Teńgeniń sút óndirýshilerge tıimdi tusy

Jańa ekonomıkalyq sharalar – ulttyq múddeni qorǵaý

Búginde álem ekonomıkasy óte kúrdeli jaǵdaıdy bastap keship otyr. Oǵan belgili bir dárejede shıkizat kózderiniń qunsyzdanýy, atap aıtqanda, munaı baǵasynyń quldyraýy da sebepker bolýda. Bul ahýaldyń álemdik rynokqa óz taýarlaryn shyǵaratyn bizdiń elimizdi de aınalyp óte almasy anyq. Osyǵan oraı Qazaqstan Úkimeti el ekonomıkasynyń odan arǵy turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin teńge baǵamynyń erkin aınalymyn qamtamasyz etý sııaqty naqty qadamdarǵa baryp otyr. Bul máseleni qalyń jurtshylyq qalaı qabyldaýda? Úkimet ne isteýde? Tómendegi materıaldarda, mine, osy jóninde aıtylady. [caption id="attachment_74117" align="aligncenter" width="527"] Dairy Plant. Conveyor with milk bottles.[/caption] Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Qazaqstannyń et-sút ónimderi odaǵynyń atqarýshy dırektory Sansyzbaı О́mirbekov baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Ol jýrnalısterge odaqtyń qazirgi atqaryp jatqan jumystary jóninde áńgimeledi. Tilshiler qaýymyn tańǵal­dyrǵan jaǵymdy aqparattyń biri, spıkerdiń aıtýyna qara­ǵanda, teńgeniń erkin baǵamy qazaqstandyq sút óndirýshilerge tıimdi bolmaq. «Teńgeniń erkin baǵamy bizdiń salaǵa oń áser etpek. Buıyrtsa, esh qospasyz taza sút óndirýshilerge teńgeniń erkin baǵamy kómektesetini anyq. Iаǵnı, otandyq sút ónimderi Reseı baǵasymen birshama teńesedi. Sóıtip, budan bylaı ımport sonshalyqty arzan bolmaıdy degen úmit bar. Shyndyǵyn aıtqanda, negizinen bizge taza sút jetkizilmeıtin edi. Kórshimizden ákelingen sút ónimderi elimizge untaq kúıinde jetkizilip, osynda ony qaıta óńdep, qalalardyń saýda oryndaryna usynyp otyrdy», dedi dırektor. Baspasóz máslıhatynda mundaı jolmen ákelingen súttiń qandaı tehnologııa­men óńdelgeni jáne Qazaqstanǵa qalaı jetkizilgeni belgisiz, sondyqtan sapasyna kúmán kóp bolǵany da áńgime arqaýyna aınaldy. Keptirilip, untaqtalǵan súttiń bıologııalyq dárýmenderiniń