Foto: Úkimet
Oljas Bektenov Kókshetaý qalasynyń jeke sektoryn sý basý máselesin Qylshaqty ózenin tereńdetý jáne keńeıtý jolymen sheshý boıynsha atqarylyp jatqan jumystarmen tanysty. 2024 jylǵy sý tasqyny kezeńinde úılerdi sý basýyna baılanysty ákimdik «QazSınk» kompanııasynyń kómegimen jaǵalaýdy jáne ózen túbin nyǵaıtý jumystaryn júrgizdi, bul kanaldyń ótkizý qabiletin sekýndyna 136 tekshe metrge jetkizýge múmkindik berdi. Osyǵan uqsas jumystar Shaǵalaly ózeninde de júrgizildi. 2025 jylǵy sý tasqyny sol kezde qabyldanǵan sharalardyń tıimdiligin kórsetti. Aqmola oblysynda bıyl sý tasqynyna qarsy is-sharalarmen barlyǵy 163 eldi meken jáne 32 jol ýchaskesi qamtyldy. Jalpy uzyndyǵy 56 shaqyrym bolatyn Qalqutan, Nura, Esil, Chaglınka jáne Jabaı ózenderiniń arnalaryn tazartý jáne túbin tereńdetý jumystary aıaqtaldy, 17 gıdrotehnıkalyq qurylys qalpyna keltirilip, nyǵaıtyldy.
Respýblıkalyq jedel shtab otyrysynda Premer-mınıstr sý tasqyny jaǵdaıyn qıyndatyp jiberýi múmkin birqatar faktorǵa nazar aýdardy. Olar – qalyń qar, kúzdegi jańbyrdan soń jer betiniń muz bolyp qatyp qalýy, topyraq qabatyndaǵy tereń toń. Bul rette keıbir óńirlerde sý tasqynyna daıyndyq sharalary tolyq júzege asyrylmaǵan. Onyń ishinde ózenderdiń túbin tereńdetý, jaǵalaýdy bekitý jumystary aıaqsyz qalǵan, sondaı-aq eldi mekenderden qardy shyǵarý da tıisti deńgeıde qamtamasyz etilmegen.
«Sondyqtan kez kelgen ssenarııge daıyn bolýymyz kerek. Ákimder jumysty kúsheıtip, ásirese eldi mekenderdiń mańynda sý tasqynyna qarsy josparlanǵan is-sharalardy sapaly júzege asyrýy qajet. Bul sý basý qaýpi bar barlyq óńirge qatysty. Sol sebepti bir apta ishinde ákimdikter táýekel deńgeıi joǵary eldi mekenderge baryp, jaǵdaıdy zerdelep, qajetti sharalardy qabyldaýy kerek», dedi Oljas Bektenov.
Oljas Bektenov: Jańa Konstıtýsııa – bolashaqtyń strategııalyq tańdaýy
2026 jylǵy sý tasqyny kezeńine daıyndyq týraly Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa, TJ mınıstrleri, sondaı-aq Kólik, Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý vıse-mınıstrleri baıandady. Aqmola, Qaraǵandy jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń ákimderi tyńdaldy, bul óńirlerde boljamdarǵa sáıkes sý basý qaýpi saqtalyp otyr.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev bıylǵy kóktemge arnalǵan boljamdar týraly aıtty. «Qazgıdromettiń» málimetinshe, Qazaqstanda naýryz jáne sáýir aılary jyly bolady, aýa temperatýrasy normadan 1°S joǵary, jaýyn-shashyn elimizdiń basym bóliginde normadan joǵary bolady dep kútiledi.
Joǵaryda atalǵan úsh óńirden basqa, Shyǵys Qazaqstan, Abaı, Qostanaı, Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Pavlodar, Túrkistan, Almaty, Ulytaý men Jetisý oblystarynda da qaýip bary atap ótildi. Atyraý, Mańǵystaý, Qyzylorda jáne Jambyl oblystarynda sý tasqyny qaýpi tómen.
Sý nysandaryndaǵy jaǵdaı týraly Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri Nurjan Nurjigitov baıandady. Respýblıkada 1395 gıdrotehnıkalyq qurylys bar. Ońtústik óńirlerdiń sý qoımalary búginde sý jınaý rejımine kóshti, al soltústik, batys, ortalyq jáne shyǵys óńirlerdiń obektileri josparly rejımde jumys istep tur. Sý tasqyny kezeńinde 166 shaqyrymnan astam ózen arnalaryn qamtyǵan is-sharalar júzege asyryldy.
