Mılan kórmesindegi Qazaqstan kúni

Búgin «Expo Milano 2015» kórmesinde osyndaı atty aksııa ótkeli tur Italııanyń soltústigindegi Mılan qalasynda ústimizdegi jylǵy 1 mamyrdan bastap EKSPO kórmesiniń óz jumysyn bastap ketkeni belgili. О́lsheýli merzimi qazan aıynyń 31-ine deıin sozylatyn oǵan kúlli álemniń 144 memleketi, 3 halyqaralyq uıym, 16 memlekettik emes uıym jáne 5 korporatıvti pavılon qatysýda. Bas taqyryby –«Planetany asyraý. О́mir súrýge qajetti qýat» dep atalatyn búkilálemdik kórme sherýi sapynda bizdiń elimizdiń de óz pavılony bar. Maýsymnyń 27-sinde osy jerde Qazaqstan kúni atalyp ótedi. Oǵan Italııaǵa qysqa merzimdik jumys saparymen kelgen Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysady dep kútilýde. Mılandaǵy osy toıdyń ótý barysyn jazyp-túsirip kórsetýge belgilengen qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi munda burnaǵy kúni Máskeý arqyly aldyn ala kelip jetti. Alpi taýynyń etegindegi aıdyn shalqardaı keń kósilgen qalanyń dıdary bizge sonshalyqty jyly kórindi. Eldiń soltústiginde, taýdyń qaptalynda jatqan, aınalasyn jap-jasyl orman qorshaǵan shyraıly shahardyń jylylyq mólsheri de bizdiń Astanadan tómen emes eken. Biraq qazirgi tańda kórmesiniń ózi 150-den astam el men uıymnan jurt jınap otyrǵan qutty qonysta pálendeı abyr-sabyr baıqala bermeıdi. Munyń bári mundaǵy jumystardyń belgili bir tártipke baǵyndyrylyp, ózindik utymdy júıemen júrgizilip jatqanynyń belgisi bolsa kerek. Appenın túbeginiń eń teristik betkeıinde ornalasqan Mılan  Italııadaǵy Rımnen keıingi halqy kóp úlken qala bolyp tabylady. Búginde Lombardııa oblysynyń ortalyǵy bolyp otyrǵan onyń negizin bizdiń dáýirimizge deıingi 600 jyldyqta keltter qalaǵan eken. Endi keltterden ketip, óz dáýirimizge kelsek, kópten beri álem sán sıpatynyń ortalyǵy retinde tanylyp kele jatqan bul qalada erekshe eske alatyn kórikti oryndar jetkilikti ekenin aıtar edik. Ejelgi dúnıe men qazirgi zamannyń basyn biriktirip, eki bólek álemniń qıylysynda otyrǵandaı bolyp otyrǵan qutty qonys bylaıǵy jurt úshin, bálkim, sonysymen de ystyq shyǵar. Mılannyń biz úshin erekshe kórinip otyrǵan taǵy bir jaǵy bar. Sebebi, endi eki jyldan keıin Astana tórinde qanatyn keńge jaıatyn kelesi EKSPO kórmesiniń estafetasyn biz tap osy qaladan qabyldap alǵaly turmyz. Mılandaǵy kórmeniń sońǵy kermesi jınap alynǵan kúnnen bas­tap jahannyń osyǵan qatysty mamandary men jankúıerleriniń nazary birden bizdiń Arqa tósindegi baıyrqaly baıtaǵymyzǵa túsetin bolady. Sóz syralǵysynda aıta keteıik, jalpy, Qazaqstannyń álem júzin sharlaǵan mundaı keń aýqymdy kórmelerge qatysa bastaǵanyna tym kóp ýaqyt bola qoıǵan joq. О́ziniń tamyryn 1851 jyly Londonda bastaý alǵan «Barlyq halyqtardyń ónerkásip jumystary boıynsha uly kórmesi» dep atalǵan sharadan tartatyn búgingi EKSPO ráýishti jıynda bizdiń elimiz birinshi márte 1998 jyly Lıssabonda boı kórsetti. Osynda jalaýyn alǵash ret kókke jelbiretken Qazaqstan 2005 jyly japonnyń Aıchı degen qalasynda kerege kergen EKSPO-dan bastap qana belsendi qatysýshy retinde sanatqa ilindi. Al 2008 jyly ıspannyń Saragosa qalasynda ótken kelesi Búkilálemdik kórmede bizdiń tikken pavılonymyz óziniń usynǵan buıymdary men kórkem bezendirilýi jaǵynan S kategorııasy boıynsha júldeli úshinshi oryndy jeńip aldy. Qytaıdyń Shanhaı qalasynda 2010 jyly alamanǵa at qosqan kórmede Qazaqstan pavılonyn kórýshiler sany birinshi ret 1,5 mıllıon adamnan asty. Budan keıin, 2012 jyly Ońtústik Koreıanyń Iosý qalasynda ótken EKSPO-da da eńsemiz tómen bolǵan joq. Mine, endi ózimizdiń aldymyzda ǵana turǵan Mılanǵa da kezek keldi. Mamandar qazirdiń ózinde munda kelýshiler sany 6 mln. adamnan asatynyn aıtyp, jańasha boljam jasap otyr. Keshe biz «Expo Milano 2015» kórmesine