deni óz qunaryn joıyp, jáı ǵana sýǵa shylaǵan aq sýsyn bolyp shyǵatynyn aıtqan odaq ókili múmkindiginiń barynsha otandyq qospasyz taza sútti paıdalanǵan durys ekenine keńes berdi. Dese de, sońǵy kez­deri qazaq­standyq sút sharýashylyqtary qıyn jaǵdaıǵa tap kelgenin de jasyrmady. Onyń sózine ılansaq, 2014 jyly súttiń satyp alý baǵasy 115 teńge bolsa, reseılik rýbldiń baǵamy tómendegennen keıin sút baǵasy 70 teńgege deıin arzandaǵan. Iаǵnı, 40 paıyzǵa jýyq tómendegen. Oǵan qosa, untaqtan qaıta óńdelgen súttiń lıtriniń baǵasy sút zaýyttaryna 50-60 teńgeden bolypty. «Osynyń saldarynan arzan ımporttyq sút­terdiń naryqqa kelýiniń nátıjesinde 1000-1200 sıy­ry bar sút sharýashylyqtarynyń shyǵyny kúnine mıllıon teńgege deıin jetti. Bul jaǵdaıda kóptegen kásiporyndar tek nesıelerin tóleýge ǵana murshasy kelip, sharýashylyqtaryn keńeıte almaı júrip qaldy», dedi S.О́mirbekov. Tilshilerdiń suraǵyna oraı untaq­talǵan sút máselesine qaıta oralǵan spıker elimizdegi sýpermarketterdegi sútterdiń basym bóligi tabıǵı emes, untaqtan jasalǵanyn aıtty. «Qazirgi tańda elimizde óz naryǵymyz úshin 60 paıyz sút jəne sút ónimderi óndiriledi. Bul ónimniń qalǵan 40 paıyzy ımporttalady. Al sýpermarketterdegi sútterdiń negizgi bóliginiń saqtaý merzimi uzaq, ıaǵnı tabıǵı emes sút ónimderi quraıdy. Olar untaq sútten qaıta qalpyna keltirilgen. Negizinde, tabıǵı súttiń saq­taý mer­zimi 3-7 kún bolsa, ım­port­tal­ǵan sútterdiń qanshalyqty «paı­daly» ekenin bilemiz. Mu­nyń bári baqylaýdyń bolmaýynan, tehnıkalyq reglamenttiń saqtalmaýynan oryn alyp jatyr. Qaperge alar másele, EAEO-nyń tehnıkalyq reglamenti boıynsha sút ónimderiniń qorabynda tabıǵı sútke «Ishýge arnalǵan tabıǵı sút», al untaqtan jasalǵan bolsa «Qalpyna keltirilgen sút» dep jazylyp turýy tıis. Sonda halyq óziniń neni tutynyp jatqanyn anyq biledi. Osy sharalar tolyq atqarylǵanda otandyq súttiń tutynýshylary kóbeıetinine kepildik mol bolady», dedi dırektor. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».