Shtab otyrysynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov TJM jedel shtaby 1 naýryzdan bastap gıdrologııalyq jaǵdaı men sý tasqyny qaýpi bar aýmaqtardyń jaı-kúıine turaqty monıtorıng júrgize otyryp, táýlik boıy jumys istep jatqanyn baıandady. Elimiz boıynsha sý tasqyny bolýy múmkin 1242 eldi meken anyqtaldy. Sý tasqyny kezeńinde yqtımal tótenshe jaǵdaılardy joıý jáne azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jalpy sany 39 myń adamnan asatyn azamattyq qorǵaý qyzmetteriniń kúshteri men quraldarynyń respýblıkalyq jáne óńirlik toptary quryldy, sondaı-aq 18 myńnan astam tehnıka men arnaıy quraldar daıyndaldy. Sondaı-aq mınıstr barlyq qyzmet joǵary jaýyngerlik daıyndyq rejımine keltirilip, ahýal kúrdelengen jaǵdaıda qajetti sheshimder dereý qabyldanatynyn jetkizdi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ótken jyly TJM-nyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy edáýir nyǵaıtyldy, 842 birlik arnaıy tehnıka, 27 qaıyq pen kater, 4 ushaq jáne taǵy da basqalar satyp alyndy. 830 shaqyrymnan astam qorǵanys bógetteri men bógender turǵyzyldy, 1128 shaqyrym drenaj júıeleri, kanaldar men aryqtar jóndeldi jáne jańadan salyndy, avtomobıl men temirjol boılarynda 934 sý ótkizý nysandary jańadan ornatyldy jáne eskisi aýystyryldy. Sý tasqyny qaýpi bar ózenderdiń telimderinde shamamen 166 shaqyrym jerin tereńdetý, 255 shaqyrym jaǵalaýyn nyǵaıtý, 221 shaqyrym jerin tegisteý jáne 172 shaqyrym arnasyn tazartý jumystary júrgizildi.
Premer-mınıstr memlekettik organdar basshylarynyń nazaryn Shýchınsk jáne Semeı qalalarynda bolǵan oqıǵalardy eskere otyryp, qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselelerine aýdardy. TJ mınıstri atalǵan eki fakt boıynsha qylmystyq ister qozǵalǵanyn, tıisti saraptamalar júrgizilip jatqanyn baıandady. Shýchınsk qalasynda qaza tapqandardyń otbasylaryna qajetti kómek kórsetildi. Vedomstvoaralyq komıssııa jumys isteýde, onyń qorytyndysy boıynsha osyǵan uqsas oqıǵalardyń oryn alýyna jol bermeý jóninde keshendi sharalar ázirlenedi. Jarylystyń sebebi – turmystyq gaz ballondaryn qaýipsiz paıdalaný erejeleriniń buzylýy. Semeı qalasyndaǵy balalar oıyn-saýyq ortalyǵynda bolǵan órtke keletin bolsaq, TJM kúshteri órtti tez arada toqtatty, bul adam shyǵynynyń bolmaýyna múmkindik berdi. Oljas Bektenov TJM-ge ákimdiktermen birlesip órt qaýipsizdigin kúsheıtýdi, profılaktıkalyq reıdter júrgizýdi jáne aqparattyq-túsindirý jumystaryn jandandyrýdy tapsyrdy.
Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý vıse-mınıstri Málik Oljabekov Tasqyn júıesinde táýekelderdi modeldeý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly baıandady. Platforma Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ázirlenip, óndiristik paıdalanýǵa berildi. Mınıstrliktiń málimeti boıynsha, ótken jyly Tasqyn júıesiniń boljamdyq derekteriniń sáıkes kelý kórsetkishi ortasha eseppen 75%-dy qurady. Bıyl Aqmola, Qaraǵandy, Aqtóbe, Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan, sondaı-aq Abaı oblystarynyń 31 eldi mekeninde sý tasqyny qaýpi baıqalady. Premer-mınıstr aldyn alý sharalaryn qabyldaý úshin derekterdi óńirdegi ákimdikterge berýdi tapsyrdy.
Kólik vıse-mınıstri Maqsat Qalıaqparov uzyndyǵy 160 shaqyrym avtojoldardyń 229 sý tasqyny qaýpi bar ýchaskeleri baqylaýǵa alynǵanyn, olarǵa kúndelikti tekseris júrgizilip, 2,5 myńnan astam tehnıka bekitilgenin baıandady. Aldyn alý sharalaryn qabyldaý úshin ınertti materıaldar daıyndaldy, onyń ishinde 40 myń m3 iri kesek tastar, 15 myń m3 qum, 5 myń m3 qıyrshyq tas jáne taǵy basqalar bar. Tasqyn sýlardy ótkizý úshin 45 myń sý ótkizgish qubyrlardy tazartý jumystary júrgizilip jatyr. 2025 jyly 580-nen astam jańa sý ótkizý qubyrlary ornatyldy, Shyǵys Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynda 5 apatty kópir jóndeldi.
