Memlekettik basqarý: Jańa sapaǵa qadam

Jańa Konstıtýsııa jobasy damý modelimizdi tabıǵı resýrs­tar­dan ıntellektýaldyq ále­ýet­ke kóshirýdi kózdeıdi. 3-bapqa sáıkes, bilim, ǵylym men ınnovasııany damytý memleket qyzmetiniń strategııalyq basymdyǵy retinde bekitildi. Bul norma memlekettik bıýdjettiń zııatkerlik salalarǵa kepildi baǵdarlanýyn qamtamasyz etedi. 23-bap ǵylymı, tehnıkalyq jáne kórkem shyǵarmashylyq erkin­­digin konstıtýsııalyq deń­­geıde bekitý arqyly ınno­va­sııa­lyq damý men bilim ekono­mı­kasynyń berik irgetasyn qalaıdy. 60-bapta ǵylym alǵash ret zańmen retteletin qoǵamdyq qatynastardyń derbes salasy retinde tanyldy. Bul – ǵylymı qaýymdastyqtyń mártebesi men qarjylandyrý tetikterin júıeli retteýge jol ashady.

Mańyzdysy, bolashaq Ata zańnyń osy erejeleri Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń keıingi úsh jyl ishinde Ulttyq quryltaı, Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńes otyrystary men ózge de joǵary deńgeıli alańdarda birneshe ret aıqyndaǵan baǵytymen tikeleı sabaqtasady. Otandyq ǵylymdy qarjylandyrý kólemin ulǵaıtý, ǵylymı zertteýlerdi kommer-sııalandyrý jáne jeke ınvestısııalardy tartý, jas ǵalymdarǵa jan-jaqty qoldaý, ǵylymı qoǵamdastyqty memlekettik saıasatty saraptamalyq-tal­da­malyq súıemeldeýge tartý, ǵylymı ınfraqurylymdy jańǵyrtý, sondaı-aq ǵylym men joǵary bilim salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeıtý – osynyń bári endi konstıtýsııalyq mártebege ıe bolady. Bul saıasattyń aýysýyna qaramastan iske asyrylatyn, jalǵasymdylyǵy qamtamasyz etilgen strategııalyq kýrsqa aınalatynyn bildiredi.

 Memleket basshysy atap ótkendeı: «Maman daıarlaý isi ekonomıkanyń naqty sektorlarynda jasandy ıntellekt pen jańa tehnologııalardy ıgerý qarqynyna ilese almaı otyr. Oqý baǵdarlamalary men standarttary jańaryp úlgergenshe, mamandyqtar ózgerip ketedi. Demek, jaı ǵana IT-mamandardyń sanyn kóbeıtý jáne jalpy sıfrlyq daǵdylardy úıretý jetkiliksiz. Elimizge jasandy ıntellektini kez kelgen salada qoldana biletin kásibı mamandar qajet. Olar naqty jumys oryndaryndaǵy eńbek ónimdiligin arttyrady».

Osy baǵytta Memlekettik basqarý akademııasy júıeli jumystar júrgizip keledi. 2025 jyly jasandy ıntellektini qoldanýdyń bazalyq daǵdylaryn meńgerýge baǵyttalǵan AI Qyzmet baǵdarlamasy aıasynda Akademııa jáne onyń fılıaldary arqyly 52 525 memlekettik qyzmetshi oqytyldy. Sonymen qatar Akademııa onlaın formatta quqyq qorǵaý organdarynyń 1 863 qyzmetkerin oqytty.

Memleket basshysynyń 2026 jyldy Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalaýy memlekettik basqarýdyń sıfrlyq transformasııasyna qatysatyn kadrlardy júıeli túrde daıarlaýdyń strategııalyq mańyzyn taǵy bir márte aıqyn­daıdy. Osyǵan baılanys-ty bıyl qańtarda Akademııa bazasynda memlekettik sektorda jasandy ıntellekt sheshimderin aýqymdy engizýge qabiletti basshylardy daıarlaýǵa baǵyttalǵan AI Governance 500 strategııalyq baǵdarlamasy iske asyryldy. Baǵdarlama Prezıdent Ákimshiligi basshysynyń tapsyrmasymen Úkimet, Memlekettik qyzmet isteri agenttigi, Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligimen birlesip júrgizildi.