Jastar túsinistikpen qabyldaýda

  Tıan-Shan taýynyń etegindegi «Báısheshek» sport-saýyqtyrý ortalyǵynda oblys jastarynyń qatysýymen «Birligimiz jarasqan» «Dostyq» lageri úsh kúndik semınar ótkizdi. Alýan taqyryptarda trenıngter uıymdastyrylyp, oǵan arnaıy jattyqtyrýshylar shaqyryldy. «Dostyq lagerindegi alqa-qotan júzdesýge oblys ákiminiń orynbasary Erlan Aıtahanov ta kelgen. Halyqaralyq Qazaq-túrik ýnıversıtetiniń stýdenti Rahym Azamat Áýeshanuly oblys ákiminiń orynbasaryna jastardyń sheshimin tabýǵa tıisti máselelerdi aıta kele, álemdegi búgingi daǵdarystyń negizgi sebepterin taratyp berýdi suraǵan. Erlan Qýanyshuly búkil álemdi qamtyǵan daǵdarystyń eki baǵytta, ıaǵnı shıkizat pen qarjy naryǵynda qat-qabat kelgendigin jastarǵa uǵynyqty oımen baıandap berdi. Munaı baǵasy byltyrǵy barreline 115 dollardan qazir qyryq dollarǵa deıin tómendep barady. Metall baǵasy da quldyrap ketti. Dúnıejúzilik bank pen Halyqaralyq valıýta qory da daǵdarys jaǵdaıynda dármensizdik tanytyp otyr. Jaqyn, qýatty kórshiler Reseı men Qytaı tyǵyryqtan shyǵý úshin qaıta-qaıta aqsha baǵamyn erkine jiberip qoıady. Olardyń arzan taýarlary Qazaqstan kásipkerleriniń ónimderin naryqtan tyqsyryp jatyr. Mundaı jaǵdaıda dollarǵa qatysty baǵamdy Ulttyq qor esebinen tólep, tejeı berý memleketimizdi defoltqa ushyratýy múmkin. Úkimettiń dollardy erkin aınalymǵa jiberýi­niń sebebi osy. Elbasy munaı men metall baǵasynyń tómendeýi bes jylǵa deıin saqtalýy múmkin ekendigin aıtty, deıdi Erlan Aıtahanov. – El basyna qym-qýyt jaǵdaı tónip turǵanda elge jany ashyǵansymaqtardyń valıýta baǵamyn ustap turýdy úsynǵany memleketimizdi túpsiz tuńǵıyqqa ıterýmen birdeı. Negizgi áriptesterimiz Reseı men Qytaı tarapynan Qazaqstannyń eksporttyq taýarlaryna suranysty azaıtqany kásiporyndarymyzdyń toqyraýyna alyp keledi. Sizder, jastar, munyń bárin jaqsy túsinip ásireoıbaıshylarǵa tosqaýyl bolýlaryńyz kerek. Jastar bul máselede túsinistik tanytatyndyqtaryn bildirdi. Sozaq aýdandyq mádenıet bóliminiń qyzmetkeri Marhabat Beısenova, M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ stýdenti Esjan Talǵat, Shymkent stýdentter alıan­synyń atqarýshy dırektory Maǵjan Isakov, Nazerke Asqarova sııaqty jastar jańa ekonomıkalyq saıasattyń der kezinde qolǵa alynǵanyn, Elbasynyń sheshimderin qoldaıtyndyqtaryn aıtty. «Dostyq» lagerindegi jastar júzdesýin uıym­dastyrýshylardyń biri Anar Ismaılov soǵystan qaljyraǵan, ekonomıkasy álsiregen, memleket esebinde quryp ketýdiń az-aq aldynda turǵan koreı memleketiniń sonaý kezdegi jaǵdaıyn eske saldy. Búkil halyq bolyp jınalyp, bar baılyǵy asyl buıymdaryn túgeldeı memleket qazanyna salyp, Otanyn saqtap qana qoımaı, álemdegi ozyq elderdiń qataryna kótergendigin aıtty. Bizdiń halyqtyń moınyna ondaı kúnder túsirmeı-aq qoısyn, dedi A.Ismaılov. Qazaqstan – armany asqaq, qýatty memleket. Osyndaı syn saǵatta Elbasynyń qasynda bolsaq daǵdarysty áli-aq eńseremiz. Kezdesý sońynda oblys ákiminiń orynbasary Erlan Aıtahanov jastarǵa rahmet aıta kelip, osyndaı júzdesýlerge ýaqyt tabatynyn aıtty. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy, Tólebı aýdany.

