50-den astam eldiń Memleket, Úkimet, memlekettik organ basshylary, halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri, qarjy ınstıtýttarynyń, ónerkásiptiń jáne sarapshylar qoǵamdastyǵynyń ókilderi azamattyq ıadrolyq energetıkanyń negizgi energetıkalyq jáne klımattyq syn-qaterler jaǵdaıyndaǵy rólin talqylady. Is-sharaǵa Qazaqstannan Atom energııasy jónindegi agenttik tóraǵasy Almasadam Sátqalıev te qatysty.
Májilis spıkerin qarsy alǵan Fransııa Prezıdenti Emmanýel Makron bizdiń Memleket basshysyna jyly lebizin jetkizip, Sammıtke Qazaqstan delegasııasyn jibergeni úshin alǵysyn bildirdi.
Forýmdy ashqan fransýz kóshbasshysy ıadrolyq energetıkany qazirgi álemdegi progresstiń, órkendeý men egemendiktiń faktory dep atady. Onyń ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa jáne ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýge jol ashatynyn aıtty. Emmanýel Makron Qazaqstanǵa jáne ýrannyń senimdi jetkizýshileri sanalatyn birneshe elge qoldaý bildirip, Sammıt qatysýshylaryn beıbit atom salasynda memleketaralyq yntymaqtastyqty keńeıtýge shaqyrdy.
Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń bas dırektory Rafael Marıano Grossı qazirgi ýaqytta sandyq tehnologııalardyń tez damýy álem qoǵamdastyǵyna kóptegen suraq týdyryp otyrǵanyna toqtaldy. Ol sondaı-aq osy suraqtarǵa jaýap beretin qural retinde atom energııasyn atady.
Eýropalyq komıssııa tóraǵasy Ýrsýla fon der Lıaıen Eýropanyń azamattyq ıadrolyq energetıkadan bas tartýyn eń úlken strategııalyq qatelik dedi. Osyny túsine otyryp, Eýropalyq Odaq ınnovasııalyq ıadrolyq tehnologııalarǵa salynatyn ınvestısııalardy qoldaý úshin 200 mıllıon eýro kóleminde kepildik qoryn qurý týraly sheshim qabyldady.
Májilis spıkeri óz sózinde Fransııa basshysyna Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń jyly lebizin jetkizdi. Ol qaýipsiz ári ornyqty atom energetıkasyn damytý jolynda halyqaralyq deńgeıde kúsh-jiger jumyldyrý úshin is-sharanyń mańyzdy ekenin atap ótti, sondaı-aq beıbit atomdy damytý boıynsha elimizde atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy.
«Qazaqstan energetıkalyq damýdyń jańa belesine – atom energetıkasy dáýirine qadam basýda. Biz atom energetıkasyn strategııalyq turǵyda senimdi ári qoljetimdi energııa kózi retinde qarastyramyz. 2024 jyly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanda AES salý máselesin jalpyhalyqtyq referendýmǵa shyǵardy. Referendým nátıjeleri búgingi tańda bizge zamanaýı, ornyqty ári ártaraptandyrylǵan energetıkalyq júıeni damytýǵa jol ashyp otyr. Atom elektr stansasyn salý jobasyn iske asyrý halyqaralyq konsorsıým qurýdy kózdeıdi. Qazirgi ýaqytta tabıǵı, geologııalyq, seısmıkalyq, gıdrologııalyq jáne tehnogendik faktorlarǵa baǵa berile otyryp, keshendi ınjenerlik zertteýler júrgizilýde», dedi Erlan Qoshanov.
Májilis spıkeri geosaıası turaqsyzdyq pen haos órshigen tusta beıbit atomnyń qaýipsizdigi basty orynǵa shyǵatynyn atap ótti. Osyǵan baılanysty, Qazaqstan árdaıym barlyq kelispeýshilikterdi kelissóz arqyly sheshýdi qoldaıdy.
Sonymen qatar Palata spıkeri Qazaqstan otyz jyldan astam ýaqyt boıy jahandyq ıadrolyq qaýipsizdik arhıtektýrasyn damytýǵa júıeli túrde ózindik úlesin qosyp kele jatqanyn aıtty. Qazaqstan Semeı synaq polıgonyn jaýyp, ıadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartty. Bizdiń bastamamyzben Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy 29 tamyzdy Halyqaralyq ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyl kúni dep jarııalady.
Jıynda Májilis tóraǵasy ónerkásipti, ǵylym men bilimdi biriktiretin ulttyq ıadrolyq klasterdi qalyptastyrý jónindegi jumys týraly aıtyp berdi. Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttikpen yntymaqtastyq aıasynda Qazaqstan radıo-farmasevtıkalyq preparattar óndiris aıasyn keńeıtip, zamanaýı dıagnostıka men emdeýdiń qoljetimdiligin arttyryp keledi. Qazaqstannyń Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy halyqaralyq zertteý alańyna aınaldy. Munda reaktorlyq tehnologııalar, radıasııalyq qaýipsizdik jáne basqarylatyn termoıadrolyq sıntez salalaryndaǵy halyqaralyq jobalar iske asyrylyp jatyr. Sonymen qatar bizdiń ıadrolyq ortalyq Halyqaralyq eksperımenttik-termoıadrolyq reaktor (ITER) baǵdarlamasyna da belsene qatysýda.
Erlan Qoshanov Sammıtke qatysýshylarǵa aldaǵy ýaqytta da Qazaqstan atom salasyndaǵy saıasatyn Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń standarttaryna saı quryp, ashyqtyqty, senimdilik pen seriktestikti nyǵaıta túsetinin aıtty. Ol Parıj sammıtiniń Birlesken deklarasııasyn qabyldaý bastamasyn quptady, ony beıbit atomdy jańǵyrtý jáne damytý boıynsha jahandyq jáne ulttyq strategııanyń mańyzdy bóligi dep atady.
Iаdrolyq energetıka boıynsha birinshi sammıt 2024 jyly Brıýsselde ótti. Bul alań ıadrolyq baǵdarlamasy bar memleketter men osy jolǵa endi ǵana qadam basý jaıyn qarastyryp otyrǵan elderdiń ózara pikir almasýyna yqpal etýge arnalǵan. Búginde ıadrolyq energetıka álemdik elektr energııasy óndirisiniń shamamen 10 paıyzyn qamtıdy. Kóptegen elde ol ulttyq ekonomıkalardyń únemi artyp kele jatqan suranysyn eskere otyryp, basqarylatyn ári tómen kómirtekti elektr energııasyn óndirýdiń mańyzdy múmkindigi retinde qarastyrylady.
