Forýmǵa qatysýshylar quramynyń aýqymdylyǵy Qazaqstannyń taý-ken metallýrgııa keshenine degen halyqaralyq qyzyǵýshylyqtyń artyp kele jatqanyn kórsetti. Plenarlyq otyrysta sóz sóılegen Úkimet basshysy ótken jyldyń ekonomıkalyq qorytyndylaryna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 2025 jyly el ekonomıkasy 6,5 paıyzdyq ósim kórsetip, ishki jalpy ónim kólemi alǵash ret 300 mlrd dollardan asty.
Bul nátıjege qol jetkizý Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıqyndaǵan tehnologııalyq jańǵyrýǵa, ınvestısııa tartýǵa, ónerkásip pen adamı kapıtaldy damytýǵa negizdelgen ekonomıkalyq saıasattyń jemisi ekeni atap ótildi.
«Elimizdiń jańa Konstıtýsııasy osy baǵyttyń ınstıtýsıonaldyq negizderin bekitedi. Ol menshik quqyǵy men ınvestısııalardy qorǵaý kepildikterin kúsheıtedi, zań ústemdigi qaǵıdattaryn nyǵaıtady ári eldiń uzaqmerzimdi ekonomıkalyq damýy úshin berik negiz qalyptastyrady. Taý-ken metallýrgııasy keshenin odan ári damytý isinde bul másele aıryqsha mańyzǵa ıe. Jer qoınaýyn paıdalaný, metallýrgııa men tereń óńdeý salalaryndaǵy iri jobalardy júzege asyrý qomaqty ınvestısııa men uzaqmerzimdi ınvestısııalyq sıklderdi talap etedi. Sondyqtan ınstıtýttardyń ornyqtylyǵy, retteýdiń boljamdylyǵy men bıznes tarapynan senimniń joǵary deńgeıi salanyń turaqty damýyn qamtamasyz etetin negizgi sharttardyń birine aınalyp otyr», dedi O.Bektenov.
Saladaǵy negizgi basymdyqtyń biri – geologııalyq barlaý jumysyn kúsheıtý. Jańa ken oryndaryn anyqtaý, mıneraldyq-shıkizat qoryn tolyqtyrý men ınvestısııalyq jobalardyń jańa legin qalyptastyrý osy baǵytpen tikeleı baılanysty.
Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes elimizde jer qoınaýyn geologııalyq zertteýdiń aýqymdy baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatyr. Qazaqstan aýmaǵyn egjeı-tegjeıli geologııalyq kartaǵa túsirý jumysy bastaldy. Nátıjesinde, zertteletin jer qoınaýynyń aýmaǵy 2 mln sharshy shaqyrymnan asady. Al 2026–2028 jyldary geologııalyq barlaýǵa shamamen 470 mln dollar kóleminde memlekettik ınvestısııa baǵyttalmaqshy.
Geologııa salasyn tehnologııalyq turǵydan jańǵyrtý máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Elimizde jarııalanǵan Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly aıasynda geologııalyq barlaý men jer qoınaýyn paıdalaný salasyna zamanaýı sıfrlyq sheshimderdi engizý jumysy jedeldetilip jatyr.
Qazir jer qoınaýyn paıdalanýdyń biryńǵaı sıfrlyq platformasy jumys isteıdi. Sol arqyly 22 memlekettik qyzmet kórsetiledi. Lısenzııa berý men jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń mindettemelerin baqylaý úderisteri avtomattandyrylǵan. Buǵan qosa 4,6 mln-nan asa bastapqy geologııalyq aqparat sıfrlyq formatqa kóshirildi.
Endigi mindet – jınaqtalǵan derekterdi tıimdi taldap, jasandy ıntellekt múmkindikterin paıdalaný arqyly jańa ken oryndaryn izdeýdi jedeldetý men mıneraldyq-shıkizat qoryn ıgerýdiń tıimdiligin arttyrý. Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, taý-ken metallýrgııa kesheni aldaǵy ýaqytta tek óndiris kólemin arttyrýmen shektelmeı, tereń óńdeý men joǵary tehnologııalyq ónim shyǵarýǵa bet burýy qajet.
