Qyz taǵdyry ámánda kúrmeýi kúrdeli, túıinge toly ómir. «Súıinshige ul týsa bermegi kóp, ázer bolsa astynda aty qalǵan. Qyz týǵanda «qyrsyqtyń kelgeni dep!», qyryn qarap erkegi jatyp alǵan», dep Farıza apamyz jyryna arqaý etkenindeı, qyz ǵumyry bastan-aıaq úkili úmit pen kúpti kúdiktiń jelkeninde júzedi. Baǵzy zamannan qalyptasqan «uldyń aty ul ǵoı shirkin, qashanda» degendeı, onyń mán-mańyzy rasynda tereńde jatqandyǵy kezdeısoq emes. Sodan da bolar, qyzdyń ómir joly óziniń náziktigine saı úlbirep turatyny.
Ata-anasyna qolǵabys etpek nıetpen qara jumysty jatsynbaı jasaıtyn, bir emes, on ulǵa tatıtyn qyzdardyń erligi birde kórinse, birde bilinbeı de jatady. Burynyraqtaǵy áıeldiń «bir saty tómendigi» jol jıeginde qalyp, zaman aǵysyna genderlik saıasat ilesken soń bári de basqasha bolar dep úmittenip edik. Sóıtsek, onyń ózine saı artyq jáne kemshin tustary birden boı kóterip shyǵa kelmesi bar ma? Erkindikke elitken názik jandylardyń áreketi ýaqyt sanap órshı túsip, sońy qaýipti jaıttarǵa aparyp soǵyp jatqandyǵyn aıtyp jatý qajet te emes shyǵar. Oǵan kún saıyn oryn alyp jatqan túrli oqıǵalar dálel. Al, shyn máninde máseleniń mánisi mynada edi...
20 jastaǵy Aqjarqyn Turlybaıdyń Qytaı abaqtysyna qamalǵany jóninde habar tarasymen-aq, birinshi kezekte sanamyzda «jas qyz», «qazaq qyzy» degen sózder jańǵyryp jatty. Tez arada osy bir boıjetken jaıly aqparattardy aqtaryp shyqtyq. Bar anyqtaǵanymyz — jas arýdyń esirtki taýarlaryn tasymaldady degen kúdikpen temir tordan bir-aq shyqqany boldy. Bir jylǵa sozylǵan tergeý prosesiniń sońy ult bolyp nıet etken tilekterdi kúlge aınaldyrdy. «О́mir boıyna bas bostandyǵynan aıyryldy» degen sýyq habar áp-sátte tarady. Bozdaǵan ananyń ashy zary men kúńirengen halyqtyń janaıqaıy ǵana qaldy shekaradan asa almaı... Balań shaǵynda dúnıeniń qyzyǵyn kórip úlgermesten, ómiriniń qııýy kelispegen qaısybir qytaılyq áıelderdiń ortasyna top ete túsken qarlyǵash qyzdyń taǵdyry endigi kúni ne bolmaq? Meıli, kinási dáleldensin, meıli, zań boıynsha kináli bolyp tabylsyn. Eń basty másele onda emes, Qytaıdyń qatal zańyna tap bolǵan bizdiń eldiń turǵyny, qazaq qyzynyń taǵdyry talqandalǵanyna nalımyz. Tipti 15 jyldyq jazanyń ózi aýyr adamzat úshin. Sol merzim ishinde delquly bolyp qalatyn jannyń, ómir boıy abaqtyda ǵumyr keshýi kezinde ne bolmaq? Qaı jaǵdaıda bolmasyn, jazalanýshynyń jas qyz ekendigin eskerý qajet sekildi. ...Bárin de basynan bastasaq, bireý biler, ekeý bilmes. О́tken jyldyń naýryz aıynda Aqjarqyn Turlybaı Gýanchjoý áýejaıynda Malaızııaǵa ushpaq bolǵan jerinde ustalǵan. Kýrerlik qyzmet atqaryp júrgen boıjetkenniń júginen esirtki zattary tabylǵan. Sol kezeńnen beri bir jylǵa jýyq ýaqyt arasynda tergeý amaldary júzege asyp, onyń ishinde birneshe ret sot otyrysy ótken. Sońǵy úkimdi Gýanchjoý qalasyndaǵy sot shyǵardy. Jáne ol kóńil kónshiterlik sheshim emes edi. Temir tordyń tórinde júrip boıjetken bir jylǵa jas qosty, ómir baqıǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Bul rette bizdiń tarap – Gýanchjoý sotynyń sheshimimen kelispeıtinin, apellıasııalyq ınstansııaǵa shaǵym túsiretindigin aıtqan bolatyn qyzdyń qorǵaýshysy Suńqar Nurmaǵambetov. Al eki kózge erik bergen anasy Zýhra Seıtimovanyń aıtýyna qaraǵanda, perzenti alaıaqtardyń qurbany bolyp otyr. Bul sózge el bolyp sensek te, zańnyń aty zań. Onyń ústine Qytaı elinde mundaı qylmysty