Qazirgi tańda «qazaq» ataýyn tym «jasartyp» kórsetkisi keletinder arakidik bolsa da qylań berip júr. Dáliregi, keıbir azamattar ony XIV-XV ǵasyrlarǵa telip, ıaǵnı Qazaq handyǵy qurylǵan qarsańda qoldanyla bastaǵan degen pikirdi alǵa tartýda. Alaıda, is basynda júrgen tarıhshy-ǵalymdar buǵan kelise qoımaıdy. О́ıtkeni, olardyń qolynda «qazaq» etnonıminiń tarıhy tym áride jatqanyn dáleldep beretin qujattar bar.
Taıaýda otandyq ǵalymdar Iran men Úndistan elderinen tabylǵan qundy jazbalardy zertteý barysynda «qazaq» etnonıminiń H ǵasyrda qoldanylǵanyn rastaıtyn derekti kezdestirdi. Zertteýshiler muny úlken jańalyq retinde qarastyryp otyr. Endi ǵalymdar bul qujattardy túbegeıli zerdelep, ondaǵy málimetterdi mektep oqýlyqtaryna engizýdi kózdeýde.
«Almaty» telearnasy habarlaǵandaı, Shyǵystaný ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Ǵalııa Qambarbekova Qazaq handyǵynyń tarıhyna baılanysty derek jınaý barysynda Úndistannan qazaq jeri men handaryna qatysty tyń málimetterdi jolyqtyrǵan. Olardyń negizgisi – Úndistan shahzadasynyń Táýke hanǵa jazǵan haty. Budan bólek, 2014 jyly Irannan «Mońǵol tarıhy» degen shartty ataýǵa ıe qoljazbanyń kóshirmesi elge jetkizilgen. Onda «qazaq» sózi X ǵasyrda qoldanylǵan degen maǵlumat bar eken.
Ǵ.Qambarbekova: «Sol qoljazbanyń ishinde «qazaq» degen sózdiń kezdesetindigi biz úshin jańalyq. О́ıtkeni, mońǵol shapqynshylyǵy kezinde jazylǵan shyǵarmalarda «qazaq» degen etnonımdi kezdestirmeımiz. Onda qańlylar, qypshaqtar, qyrǵyzdar bar. Biraq «qazaq» etnonımi múlde joq. «Qazaq» etnonımi keıingi kezeńde, ıaǵnı XVI ǵasyrdan beri qaraı kezdesedi desek, al bul qujattar muny teriske shyǵaryp, tarıhty artqa jyljytyp otyr», – deıdi.
Búginde Iran elinen jalpy 28-ge jýyq qoljazba ákelinse, onyń 4-eýi hat bolyp shyqty. Al Úndistannan 12 tarıhı jazba jetkizilgen. Endi jyl sońyna deıin olardyń dýbleti jasalmaq. Sondaı-aq, mamandar áli tolyǵymen zerttelip bitpegen kóne jazýlardy aýdarýǵa kóńil bólýde. Otandyq tarıhshylar mundaı jumys 2-3 jyldy talap etetinin aıtady. Aldaǵy ýaqytta, sheteldik muraǵattardan tabylǵan kóne qujattar men qoljazbalar eki tilde jınaq etilip shyǵarylatyn kórinedi.
Aıta keteıik, ult tarıhyn zertteýge baǵyttalǵan atalmysh jumystar «Halyq – tarıh tolqynynda» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylýda.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