«TMK salasy óz damýyn óndiristi ulǵaıtý arqyly ǵana emes, buǵan qosa tereńirek óńdeýge ári qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa kóshý arqyly da jalǵastyrýǵa tıis», dedi O.Bektenov.
Bul baǵyttaǵy naqty nátıjeler de bar. Keıingi eki jyl qatarynan jalpy quny 1 mlrd dollardan asatyn jobalar iske qosylyp, katodty mys, ferrosılısıı, ferroqorytpa sekildi ónimder óndirile bastady. Abaı oblysynda quny 1,5 mlrd dollardan asatyn mys balqytý zaýytynyń qurylysy júrip jatyr. Joba tolyq iske qosylǵan kezde búginde syrtqa shyǵarylatyn mys konsentratynyń basym bóligi el ishinde óńdeledi.
Pavlodar oblysynda jylyna 300 myń tonna altyn-mys konsentratyn óńdep, 15 tonnaǵa deıin altyn óndiretin gıdrometallýrgııalyq kombınat salynyp jatyr. Al Qaraǵandy oblysynda «Qarmet» kompanııasy metallýrgııalyq óndiristi jańǵyrtý jumysyn júzege asyrý qarsańynda tur. Sonyń aıasynda qosylǵan quny joǵary ónimder shyǵarylyp, avtomobıl ónerkásibine qajetti bolat óndirisi jolǵa qoıylmaqshy.
Elimiz bul rette halyqaralyq áriptestik aıasyn keńeıtýge de erekshe mán berip otyr. AQSh, Qytaı, Eýropalyq Odaq, Japonııa men Koreıa Respýblıkasynyń jetekshi kompanııalarymen birlesken jobalar qolǵa alynyp otyr. Mundaǵy maqsat – ınvestısııa tartýmen ǵana shektelmeı, tehnologııa transferin qamtamasyz etý, óndiristi jergiliktendirý men jańa ındýstrııaǵa qajetti bilikti mamandar daıarlaý.
Kongress aıasynda uıymdastyrylǵan kórmede de salanyń jańa múmkindikteri keńinen tanystyryldy. Bıylǵy ekspozısııaǵa Aýstralııa, Germanııa, Italııa, Qazaqstan, Kanada, Qytaı, Reseı, Saýd Arabııasy, AQSh, О́zbekstan, Fınlıandııa, Fransııa, Chehııa, Shvesııa men Estonııadan kelgen 69 kompanııa qatysty. Onyń 40-y – otandyq kásiporyndar.
Premer-mınıstr «Qarmet», «Kazzinc», «Kazakhmys», «KAZ Minerals», «XCMG», «ERG» sekildi jetekshi kompanııalardyń kórmesin aralap, AQSh, Shvesııa men Saýd Arabııasy bıznes-pavılondarymen tanysty. Kórmede óndiristi sıfrlandyrý, avtomattandyrý, ekologııalyq qaýipsizdikti kúsheıtý, qaıta óńdeý ındýstrııasyn damytý men ınjenerlik qyzmetterdi jetildirýge arnalǵan ozyq tehnologııalyq sheshimder usynyldy.
Astana Mining & Metallurgy 2026 alańynda kóterilgen máseleler elimizdiń shıkizat eksporttaýshy el retindegi dástúrli rólinen birtindep alystap, tereń óńdeý men joǵary tehnologııaly óndiris ortalyǵyna aınalý baǵytyn tańdaǵanyn kórsetti. Bul maqsatqa jetýde geologııalyq barlaý, sıfrlandyrý, ınvestısııalyq turaqtylyq pen halyqaralyq tehnologııalyq seriktestik sheshýshi ról atqarady.
