Búginde jahandyq demografııa sahnasyna alfa urpaq, dálirek aıtsaq, 2010 jyldan keıin dúnıege kelgen, qolyna «smartfon ustap týǵan» býyn shyqty. Bul býynnyń fenomenin ózderiniń emes, olardy tárbıelep otyrǵan analardyń turǵysynan qarastyrý áldeqaıda mańyzdy. Al alfalardyń anasy kim, olar qandaı transformasııalardy bastan keship jatyr?
Osy saýal tóńireginde oıymyzdy tarqatarda býyndar klassıfıkasııasyna az-kem aıaldaǵanymyz jón bolar. Amerıkalyq qoǵamtanýshylar Ýılıam Shtraýs pen Nıl Hoýv negizin qalaǵan býyndar teorııasyna súıensek, 1984–2000 jyldar aralyǵynda týǵan urpaq Ú býyny, keıde mıllenıaldar dep atalady. Qazirgi balalardyń, ıaǵnı alfalardyń ata-analary – kóbine dál osy býynnyń sanatynan. Mıllenıaldar – jahandyq aýqymda qarastyrǵanda eski júıe men jańa tehnologııalyq dáýirdiń toǵysqan tusynda turǵan «kópir» býyn. Bul býyn keńestik kezeńniń sarqynshaǵyn sezinip úlgergen jáne táýelsizdik jyldaryndaǵy ózgeristermen qatar eseıgen aralyq urpaq sanalady.
Osynaý ótpeli kezeńde ómirge kelgender aldyńǵy tolqyn aǵa býynnan ózinshe erekshelendi. Bul ózgeshelik ásirese qyz-kelinshekterdiń minez-qulqynan qatty baıqalady. О́ıtkeni aınalamyzdan, áleýmettik jelilerden áıelderdiń psıhologterge, koýchtarǵa óte jıi júginetinin, tereń izdenetinin, munyń áseri otbasynan, tipti qoǵamnan sezilip jatqanyn kórip-bilip júrmiz. Psıholog mamandar bul úrdisti, ıaǵnı áıelderdiń ózin tanýǵa, damytýǵa degen talpynysyn «sananyń serpilisi» dep baǵalaıdy. Munyń birneshe irgeli sebebi bar eken.
Transgenerasııalyq jaraqattarmen jumys: Mıllenıal áıelder ózderiniń ǵana emes, analary men ájelerinen qalǵan «únsiz qalý», «shydaý», «ózińdi qurban etý» sııaqty minez-qulyq úlgilerin taldaı bastady. Olar ata-anasy aıta almaǵan sózdi aıtýǵa, sheshe almaǵan túıindi sheshýge talpynady.
Perfeksıonızm men «Sáttilik sındromy»: Áleýmettik jeliler usynǵan «minsiz ómir» beınesi áıelderge aýyr psıhologııalyq qysym túsirdi. Psıhologke júginý – osy jalǵan minsizdikten arylyp, óz bolmysyn qabyldaýdyń jolyna aınaldy.
Shekara qoıý mádenıeti: qazaq qoǵamyndaǵy «kelin», «ana», «jar» rólderiniń arasynda óz tulǵalyq keńistigin joǵaltyp almaý – osy býynnyń basty maqsaty. Psıhologpen jumys isteý arqyly olar «joq» dep aıtýdy, óz qajettilikterin birinshi orynǵa qoıýdy úırenip jatyr.
Árıne, bastapqyda osynaý úrdistiń teris saldary boldy. Jas otbasylardyń arasynda kıkiljiń, túsinbeýshilik kóbeıdi, sońy ajyrasýǵa deıin ulasty. Biraq kele-kele er-azamattar tarapynan otbasyn saqtap qalýǵa, jarynyń janyna jalaý bolýǵa, túsinisýge tyrysý nıeti de kúsheıe tústi. Jalpy, osy jaǵdaıdan otbasylyq qundylyqtardyń úlken synaqtan ótip jatqanyn ańǵaramyz. Al betburystyń qoǵamdaǵy oń kórinisi retinde zorlyq-zombylyqqa jol bermeıtin, otbasy ınstıtýtyn kúsheıtetin kóptegen zańı tetiktiń iske qosylýyn aıtýǵa bolady. Qazir áıelderge degen qurmet, qamqorlyq jańa deńgeıge kóterildi.
Mine, áıelderdiń osy «jeńisi», umtylystary, izdenisteri, túptep kelgende, jańa býyn – alfa urpaqty tárbıeleýge daıyndyq ispetti. Burynǵylarǵa ana bolý dástúr men ınstınkke súıengen «tabıǵı mindet» bolsa, búgingi analar úshin – úlken jaýapkershiligi bar ıntellektýaldy joba. Áleýmettik zertteýler kórsetkendeı, mıllenıal analardyń 80%-y bala tárbıesinde sıfrlyq tehnologııalardy belsendi qoldanady, biraq sonymen qatar alapat aqparattyq qysymdy da sezinedi. Qazirginiń anasy oshaq qasyndaǵy adam ǵana emes, ol menedjer: balasynyń júrip-turýyn, úıirmelerin, tamaqtaný rasıonyn – bárin qosymshalar arqyly úılestiredi; ol psıholog: tálim-tárbıeni neıropsıhologııa men emosıonaldy ıntellekt teorııalarymen ushtastyrady, ol súzgi: ınternettegi orasan aqparat tasqynynan balasyna paıdalysyn iriktep beredi. Iаǵnı alfa anasy – ertegilerdi smartfonnan oqytatyn, biraq sol arqyly ulttyq qundylyqtardy sińirýge umtylatyn reformator, dástúr men ınnovasııanyń kópiri.
Alfa – grek alfavıtiniń alǵashqy árpi. Osylaı atalǵan urpaqty ǵalymdar jańa álem quratyn jáne ǵalamshardy saqtap qalatyn erekshe býyn bolady dep boljaıdy. Iаǵnı aldaǵy zamanymyzdyń alyby alfalar bolmaq. «Alyp ta anadan týady» degendeı, bul býyndy tárbıeleýde analardyń róli zor ekeni aıtpasa da túsinikti. Endeshe, sol joldaǵy murat asyl, eńbek jemisti bolǵaı!
