge, sondaı-aq qarjy jáne esep salasynda – 1,8 myńǵa jýyq mamanǵa suranys týyp otyr.
Salalardaǵy kadr tapshylyǵy men jumyssyzdyq máselesin joıý úshin elimizde azamattardy kásiptik oqytý, kásipkerlik bastamaǵa járdemdesý, halyqtyń áleýmettik osal toptaryn jumysqa ornalastyrý úshin sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryn qurý is-sharalary qolǵa alynǵan.
Máselen, kásiptik oqytýdyń uzaqtyǵy biliktilik pen daǵdylardyń erekshelikterine qaraı 6 aıdan aspaıdy. 2025 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha, jumys berýshilerdiń suranysy negizinde kásiptik oqytýǵa 8 161 adam joldanǵan. Onyń ishinde bilim berý uıymyna oqýǵa – 6 348 adam, jumys berýshiden oqýǵa – 2 813 adam jiberilgen.
Sonymen qatar 59,2 myń adam elektrondy eńbek bırjasy bazasynda jańa kásip boıynsha onlaın bilim alyp, onyń ishinde oqýdy aıaqtaǵannan keıin 53,5 myń adam sertıfıkatqa qol jetkizgen.
Elimizde «Bastaý Bıznes» jobasy arqyly da azamattardyń ózin-ózi jumyspen qamtýyn kózdeıdi. Atalǵan joba aıasynda azamattar kásipkerlik negizderi boıynsha bilim ala alady. Oqý bıznes, eknomıka, menedjment jáne marketıng boıynsha negizgi bilim alýǵa jáne naryqtyq sharttarda bolashaq qyzmet úshin praktıkalyq daǵdylardy qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
2025 jylǵy 1 jeltoqsanda kásipkerlik negizderine oqýǵa 50 myń adam kirisip, onyń ishinde 27 myń adam oqýdy aıaqtap, sertıfıkat ıelengen.
«Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha bilim alǵan halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jatatyn adamdarǵa jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa 400 AEK-ke (1 572 800 tenge) deıingi mólsherde granttar beriledi.
Memleket eldegi jumyssyzdyq jaıyn retteý úshin sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryn uıymdastyrýǵa da uıytqy bolyp otyr. Qazir jumyssyzdardyń bilim deńgeıine, jasyna qaraı sýbsıdııalanatyn jumys oryndarynyń 6 túri uıymdastyrylady. Olardyń qatarynda qoǵamdyq jumystar, áleýmettik jumys oryndary, jastar praktıkasy, «Alǵashqy jumys orny», «Urpaqtar kelisimsharty» jáne «Kúmis jas» jobalary bar. Aıta keteıik, sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna jumysqa ornalasqan adamdardyń jalaqysy ishinara nemese tolyq kólemde memleket tóleıdi. Al osy joba aıasynda 167,7 myńǵa jýyq adam turaqty jalaqy alyp otyr.