baryp, ondaǵy pavılondardy túgelge jýyq aralap kórdik. Aıtatyny joq, olardyń bári birinen biri ótedi eken. Bir-birine múldem uqsamaıtyn olardyń árbiriniń ózindik bet-beıneleri eriksiz kóz tartady. Arhıtektýralyq keskin-kelbeti men bezendirilý dızaınynyń ózgeshelikteri jaǵynan birine-biri jol bermeı turǵan sol saltanatty sapta Qazaqstan pavılonynyń da eshkimge des bere qoıǵysy kelmeı turǵanyn da baıqadyq. Munda qazir kúnine orta eseppen, 4,5-5 myń adam shamasynda kelip turatynǵa uqsaıdy. Kórmedegi bizdiń «aýylǵa» bulaısha jurtshylyqtyń jappaı nazary aýyp turýyn osyndaǵy mamandar onyń ózindik bir sheshimmen jasalǵan arhıtektýralyq bitimimen qosa, ishin toltyryp turǵan azyq-túlik ónimderiniń túrleri men sıpatynyń qaıtalanbas qalpy ekendigimen túsindirdi. –  Biz Mılannan keıingi EKSPO kórmesin ótkizý kezegi Astanaǵa keletinin eskere otyryp, Qazaqstan pavılonyn jasaýda negizgi eki túrli nársege aıryqsha kóńil bóldik, – dedi osyǵan oraı Qazaqstan Ulttyq pavılonynyń bas komıssary Ánýarbek Mýsın. – Birinshiden, EKSPO-2015 kórmesindegi eń basty kórikti oryn retinde kórinýdi maqsat ettik, ekinshiden, 2017 jyly dál osyndaı keń aýqymdy sharany Astanada ótkizýge daıyn ekenimizdi kórsetýge kúsh saldyq. Bas komıssardyń aıtýynsha, Mılan EKSPO-synda Qazaqstan pavılonynyń úzdik úshtiktiń qatarynda turǵany qazirdiń ózinde belgili bolyp qalǵan. Al pavılonnyń dál osyndaı bıik belesten kórinýi úshin Qazaqstan Úkimeti 17 mln. eýrodan astam qarjy bólipti. Al pavılonnyń aýmaǵy 3 myń 250 sharshy metrdi quraıdy. Munda kelýshilerdi Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy, mal sharýashylyǵy, balyq sharýashylyǵy, akvadaqyldar, ekologııa, eginshilik, sondaı-aq, respýblıka ómirinen qyzyqty derekter dep bólinetin 6 túrli aımaqtyń eksponattary qarsy alady. Qonaqtardyń barlyǵyna munda qazaqtyń qunarly da shıpaly sýsyny – qymyz usynylady. – Bizdiń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy eń basty eksponatymyz Sosıalıstik Eńbek Eri, akademık Baraevtyń ózi otyryp jumys istegen ústeli bolmaq, – dedi sóz oraıynda bas komıssar taǵy. – Biz osy arqyly Qazaqstannyń álemdegi syrtqa astyq pen un shyǵarýshy basty elderdiń biri ekenin kórsete túsýdi mejelep otyrmyz. Bizdiń pavılondaǵy taǵy bir erekshe este qalatyn kórinis – ondaǵy basseın bolýy kerek. Munde elimizde arnaıy ósirý qaýyrt qolǵa alynyp jatqan bekire balyqtary júzip júr. Osy arqyly pavılondy uıymdastyrýshylar Aral teńiziniń problemasyn, ondaǵy quryp bara jatqan balyqtar jaıyn jáne osy túıindi máselelerdi sheshý jolynda qolǵa alynyp jatqan sharalar týraly jurtshylyqty habardar etpek bolǵan. – Osy pavılon qurylysyn salyp shyǵýǵa bir jarym jylǵa jýyq ýaqyt jumsaldy, – dedi Mılandaǵy EKSPO-2015 kórmesi Qazaqstan qurylys kesheniniń atqarýshy dırektory Robert Mıýller. – Biraq bitken jumysqa bárimizdiń de kóńilimiz tolady. Men Qazaqstan pavılonyn osy kórmedegi eń myqty jumystardyń biri dep sanaımyn. Biz bul jumystardy atqarý barysynda qazirgi zamanǵy tehnologııalardy keńinen paıdalanyp baqtyq. Osynyń ózi Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ózindik erekshelikteri arqyly onyń búkil tarıhy týraly áńgimelep berýimizge múmkindik berdi. Jón sóz. Buǵan biz de kelistik. Endi búgingi áńgimemizdi osyndaı bıik notamen, kóterińki kóńil-kúımen aıaqtaǵymyz kelip otyr. Al negizgi sózdi búgin Búkilálemdik kórmede Qazaqstannyń ulttyq kúni bolyp ótkennen keıin aıtyp bermekshimiz. Buǵan tek qosatynymyz: Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Italııaǵa jumys sapary barysynda budan basqa taǵy eki eldiń resmı jáne isker adamdarynyń qatysýymen Qazaqstan-Italııa bıznes-forýmy bolyp ótkeli tur. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan» –  Mılannan.