óte aýyr dep sanap, tipti, ólim jazasyna deıin kesetin bolǵandyqtan, ázirge qyzǵa ondaı úkim shyqpaǵanyna shúkirshilik aıtqannan basqa amalymyz joq. Osyndaı ańǵaldyqtyń saldarynan qanshama jastarymyzdyń bolashaǵyna balta shabylyp jatyr deseńizshi. Today.kz-ke silteme jasap NUR.KZ saıtynda jaqynda ǵana habarlanǵan aqparattar legi boıynsha qyzdy qarmaǵyna ilgender nıgerııalyq esirtki mafııasy bolyp otyr. Mundaı málimdemeni Esirtki, psıhotropty zattar jáne prekýrsorlardyń zańsyz aınalymymen kúresetin ortaazııalyq aımaqtyq aqparat úılestirý ortalyǵy aqparattyq-saraptamalyq bólimshe (OAAÚO) basshysy Amanjol Orazbaev jasady, deıdi aqparat kózi. «OAAÚO atalmysh halyqaralyq esirtki mafııasy búkil álemge taralǵandyǵyn eskertedi. Olar ádette jas qyzdardy ózderiniń qurbanyna aınaldyrady eken. «Rossııskaıa gazeta» basylymy bul bandanyń basshysy Lens laqap atymen belgili nıgerııalyq azamatty quqyq qorǵaýshylardyń quryqtaǵanyn jazdy. Er kisi jas boıjetkendermen kóńil kóterip, úılenýge ýáde beredi eken. Keıin boıjetkennen Taılandtan Brazılııaǵa sómkesin jetkizip salýdy ótinetin kórinedi. Sómkede esirtki jasyrylǵanyn boıjetkender tek ustalǵanda bir-aq bilip jatady. Qazirgi ýaqytta nıgerııalyq esirtki barondarynyń qurbany bolǵandar arasynda Jibek Sakeeva, Anastasııa Iаıchnıkova, Aqjarqyn Turlybaı, Marııa Dapırka, Svetlana Kýlbaeva, Cholpon Shaımbetova bar. Qurbandar qatarynan taǵy 9 reseılik boıjetken tabylǵan. Qazirde OAAÚO málimetter bazasynyń ózinde Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Qazaqstan jáne Reseıden 30-ǵa jýyq jastar tirkelgen. Olardyń kóbi «qamaýǵa alynǵan», «keıingi jaǵdaıynan habar joq» nemese «ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyryldy» degen aqparatpen tur», delingen saıt habarynda. Osy tusta shetel jigitterimen qandaı da bir baılanysy bar qazaǵymyzdyń qarakózderine ne jetpeıdi eken deımiz. Sebebi, tergeý amaldary kezinde Aqjarqyn qyzdyń bergen túsiniktemesi boıynsha, oǵan sómkeni shetelge alyp barýdy tapsyrǵan Djon esimdi túngi klýbta tanysqan jigit eken. Ol osy qyzmeti úshin qyzǵa 150 myń teńge usynǵan. «Dánikkennen qunyqqan jaman» degen osy, ońaı oljany kózdeýdiń sońy nege aparyp soǵatynyn bilgen abzal. Bálkim osy boıjetken búkil qazaq qyzdaryna sabaq bolar. Bolashaǵyna baıyppen qarap, qazaqy qalyptan shyqpasa deımiz arýlarymyz. Desek te, bolar is bolǵan soń, qarakóz qandasymyzdyń ózge eldiń qamaǵynda kózin jáýdiretpeı, jazasyn óz elimizde óteýi úshin Syrtqy ister mınıstrligi tarapynan birqatar ister atqarylýda. «Qazaqstan men Qytaıdyń arasyndaǵy strategııalyq dostastyq qarym-qatynasynyń negizinde 2011 jyly bizdiń elderdiń arasynda sottalǵan azamattardy aıyrbastaý týraly kelisimshartqa qol qoıylǵan. Osy kelisimshartty 2013 jyly bizdiń eldiń Parlamenti ratıfıkasııalady. Halyqaralyq dıplomatııalyq tájirıbege sáıkes, mundaı kelisimshart Qytaı tarapynyń ratıfıkasııalaýynan keıin kúshine enedi», degen bolatyn Astanada QR SIM resmı ókili Altaı Ábıbýllaev. Qandaı jaǵdaı bolmasyn, óz elimizge oralyp, osy jerde jazasyn ótegenniń ózinde jas qyzdyń jaýqazyn ǵumyry talqandalǵanyna ishi-baýyrymyz eljireıtini jasyryn emes. Tulymshaǵy jelbiregen tıtimdeı qyzdyń temir torǵa toǵytylǵanyna qoǵam bolyp qynjylsaq ta, zań aldynda barlyǵymyz birdeı bolǵandyqtan, boıjetkenge tek qana sabyr men berik bolýdy tileımiz.
Elmıra MÁTIBAEVA, «Egemen Qazaqstan».
