– Qanat Serikqalıuly, elimizdiń Áskerı-teńiz kúshteriniń negizgi qyzmetine toqtalyp ótseńiz. Oǵan qandaı mindetter júktelgen?
– Áskerı-teńiz kúshteri Kaspıı teńizindegi ulttyq múddelerimizdi qorǵaý, teńiz qaýipsizdigin qamtamasyz etý men halyqaralyq áskerı yntymaqtastyqty damytý baǵytynda qyzmet atqarady. Ásirese Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda memlekettiń aýmaqtyq tutastyǵyn, egemendigi men ekonomıkalyq múddelerin qorǵaý – onyń basty mindeti.
Jalpy, qurylymnyń negizgi qyzmeti – kópqyrly. Teńizshiler navıgasııalyq-gıdrografııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etip, tótenshe jaǵdaılar kezinde izdestirý-qutqarý jumysyn júrgizedi. Sonymen qatar tabıǵatty qorǵaý is-sharalaryna qatysyp, memlekettik organdarǵa qoldaý kórsetedi. Keme ekıpajdary el ishinde ǵana emes, halyqaralyq deńgeıde ótetin túrli áskerı oqý-jattyǵýlarǵa da turaqty túrde qatysyp keledi.
– Bizdiń Áskerı-teńiz kúshterimiz negizinen Aqtaý qalasynda shoǵyrlanǵan ba?
– Iá, qazirgi tańda Áskerı-teńiz kúshteriniń negizgi bazasy Aqtaý qalasynda ornalasqan. Bul jerden Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda turaqty qyzmet atqarylady.
Jaýyngerlik daıarlyqty jetildirý maqsatynda teńizshiler jyl saıyn kezeń-kezeńimen uıymdastyrylatyn oqý-jattyǵýlarǵa qatysady. Máselen, 2025 jyly ótkizilgen on kúndik oqý-jattyǵý barysynda kemeler jaǵalaýdan shamamen 80 teńiz mıli qashyqtyqta áreket etip, ekıpajdardyń tózimdiligi men kásibı sheberligi shyńdaldy. Mundaı jattyǵýlar olardyń naqty jaýyngerlik jaǵdaıǵa daıyndyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi.
– Qurylym qandaı tehnıkamen jáne qarý-jaraqpen jabdyqtalǵan? Qaýipsizdigimizdi buzǵysy keletin aıaqasty qaterlerge jaýap qatýǵa daıar ma?
– Árıne, Áskerı-teńiz kúshteriniń qarý-jaraǵy men tehnıkasy zaman talabyna saı ári turaqty túrde jańartylyp keledi. Onyń quramynda «Oral», «Saryarqa», «Mańǵystaý» sııaqty zymyran-artıllerııalyq kemeler, kúzet kemeleri men jaýyngerlik katerler, sondaı-aq gıdrografııalyq kemeler bar. Bul tehnıkalar teńiz jáne áýe nysandaryna soqqy berý, mınalardy zalalsyzdandyrý men dıversııaǵa qarsy qorǵanys júrgizý mindetterin atqara alady. Mysaly, «Kaspıı samaly-2025» oqý-jattyǵýy barysynda teńiz jáne áýe nysandaryna qarsy jaýyngerlik atystar sátti oryndaldy.
Buǵan qosa jaýyngerlik ázirlik deńgeıin arttyrýǵa erekshe nazar aýdarylady. Keme daıyndyǵy sheńberinde K-1 kýrstyq tapsyrmalary, radıasııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qorǵanys jaǵy pysyqtalady. Sonymen qatar komandalyq-shtabtyq jattyǵýlar arqyly basqarý júıesiniń tıimdiligi tekserilip, bólimshelerdiń úılesimdi áreketi jetildiriledi.
– Halyqaralyq yntymaqtastyq jaıynda aıttyńyz. Kaspıı mańyndaǵy ózge memleketterimen tájirıbe almasyp turasyzdar ma?
– Iá, halyqaralyq yntymaqtastyqty belsendi túrde damytyp kelemiz. Onyń bir aıqyn mysaly – Qazaqstan men Ázerbaıjan áskerı qyzmetshileri qatysatyn «Kaspıı samaly» oqý-jattyǵýlary. 2025 jylǵy jattyǵý Aqtaý qalasy men Kaspıı teńizi aımaǵynda ótip, oǵan shamamen 300 áskerı qyzmetshi qatysty. Birlesken manevrler, asımmetrııalyq qaýipterge qarsy is-qımyl, izdestirý-qutqarý operasııalary, áýe shabýylyna qarsy qorǵanys pen mınasyzdandyrý tapsyrmalary sátti oryndaldy. 2015 jyldan beri turaqty ótip kele jatqan bul jattyǵýlar ózara tájirıbe almasýǵa, elder arasyndaǵy senimdi nyǵaıtý men aımaqtyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge septigin tıgizeri sózsiz.
– Elimizde áskerı teńizshiler jetkilikti me? Kadrlar qaıda daıarlanady?
– Kadr daıarlaý máselesi – Qorǵanys mınıstrliginiń aldynda turǵan basty mindettiń biri. Atap aıtqanda, Aqtaý qalasyndaǵy arnaıy oqý ortalyǵy teńiz shtýrmandaryn, baılanys jáne radıotehnıka mamandaryn, keme energetıkasy ınjenerlerin daıarlaıdy. Sonymen qatar otandyq ofıserler Germanııa, Qytaı, Reseı, AQSh, Túrkııa sııaqty elderde bilim alyp, kásibı biliktiligin arttyryp keledi. Buǵan qosa Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı ýnıversıtetiniń áskerı kafedrasyn támamdaǵan ofıserler arnaıy jıyndarǵa qatysyp, tájirıbesin jetildiredi.
Teńizdegi áskerı qyzmet – batyldyq pen tózimdilikti talap etetin erekshe mamandyq. Qatań tártip pen joǵary jaýapkershilikti talap etetin bul salada rýhy myqty, kásibı bilikti jandar ǵana tabysqa jete alady.
Aldaǵy ýaqytta salaǵa jańa tehnologııalardy engizý men áskerı áleýetti kúsheıtý arqyly bul qurylymnyń mańyzyn arttyrýǵa nazar aýdarylyp otyr. Qoryta aıtqanda, Áskerı-teńiz kúshterimiz elimizdiń teńiz qaqpasyn senimdi túrde qorǵap tur. Kez kelgen qaýip pen qaterdiń betin qaıtarýǵa múmkindigimiz jetedi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
