Tranzıttik tynysymyzdy keńeıte túsetin temirjol

Kaspıı teńizin jaǵalaı tóselgen «Borjaqty-Ersaı» temirjolynyń qurylysshylary jobany paı­dalanýǵa tapsyrýǵa daıyndalyp júr. О́tken jyly Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev kári túbekte birqatar iri jobalarmen tanysyp, «Borjaqty-Ersaı» temirjolynyń da alǵashqy relsin ózi tósetip, jańa joldyń tusaýyn kesken edi. Elimizde Aqtaýdan keıingi ekinshi Quryq portyn ashýǵa múmkindik beretin 14 shaqyrymdyq jol te­ńiz kóligin keńinen paıdalanýǵa úlken múmkindikter týdyratyn asa mańyzdy ınfraqurylymdyq nysan bolyp sanalady. Qurylys jumystary aıaqtalǵaly turǵan temirjol qazirgi jumys istep turǵan Mańǵyshlaq-О́zen magıstralimen jalǵasa otyryp, Quryq portyna baryp tireledi. Elimiz ol jer­de júkterdi ótkizip, jóneltý qabi­leti óte zor keshendi parom salyp jatqany málim. Dál qazirgi ýaqytta Borjaqty stansasynda negizgi qabyldap, jóneltýshi eki stansalyq jol tartylyp bolǵan. Onda toǵyz birdeı baǵyttaýshy burma ornatylypty. Bul shara erteńgi kúni aǵylyp keletin júk tasqynyn irkilissiz ótkizýdiń qamy ekeni aıan. Qýanarlyǵy, osy kezdiń ózinde stansa qurylys materıaldary men túrli júkterdi belsendi túrde qabyldaý jumysyn júrgizip otyr. Sońǵy alty jylda Mańǵystaý oblysynyń teńiz porty jáne temirjolyn damytýǵa baǵyttalǵan ınvestısııa kólemi 200 mlrd. teńgeden asyp jyǵylypty. Osy temirjol arqyly Quryq teńiz porty men onyń aınalasynda jańa óndiris oryndaryn damytýǵa jaǵdaı jasalady. Jańa óndiristerdiń qatarynda keme jasaý jáne óńdeý, ındýstrııalyq jobalardy júzege asyratyn kásiporyndar bolady. Jobalar tolyq júzege asyrylyp bolǵanda 4000-nan astam adam jumyspen qamtylmaq. Aıtylǵan osy­naý jobalardyń irgetasyn qa­lap, qurylysyn júrgizýde negizgi tetik bolǵaly turǵan temirjol óz ıgiligin bere bastaǵanyn aıttyq. «Bizdiń jumysshy poıyzdarymyz osy aıdyń jetinshi juldyzynan bastap úzdiksiz júrip jatyr. Osy jol arqyly qurylysqa kerektiń bári tasylýda.  Buıyrtsa, shildeniń birinen bastap Ersaı stansasyna jalǵanyp, odan ári Quryqqa baratyn  temirjol jelisimen teńiz ja­ǵalaýyna oryn tebetin keshendi parom salýǵa kerekti qurylys materıaldary ákeline bastaıdy», deıdi joba jetekshisi M.Dadabaev. Onyń sózine qaraǵanda, jo­ba­­­daǵy barlyq joldyń jalpy uzyndyǵy 23,8 shaqyrymdy qu­raıdy. Jobanyń quramynda Aq­taý men Quryqty jalǵaıtyn avtojol da bar. Sondaı-aq, elektr ener­gııasyn jetkizýshi eki jeli de tartylyp jatyr. Mamandar onyń qýattylyǵy 10 kVt bolady dep otyr. Munymen qatar, jeli ja­ńa jabdyqtarmen qamtylady. Atap aıtqanda, «Bombarde Tran­s­­­­­porteıshn» kompanııasynyń EBILock 950 júıesi engizilip, ju­mys sol arqyly atqarylatyn bolady. Memleket basshysy ótken jyl­ǵy sapary barysynda aldymen Aqtaý portyn soltústik baǵytta keńeıtý jobasyn júzege asyrý barysymen tanysyp,  «Qazaqstannyń  teńiz qaqpasy retindegi mańyzy óse beretin portqa memleket tarapynan aıryqsha kóńil bólinip otyr», degen edi. Aqtaý portynyń júk ótkizý áleýetin kúsheıtý úshin taǵy úsh qurǵaq júk termınaldarynyń qurylysy júrgizilýde. Bul óz kezeginde qurǵaq júkterdi qabyldaý múmkindigin 3 mln. tonnaǵa deıin kóbeıtedi. Al Quryq portynda qýattylyǵy 4 mln. tonnaǵa deıin jetetin keshen salý josparlanǵan. Jańa joldyń tıimdiligin teńiz jaǵalaýynyń osy tusynda ornalasqan «Ersaı» kásiporyny da molynan kórgeli otyr. Kásiporyn basshylary tas jolǵa qaraǵanda temirjol arqyly kompanııanyń jumys tıimdiligi arta túsedi dep sanaıdy. Atalǵan temirjoldyń qurylysynyń bastalý rásiminde «Teńiz operasııalaryn jasaıtyn bizdiń kompanııa úshin temirjol arqyly júk jetkizý shyǵyndy áldeqaıda azaıtyp, únemdeý isin anaǵurlym jaqsartady dep senemiz. Buǵan qosa janymyzda jatqan Qaraqııa aýdanynyń ortalyǵy Quryq selosy da damıtyn bolady», degen edi kompanııanyń ókili Ádilet Adam. Táýelsizdik jyldary elimizde ekonomıkany kóterý men alys-jaqyn sheteldermen ıntegrasııany ártaraptandyratyn, tranzıttik áleýetimizdi eselep arttyratyn jalpy uzaqtyǵy 2000 shaqyrymnan asyp jyǵylatyn temirjol magıstralderi salyndy. Sonaý Qytaıdyń Lıanıýngon porty arqyly Dostyq-Jetigendi jaǵalap keletin jol Ersaı, Bolashaq, Quryq, Aqtaýmen Eýropa, Parsy shy­ǵanaǵyna shyǵady. Atalǵan jobalar tolyq júzege asyrylyp bolǵanda, Ortalyq Azııanyń tranzıttik, kóliktik-logıstıkalyq habyna aı­nalmaqpyz. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».