Konstıtýsııalyq reforma «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» tujyrymdamasyn nyǵaıtady. Jańa basqarýshylyq tetikterdiń ishinde Halyq keńesiniń qurylýy mańyzdy. Bul organ memlekettik sheshimderge, zańdarǵa jáne referendým ótkizý máselelerine tikeleı yqpal etýge múmkindik beretin konsýltatıvtik alań bolmaq.

Jańa Konstıtýsııanyń taǵy bir ereksheligi – sıfrlyq quqyqtardyń konstıtýsııalyq deńgeıde bekitilýi. Qazirgi sıfrlyq dáýirde azamattardyń derbes derekterin qorǵaý, kıber­qaýipsizdikti qamtamasyz etý, onlaın alaıaqtyqqa qarsy kúres memlekettiń jańa jaýap­ker­shilik aımaǵyna aınaldy. 21-bapta jeke derekterdiń sıfrlyq tehnologııalar arqyly zańsyz jınaýy-na tyıym salynyp, baılanys qupııasy (sonyń ishinde sıfrlyq) qorǵalady. Sonymen qatar Memleket basshysy memlekettik derekterdi basqarýdyń biryńǵaı júıesin qurý, sıfrlyq platformalardy biriktirý jáne jasandy ıntellekt negizindegi servısterdi damytý mindetin qoıdy. Bul – memlekettik basqarýdy proaktıvti modelge kóshirýdiń naqty qadamy.

Búginde Ata zań jobasyn keńinen nasıhattaý jáne qoǵamdy ortaq maqsatqa jumyldyrý jolynda elimizdiń jetekshi qoǵamdyq-saıası kúshteri belsendi ustanym tanytyp otyr. Elimizdiń aldyńǵy qatarly saıası partııalary men 300-den asa qoǵamdyq uıym ókili birigip, «Ádiletti ári progressıvti Qazaqstannyń halyqtyq Konstıtýsııasy úshin» jal­py­ulttyq koalısııasyn qurdy. Koalısııa quramyna mıl­lıon­daǵan azamattyń múd­de­sin bildiretin uıymdar men sarap­shylar, qoǵamdyq pikir kósh­basshylary endi.

Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy úshin jańa Konstıtýsııalyq reforma erekshe mánge ıe. Jańa basqarý modelinde mem­­le­kettik qyzmetshilerdiń kásibı jaýapkershiligi men qoǵam aldyndaǵy eseptiligi arta túsedi. Memlekettik apparat ashyqtyq, tıim­dilik jáne azamatqa baǵdar­laný qaǵıdattaryna negizdelgen jańa jumys standarttaryna kóshýge tıis. Ata zań jańa býyn memle­kettik qyzmetshige – zańdy tereń biletin, sıfrlyq tehnologııany meńgergen, azamattyń múddesin eń joǵary basymdyq dep sanaıtyn kásipqoıǵa degen suranysty kúsheıtedi. Akademııa osy mindetti oryndaýdyń birden-bir júıeli platformasy bolyp qala bermek.

Jańa Ata zań – memleket­ti­liktiń sabaqtastyǵyn saqtaı otyryp, basqarýdyń jańa sapasyna kóshýge baǵyttalǵan qujat. Ol saıası júıeni jańǵyrtýǵa, ekono­mıkalyq damý úshin ınstıtýsıo­nal­dyq negizdi kúsheıtýge jáne azamattardyń memleketke degen senimin nyǵaıtýǵa qyzmet etedi. 92−96-baptarda ózgeristerdiń referendým arqyly engizilýi jáne 2026 jyldyń 1 shildesinen kúshine enýi qarastyrylǵan, bul reformalardyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.

Aldaǵy ýaqytta jańa Konstı­tý­sııanyń taǵdyryn el azamattary jalpyulttyq referendým arqyly aıqyndaıdy. Bul – ha­lyqtyń memleket bolashaǵyn tań­daýǵa tikeleı qatysýynyń aıqyn kórinisi.

Azamat JOLMANOV,

Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń rektory