Ata zańnyń arqaýy – adam

Memleket basshysy re­formalardyń taǵdyry tar sheńberde emes, halyqtyń tikeleı qatysýymen she­shilýge tıis ekenin birne­she ret atap ótti. Bul qaǵıda aza­mattardyń usynysta­ryn «eGov» jáne «eOtinish» ­platformalary arqyly jınaý, Konstıtýsııalyq ko­mıssııa otyrystaryn ashyq formatta onlaın kór­setý jáne qoǵamdyq pikirdi barynsha eskerý ar­qyly naqty iske asyryldy. Jańa Konstıtýsııa jo­basy qoǵamnyń egjeı-teg­jeıli talqylaý satysy­nan ótip, arnaıy qurylǵan ko­mıssııa da biraz jumys at­qaryp, taǵdyrsheshti máse­lelerdi tereń taldady. Mun­­daı tásil memlekettiń jań­­ǵyrý jolynda demo­kra­tııalyq qaǵıdattarǵa adal­­dyǵyn kórsetedi. Jańa Konstıtýsııany qa­byl­daý qoldanystaǵy Ne­gizgi zań­nan bas tartý emes, bul – memlekettiń ınstı­tý­sıo­nal­dyq damýynyń zańdy ári evolıýsııalyq kezeńi.

Jańa Konstıtýsııanyń basty fılosofııalyq ózegi – adam. Adam quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń qyzmetiniń túpki maqsaty retinde aıqyndalady. Mem­leket óz múddesi úshin emes, azamattyń qadir-qasıeti, qaýipsizdigi, áleýmettik qor­ǵalýy jáne ózin-ózi júzege asyrý múmkindigi úshin qyzmet etýge tıis degen qaǵıdat bekitiledi. Osy turǵyda aýmaqtyq kásip­odaqtar birlestigi jańa Konstıtýsııany eńbek ada­mynyń mártebesin kóterý­ge baǵyttalǵan mańyzdy ta­rıhı qadam retinde ba­ǵa­laıdy. Uzaq jyldar boıy ká­sipodaqtar eńbek adamy­nyń quqyǵy men múddesin qorǵaý, onyń eńbeginiń ádil baǵalanýyn qamtamasyz etý, qaýipsiz eńbek jaǵdaıyn qa­lyptastyrý máselelerin kó­terip keledi. Jańa Konstı­týsııada bul talaptardyń qun­dylyqtyq deńgeıde ta­nylýy – áleýmettik ádi­lettilikke jasalǵan naqty qadam. Qazirgi Ata zańymyz memlekettiń áleýmettik ja­ýapkershiligin aıqyn ári naq­ty túrde bekitedi. Mem­leket endi tek baqylaý­shy nemese retteýshi ǵana emes, azamattardyń la­ıyq­ty ómir súrýine jaǵdaı jasaý­ǵa mindetti tarap re­tinde qarastyrylady. Bul eńbek­aqynyń ádil­digi, eń­bek qaýip­sizdigi, áleý­mettik kepildik jáne jumys­syzdyqtyń aldyn alý máse­lelerin naqty tetikter ar­qyly sheshýge múmkindik beredi.

Qujatta qazirgi zaman­nyń jańa syn-qaterleri de eskerilgen. Sıfrlandyrý úderisiniń jedeldeýi, qa­shyqtan jumys isteý, plat­formalyq jáne ıkemdi ju­myspen qamtý formalary eńbek qatynastarynyń sıpatyn ózgerte bastady. Osyǵan baılanysty jeke derekterdi qorǵaý, sıfr­lyq ortadaǵy quqyqtar, eńbek qatynastaryndaǵy jańa ­formattardy taný máseleleri­niń konstı­tý­sııa­lyq deńgeıde bekitilýi erekshe mańyzǵa ıe. Bul normalar ásirese jastardyń, ózin-ózi jumyspen qamtyǵan jáne dástúrli emes eńbek nysandarynda jumys isteıtin azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Bılik pen ókildi ınstıtýttardyń jańartylǵan arhıtektý­rasy qoǵamdyq baqylaýdy, ashyqtyq pen eseptilikti kúsheıtedi. Mundaı jaǵ­daıda kásipodaqtardyń áleý­mettik áriptestik pen dıalog júıesindegi róli artyp, eńbek adamdarynyń múd­desin qorǵaýdyń ınstıtý­sıonaldyq múmkindikteri keńeıe túsedi. Kásipodaqtar tek talap qoıýshy emes, memleket pen jumys berý­shiler arasyndaǵy syndar­ly dıalogtiń belsendi qatysýshysyna aınalady.

Jalpy alǵanda, jańa Konstıtýsııa – qoǵamdyq kelisimdi jańǵyrtýǵa, áleý­mettik ádilettilikti ny­ǵaı­týǵa jáne eńbek qu­qyq­ta­ryn qorǵaý maqsatynda berik ári zamanaýı negiz qa­lyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan qu­jat. Ol barlyq máse­leni bir sátte sheshpese de, eldiń uzaqmerzimdi damýyna mańyzdy qundy­lyqtyq baǵdar beredi. Aýmaq­tyq kásipodaqtar bir­les­tigi­niń basty mindeti – osy kon­s­tıtýsııalyq qaǵı­dattar­dyń naqty mazmun­men toltyrylýyna belsendi qaty­sý. Iаǵnı olardy salalyq zań­namalarda, ujymdyq sharttarda jáne kúndelikti eńbek tájirıbesinde naqty iske asyrý. Bul jolda kásipodaqtar eńbek adamynyń daýsyn estirtip, ádiletti qoǵam qurý­ǵa óz úlesin qosa beredi.

Baǵlan QARAShOLAQOV,

Jambyl oblystyq Kásipodaqtar ortalyǵynyń tóraǵasy