Sýretterdi túsirgen – Jumabaı Musabek
Arhıv qazynaǵa tolyp tur
Jetisý oblysy qurylǵannan beri mádenıet salasynda aýqymdy jumys atqaryldy. О́ńirde 29 jańa Mádenıet úıi boı kóterdi. Búginde 6 mádenı nysannyń qurylysy júrip jatyr. Bıyl 36 mádenı nysan kúrdeli jóndeýden ótip, el ıgiligine beriledi. Oblysta barlyǵy 138 rýhanı mekeme bolsa, sonyń qyryqqa jýyǵy tolyq materıaldyq-tehnıkalyq bazamen qamtamasyz etilgen. Sahnalyq kıimder, mýzykalyq aspaptar, LED ekrandar men zamanaýı kompıýterlik jabdyqtarmen jabdyqtalǵan bul nysandardyń mádenı ómiri qaınap tur.
«Árıne, barlyq mádenı oshaqtyń jaǵdaıy birdeı minsiz deýge kelmeıdi. Sheshimin kútken máseleler de bar. 2026–2029 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik nysandar qurylysyna jarııalanǵan moratorıı jańa ǵımarattardyń salynýyn ýaqytsha tejegenimen, qazirgi jóndeý jumystary toqtamaıdy. Bul baǵyttaǵy josparlar jasalyp qoıǵan. Oblystyq ákimdiktiń qoldaýy da aıqyn seziledi. Biz almaǵaıyp jyldary Jetisý mádenıetiniń saqtalyp qalýyna janyn salǵan azamattardyń eńbegin kózben kórip óstik. Teatrdyń tutastyǵyn saqtaýda Almahan, Kendebaı, Álıhan syndy óner tarlandarynyń eńbegi ólsheýsiz bolsa, M.Tólebaev atyndaǵy orkestrdiń búginge jetýine Álı Alpysbaevtyń jankeshti eńbegi erekshe. О́z qarajatynyń jartysyn orkestrge jumsap, ujymdy syn saǵattan alyp shyqqan sol býynnyń ónegesi mol», deıdi oblystyq mádenıet, qujattama jáne arhıvter basqarmasynyń basshysy Qýanysh Súleımenov.
Onyń aıtýynsha, kitaphanalar men mádenıet úıleri qatar damyp keledi. Kóptegen kitaphana óner oshaqtarynyń ishinde ornalasqandyqtan, olardyń jaǵdaıy da birge jandanyp otyr. Oǵan qosa oblys mýzeıleriniń jumysy tolyq jolǵa qoıylǵan. Máselen, M.Tynyshbaev atyndaǵy ólketaný mýzeıin zamanaýı talapqa saı qaıta jańǵyrtý josparda bar. Ǵımaratqa qosymsha qabat salynyp, konferensııa zaly, arnaıy ekspozısııalyq alańdar men qyzmettik bólmeler qarastyrylmaq. Sondaı-aq oblystyq kitaphanany da jańasha qalypqa keltirý kózdelip otyr.
Taǵy bir ózekti másele – arhıv ǵımaraty. Búginde oblys ortalyǵyndaǵy arhıv qory 99 paıyzǵa tolyp, qujat qabyldaý múmkindigi shektelgen. Osyǵan baılanysty arhıv ǵımaratynyń aldyna 600 sharshy metrlik qosymsha nysan salý josparlanyp otyr. Kóbine arhıvke júginetinder – zeınet jasyna jetken azamattar. Olar zeınetaqy mólsherin kóbeıtý nemese naqtylaý úshin, qaı jyly, qaı mekemede qyzmet atqarǵanyn dáleldeý maqsatynda keledi. Osyndaı sátterde arhıv qyzmetkerleri árbir paraqty jiti tekserip, qajetti málimetti taýyp, azamattarǵa qolǵabys etedi. Bul – úlken jaýapkershilik pen tózimdilikti talap etetin eńbek.
«Arhıvshilerdiń jumysy qarapaıym kóringenimen, asa aýyr jaǵdaıda júzege asady. Tabıǵı taza aýasy joq bólmelerde, arnaıy temperatýralyq rejim saqtaı otyryp, kúni boıy tynymsyz qyzmet etedi. Qujattar arnaıy qatyrmalarda saqtalady. Sebebi qaǵazǵa qonǵan árbir shań-tozań – jazýdyń jaýy. Ýaqyt óte kele ol qaǵazdaǵy mátindi jep, óshirip jiberýi múmkin. Osy erekshelikterdi eskere kele, basqarma tarapynan arhıv isin zamanaýı talaptarǵa beıimdeý maqsatynda eki birdeı plan-skaner satyp alyndy. Mamandardyń aıtýynsha, adamdar jylyna bir-eki ret rentgenge tússe, plan-skanerdiń adam aǵzasyna tıgizer áseri soǵan shamalas. Sondyqtan arhıv qyzmetkerleri arnaıy qorǵanysh kıimmen jumys isteıdi», deıdi basqarma basshysy.
