О́tken aptanyń sońǵy kúnderi Qaraǵandy oblysyndaǵy Ulytaý aýdanynda Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan merekelik sharalar ótti. Aýdanǵa jumys saparymen arnaıy barǵan óńir basshysy Nurmuhambet Ábdibekov tarıhty salmaqtaǵan saltanatty jıynǵa qatysyp, quttyqtaý sóz sóıledi.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev «Ulytaý tórindegi tolǵanys» atty suhbatynda bylaı degen bolatyn: «Ulytaý – óte qasıetti jer. Ulytaý dep atalýynyń óziniń tarıhı máni bar. Qazaqtyń en dalasynyń qaı shetine barsań da, osyndaı qasıetti jerler tabylady. Degenmen, Ulytaýdyń orny bir basqa. Bizdiń jastarymyz ony bile bermeıdi. Biz óz tarıhymyzdy jańadan ıgerip, bilip jatqan elmiz. Qazaqtyń tarıhy óte baı».
Sondyqtan da, ulttyń rýhy uıa salǵan Ulytaýdyń Qazaq handyǵynyń mereıtoıyn ulyqtaǵan sharany alǵashqylardyń biri sanatynda qabyldap alǵany da zańdylyq edi.
Merekelik sharalar «Úıtas» dep atalatyn jerde «Bulanty shaıqasy» atty eskertkish ustynynyń ashylýymen bastaldy. Batyrlyqtyń belgisine qoıylǵan monýmenttiń lentasyn alǵashqy ǵaryshkerimiz, Halyq Qaharmany Toqtar Áýbákirov pen oblys basshysy Nurmuhambet Ábdibekov qıdy.
Jońǵarlarǵa qarsy alǵashqy joıqyn shabýyldyń Ulytaý jerindegi Bulanty-Bileýti tóńireginde bolǵany tarıhtan málim. Bul soǵysqa úsh júzdiń barlyq áskeri qatysqan degen derek te bar. Bir málimette Uly júzden jeti myń, Orta júzden on myń, Kishi júzden on myń ásker jońǵarǵa qarsy kóterilgeni kórsetiledi. Endi bir derekte barlyǵy qyryq tórt myń qazaq jasaǵy shaıqasqany týraly sóz bar.
Bul shaıqas shyn máninde «Otan soǵysy» dep atalýǵa laıyq qantógis bolǵan edi. Jer, el taǵdyry úshin bolǵan maıdanǵa barlyq handarymyz, áıgili úsh bıimiz, Sámeke, Ábilmámbet, Kókjal Baraq sultandar, Sańyryq, Bógenbaı, Qabanbaı, Naýryzbaı, Seńkibaı, Shaqshaq Jánibek, Tama Eset, Taılaq, Malaısary, Baıǵazy jáne basqa da bahadúr batyrlarymyz qatysqan.
«Bulanty shaıqasy» eskertkishiniń tuǵyry mármár tastan somdalǵan. Onyń ústine ushy kókke shanshylǵan naıza ispetti ustyn ornatylypty. Ol jez aralasqan qalaıydan jasalaǵan. Jalpy, monýmenttiń bıiktigi 7 metrden asady. Eskertkishtiń tuǵyryn tórt jaǵynan tórt birdeı qalqan qaýsyra qorshap tur. Aınalasyna oryn tepken tórt mármár balbal tasqa sol shaıqasta erligimen kózge túsken otyzǵa tarta batyrdyń esimi oıyp jazylypty. Eskertkishtiń avtory jezqazǵandyq músinshi Shahıbaben Seıitkenov eken.
Aýdan ortalyǵynda ótken «Ulytaý – Ult uıasy» atty ǵylymı-praktıkalyq konferensııa mereıtoı sharalarynyń negizgi arqaýyna tatıtyn shara boldy. Bul basqosýda qazaqtyń belgili jazýshylary Tursyn Jurtbaı, Ánes Saraev el men jer tarıhyna qatysty tyń derekter aıtyp, tarıhı-tanymdyq dúnıe kókjıegin keńitý isine súbeli úles qosty.
Odan keıin Jezqazǵan qalasynda Ketbuqa bıge ornatylýy tıis eskertkishtiń irgetasyna sımvolıkalyq turǵyda tas qalandy. Sonymen qatar, Jezqazǵan tarıhı-arheologııalyq murajaıynda qazaq handyǵy ekspozısııasynyń jáne «Bulanty shaıqasy» dıoramasynyń saltanatty ashylýy da kópshiliktiń kóńilinen shyqty.
Ulytaýda ótken tarıhı taǵylymy mol sharanyń sońy qasıetti mekende berilgen úlken aspen qorytyndylandy. Tulparlar tuıaǵy taptaǵan kıeli topyraqta sansyz kıiz tigilip, batyr babalar rýhyna baǵyshtalyp Quran-qatym túsirildi. Báıge berilip, balýandar kúsh synasty. Ulytaý jerinde ulan-asyr toıǵa aınalǵan bul sharany óz deńgeıinde uıymdastyryp, ótkize bilgen aýdan ákimi Hamıt Omarov bastaǵan azamattardyń eńbegine el rıza.
Qaırat ÁBILDINOV,
«Egemen Qazaqstan».
Qaraǵandy oblysy.
