Foto: Ashyq derekkóz
Prezıdent EAEO-nyń ekonomıkalyq áleýetin odan ári nyǵaıtý qajettigine únemi nazar aýdaryp keledi. Sondaı-aq ıntegrasııalyq birlestikti damytýdyń basym baǵyttaryn aıqyndap, naqty mindetter qoıyp otyr. Odaq aıasyndaǵy sammıtter men kezdesýler barysynda memleket basshylary únemi iri jobalar boıynsha jol kartalaryn pysyqtap, úkimetaralyq qarjylandyrý tetikterin kelisip, birlesken bastamalardy jedeldetý máselelerin talqylaıdy. Aldaǵy otyrystarda bul mehanızm jańasha túrlenbek.
Sebebi qazirgi tańda álem jappaı sıfrlyq transformasııa men jasandy ıntellekt dáýirine qadam basty. Sondyqtan ýaqyt aǵymynan qalmaı, zamanaýı tehnologııalardy EAEO-ǵa múshe elder ekonomıkasynyń barlyq salasyna engizý máselesi kún tártibine shyqty. Menińshe, aldaǵy jyldardaǵy negizgi taqyryptarynyń biri de osy bolady. Mundaı júıeler saýda aǵyndaryn josparlaýǵa, kedendik rásimderdi jetildirýge jáne baj salyǵynyń yqpalyn tıimdi baǵalaýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar azamattardyń erkin qozǵalysyna kedergi keltiretin jasandy shekteýlerdi azaıtý, shekaralardaǵy júk kólikteriniń uzyn-sonar kezegin qysqartý máseleleri de ózekti bolyp otyr. Negizi EAEO qurylǵannan beri kedergisiz saýda ortasyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan kóptegen qujat qabyldandy. Degenmen áli de sheshimin kútken máseleler bar.
Osyndaı kedergilerdi jedel anyqtaý úshin EAEO elderiniń zańnamalyq bastamalaryna monıtorıng júrgizetin jasandy ıntellekt tehnologııalaryn paıdalaný múmkindigi qarastyrylyp jatyr. Ortaq ekonomıkalyq keńistik qurylǵan soń, kedergisiz naryq pen taýarlardyń erkin qozǵalysyn qamtamasyz etý basty mindetterdiń biri bolýǵa tıis.
Reseımen yntymaqtastyqtyń mańyzyna toqtalsaq, Qazaqstan úshin Reseımen qarym-qatynas strategııalyq sıpatqa ıe jáne onyń aıqyn basymdyqtary bar.
Eń aldymen, Reseı Qazaqstannyń negizgi saýda seriktesteriniń biri bolyp qala beredi. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 30 mıllıard AQSh dollaryna jýyqtap, Reseıdiń Qazaqstannyń jalpy syrtqy saýdasyndaǵy úlesi 20 paıyzdan asty. Bul baǵyttaǵy basty mindet – saýda kólemin ulǵaıtý ǵana emes, sonymen birge ony ártaraptandyrý, óńdelgen jáne shıkizattyq emes eksport úlesin kóbeıtý, sondaı-aq EAEO naryǵyna baǵyttalǵan birlesken óndiristerdi damytý.
Menińshe, odaq áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy birden túbegeıli ózgertip jiberetin qadamdarǵa bara qoımas. Alaıda sammıt aıasynda uzaq merzimdi jobalar men baǵdarlamalarǵa negiz bolatyn mańyzdy sheshimder qabyldanýy múmkin. Al olardyń nátıjesi bolashaqta halyqtyń turmys sapasyna jáne qatysýshy memleketterdiń ekonomıkalyq damýyna eleýli áser etetini sózsiz.
Aıbar Oljaı,
ekonomıst-sarapshy