Búginde arhıvshiler kúnine shamamen myńǵa jýyq qujatty plan-skanerden ótkizip, elektrondy nusqaǵa kóshirip jatyr. Bul jumys – qaǵaz qujattardy saqtap qana qoımaı, keleshek urpaqqa qoljetimdi etýge baǵyttalǵan. Sıfrlandyrý arqyly arhıv derekteri joǵalmaıdy, izdeý jeńildeıdi, ýaqyt únemdeledi.
Qujattama baǵyty da erekshe jaýapkershilikti talap etedi. Oblys aýmaǵyndaǵy qupııa qujattar saqtalatyn oryn osy basqarmanyń qaramaǵynda. Bul jumys Ulttyq qaýipsizdik komıtetimen birlese atqarylady. Qazirgi tańda basqarma ǵımaratynda jáne oblystyq arhıvte arnaıy jabdyqtalǵan, qaýipsizdik talaptaryna tolyq jaýap beretin qupııa qujat saqtaý bólmeleri bar.
Jańa mádenıet úıleri kóbeıedi
Oblys qurylǵannan beri mádenıet salasyndaǵy ınfraqurylymdy damytý baǵytynda júıeli jumys júrgizildi. Áıtse de, mádenıet úıleriniń máselesi tolyq sheshildi deýge áli erte. Soǵan qaramastan, bul salada «seń qozǵaldy» deýge tolyq negiz bar. Eń ǵajaby, 30-ǵa tarta mádenıet oshaǵy paıdalanýǵa berildi. Bul – táýelsizdiktiń 35 jylynda qordalanǵan máselelerdiń birtindep sheshile bastaǵanynyń kórinisi.
«Oblysqa qyzmetke kelgende aldymnan eki kúrdeli másele shyqty. Onyń biri – Qoǵaly, ekinshisi – Baqtybaı aýylyndaǵy mádenıet úıleri. Eki nysanda da merdiger uıymdar josyqsyz áreketke baryp, memleket qarjysyn maqsatsyz jumsaǵan. Osyǵan baılanysty sot úderisteri júrgizilip, nátıjesinde basqarma taraby jeńiske jetti. Búginde Qoǵaly aýylyndaǵy mádenıet úıi tolyq ashylyp, halyq ıgiligine jumys istep tur. Kópten beri jyry bitpeı kelgen Baqtybaı aýylyndaǵy mádenıet úıiniń máselesi de túbegeıli sheshimin tapty. Qazir qurylys jumysy aıaqtalýǵa jaqyn, nysan bıyl el ıgiligine beriledi», deıdi Q.Súleımenov.
Mádenıet salasynda atqarylǵan jumystar qazir nátıje berip otyr. Oblys ákiminiń bastamasymen buryn memlekettik qyzmetkerler at izin salmaǵan shalǵaı aýyldar da nazardan tys qalǵan joq. Bir aıta keterligi, óńir basshysy Beıbit О́ksikbaıulynyń ózi alys aýyldardy aralap, halyqtyń túıtkildi máselelerin sol orynda sheship berdi.
Máselen, Kópbirlik aýylynda jol jóndelip, sport nysany men medısınalyq mekeme salyndy. Buryn mádenıet úıi bolmaǵan eldi mekenderde jańa óner oshaqtary boı kóterdi. Bir ǵana Qaratal aýdanynyń ózinde keıingi jyldary 6 mádenıet úıi paıdalanýǵa berildi.
Ásirese aýyldyq mádenıet úılerine aıryqsha qoldaý kórsetildi. Byltyr 128 mln teńge bólinip, barlyq aýyl mádenıet úılerine arnalǵan sahnalyq kıimder tigildi. Sonymen qatar 300 mln teńgeden astam qarajat bólinip, oblys aýmaǵyndaǵy 114 tarıhı eskertkishke kúrdeli jóndeý jumysy júrgizildi. Materıaldyq bazamen qatar, óner salasynyń mazmuny da jańasha baǵyt aldy. Oblystyq halyq shyǵarmashylyǵy ortalyǵynyń dırektory Jomart Qaratastyń aıtýynsha, óner salasynda bıyl da úlken jobalar qolǵa alynady.
«Sahnalyq kıim, dybys apparatýrasy, mýzykalyq aspaptar tolyq jańartyldy. Aýyldaǵy mádenıet úıleri búginde respýblıka saraılarynan kem túspeıtin deńgeıge jetti. Shoǵy óshe bastaǵan ulttyq ónerdiń ár salasyna jan bitti. Aıtys óneri qaıta jandandy. Buryn «Balǵynbek pen Jandarbekten keıin aıtys jibi úzildi» degen pikirler aıtylǵan kezeńde bul salaǵa jańa tynys berildi. «Jer jánnaty – Jetisý» atty aýqymdy televızııalyq aıtys jobasy uıymdastyrylyp, ár aýdannan jas aıtysker aqyndar shyǵa bastady. О́nerpazdar legi qalyptasty. Bul jumys bıyl da jalǵasady», deıdi ol.
Búginde oblystaǵy árbir óner mekemesi elimizdiń úlken sahnalarynda óner kórsetýge daıyn. Eń bastysy – aýyldan shyqqan ónerpazdy respýblıkalyq konsertke apara alatyn deńgeıge jetý. Bul – mádenı saıasattyń naqty nátıjesi, júıeli jumystyń jemisi.
Jetisý oblysy
