Tatýlasý arqyly jazadan jaltarýǵa tyıym salynady

Qazaqstanda jynystyq tıispeýshilikke qarsy qylmys jasaǵan adamdardyń tatýlasý arqyly jazadan jaltarýyna tyıym salý máselesi mamandar arasynda qyzý talqylaný ústinde. Qoǵamda kópten beri talqylanyp kele jatqan bul máselege qatysty mundaı pikirdi Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń alańynda ótken brıfıngte Joǵarǵy Sottyń qylmystyq ister jónindegi qadaǵalaýshy sot alqasynyń sýdıasy Meıram Janǵuttınov málimdedi. Esterińizge sala keteıik, BAQ ókilderiniń qatysýymen ótetin dástúrli baspasóz máslıhaty «Iývenaldyq sottardyń 2015 jyldyń I jartyjyldyǵyndaǵy qyzmetiniń negizgi qorytyndylary jáne kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi aǵymdaǵy sot praktıkasy» taqyrybynda ótti.   – Joǵarǵy Sot balalarǵa jynystyq qylmys jasaǵan adam­dardyń jazany óteýde olardy merziminen buryn shartty túrde bosatýǵa, shartty túrde sottaýǵa jáne adamdardyń tatýlasýyna baılanysty qylmystyq jaýap­tylyqtan bosatýǵa tyıym salýdy engizý bastamasyn usynǵan bolatyn. Mundaı usynystardy múddeli memlekettik organdar qoldady jáne qazirgi tańda ol is júzinde pysyqtalý ústinde, – dedi Meıram Qurmashuly. Mamandar keltirgen derekterge kóz júgirtsek, aǵymdaǵy jyldyń 6 aıynda sottardyń jas ba­lalarǵa jynystyq zorlyq jasa­ǵandardyń azǵyndyq isi týraly qylmystardy qaraýy óskeni baıqalǵan. Sonymen qatar, mamandar sandyq málimetterdi taldap, tarazylaýy nátıjesinde, osy aralyqta sottalǵan kámeletke tolmaǵandardyń sany 26 paıyzǵa deıin azaıǵanyna kóz jetkizipti. Máselen, ótken jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 379 kámeletke tolmaǵan sottalsa, aǵymdaǵy jyldyń bul kórsetkishi – 281 adamdy quraǵan. Sol sııaqty bas bostandyǵynan aıyrýǵa sottalǵan kámeletke tolmaǵandardyń úlesi 14,2 paıyzǵa deıin kemigen. Bul rette sottardyń mundaı qylmystar boıynsha jazalaý praktıkasynyń basym jazasy qylmyskerdi bas bostandyǵynan aıyrý ǵana  bolyp turǵan kórinedi. Al osy brıfıngke qatys­qan taǵy bir spıker – Astana qalasynyń kámeletke tolmaǵan­dardyń isteri jónindegi maman­dan­dyrylǵan aýdanaralyq sotynyń tóraıymy Názılıa Raz­zaq elordadaǵy ıývenaldyq sot qyzmetiniń qorytyndysy týraly baıandady. Onyń keltirgen derekteri boıynsha, birinshi jartyjyldyqta qala boıynsha 266 talap aryz túsipti. Osyǵan oraı, jalpy 214 azamattyq is qaralǵan bolsa, onyń 102-i bala asyrap alý, 72-i ata-ana quqyǵynan aıyrý týraly jáne qalǵandary balanyń turatyn jerin anyqtaý, ata-ana quqyǵyn shekteý jaıynda tirkelgen. – Qylmystyq ister boıynsha Astana qalasynda 67 adamǵa qatysty 34 is aıaqtaldy. Ol 2014 jylǵa qaraǵanda 17 iske az bolǵanymen, menshikke qarsy qylmystar (urlyq, tonaý) úshin sottalǵandardyń sany joǵary – 78,2 paıyzǵa teń bolyp tur, – dedi Názılıa Razzaqqyzy. Osylaısha, júrgizilgen tal­daý­ǵa súıener bolsaq, káme­letke tol­maǵandardyń qyl­mystylyǵy bu­rynǵy jyldar­daǵydaı olar­dyń baqylaýsyz júrgendigine baı­la­nys­­ty ekendigi taǵy bir aıǵaq­talǵan. – Máselen, kámeletke tolma­ǵandardyń 15%-y jumys múldem istemegen ári oqymaǵan bolsa, 14 %-y otbasydan tys turyp, 51%-y – tolyq emes otbasynda tár­bıelengender. Al 20%-y qyl­mysty alkogoldik nemese esirtkilik zat qabyldap, masań kúıde jasaǵan. Sol sekildi menshikke qarsy qyl­mys ósýiniń negizgi sebepteri de she­shilmegen áleýmettik prob­lemalardan týyndaıtyndyǵyn kórsetti. Sonymen qatar, qyl­mys­tardyń aldyn alý boıynsha mindettemelerdi ózine alatyn ar­naıy qyzmetterdiń bolmaýy da osy taqylettes máseleler túıi­niniń tarqamaýyna septigin tıgi­zýde, – deıdi ol. Nurlybek DOSYBAI, jýrnalıst.