Senim synaqtan alyp shyǵady

– Tól valıýta teńgemizdiń AQSh dollaryna qatysty baǵamyna túzetý engizý elimiz ekonomıkasynyń damýyna kedergi keltiretin aýyr synaqtyń biri boldy. Jasyratyny joq, bul jaǵdaıdyń qarapaıym halyqqa da aýyr tıetini belgili. Devalvasııanyń sońy baǵanyń sharyqtaýyna ákelip soǵatyny aıdan anyq degen halyqtyń bul kúndegi kúdigin ábden túsinýge bolady. Degenmen, máselege zer sala bir qaraıyqshy. Qazirgi tańda biz myń qubylǵan geosaıası keńistik pen básekelestigi órshigen zamanda ómir súrip jatyrmyz. AQSh jáne Batys elderiniń soltústiktegi kórshimizge salǵan sanksııasynyń salqynyn sezip otyrǵanymyz da ashy shyndyq. Al Reseımen jyldar boıy qalyptasqan ekonomıkalyq baılanystardan bas tartý – búgingi ómir shyndyǵymen qabyspaıtyn tirlik. Sondyqtan da, «Kóppen kórgen uly toı» demekshi, basqa túsken bul qıynshylyqtyń aýyr júgine bizdiń de ıyq tospastan basqa amalymyz joq. Árıne, qıynshylyqtyń aty – qıynshylyq. Degenmen, biz munan da aýyr synaqtardan ótken elmiz. Sondyqtan da, búgingi kúnde Qazaqstan halqy bir judyryq bolyp jumylyp, tóteden tap bergen daǵdarysqa qarsy tura bilýimiz kerek. Eń birinshi kezekte baıbalamǵa boı bermegen jón. Bolar is boldy, boıaýy sińdi. Táýelsiz elimizdiń bolashaǵyna, onyń tól valıýtasy teńgeniń kúsh alaryna degen senim bizderdi alǵa jeteleýi tıis dep oılaımyn. Jýyrda ótken Qaýipsizdik Ke­ńe­­siniń shuǵyl otyrysynda Elbasy oryn alǵan másele boıynsha Úkimetke naqty tapsyrmalar berip, jaǵdaıdy tolyq baqylaýda ustap otyrǵanyna kýá boldyq. Bul – bizdiń bolashaqqa degen senimimizdi nyǵaıta túsedi. Elbasynyń oryn alǵan jaǵdaıǵa baılanysty jergilikti jerlerde baǵanyń sharyqtap ósýine jol bermeý kerektigin ákim-qaralarǵa shegelep tapsyrǵany qarapaıym halyqtyń kóńilinen shyqty dep senimmen aıtýǵa bolady. Memleket basshysynyń jaǵ­daı barysyn nazarda ustap otyr­ǵany áleýmettik máselelerdiń ýshy­ǵýyna jol bermeıdi dep senemin. Senimniń kúshi sol – ol qandaı da bolsyn synaqtan aman-esen alyp shyǵady!  Aman JANǴOJIN, saıasattanýshy. QARAǴANDY.

Básekege qabilettilik árkimnen bastalady

Biz sııaqty aýyl adamdary da dúnıeniń túndigin jelbiretip, shańyraǵyn shaıqaltqan daǵdarys ekonomıkasy myqty talaı elderdi emendeı ıiltip, syndyra jazdaǵanyn jete sezinip otyr. Álemdik ekonomıkadaǵy úles mólsheri 20-ǵa jýyq paıyzdy quraıtyn alyp derjava Qytaı ıýany qunsyzdanǵannan keıin ne aıtýǵa bolady? Aldaǵy kezeńde daǵdarystyń odan ári jalǵasyp, munaı barreliniń 30-40 dollarǵa deıin quldyraıtynyn eskersek, teńgeniń erkin aıyrbas baǵamyn engizýin jahandyq qaýip-qaterlerge qarsy der kezinde baǵyttalǵan birden-bir shara retinde qabyldaǵan jón. Menińshe qobaljıtyndaı, daýryǵatyndaı eshteńe joq. О́z basym bul synnan da múdirmeı ótetinimizge senimdimin. О́ıtkeni, syrtqy naryqta dollar nyǵaısa da, ishki saýda aınalymynda ulttyq valıýta negizgi basymdyqqa ıe. Onyń ústine Úkimet áleýmettik kóńil-kúıdiń nasharlaýyna jol bermeý úshin azyq-túlik ónimderiniń negizsiz qymbattamaýyna tolyq kepildik berip otyr. Jergilikti jerlerde shuǵyl túrde baǵa jáne tarıf ósýin turaqtandyrý baǵytynda qurylǵan shtabtar ahýaldyń baqylaýda turǵanyn ańǵartady. Eń bastysy, jańa ekonomıkalyq saıasat syrtqy naryqtaǵy básekelestikti arttyrýǵa zor múmkindikter beredi. Túpki maqsatymyz aıqyn, ol – burynǵysha jol taýyp, daǵdarysty eńserý, sóıtip, ozyq elderdiń qataryna qosylý. Búginde naqty jaǵdaıǵa baılanysty týyndaǵan májbúrli sharaǵa eńsemizdi túsirmeı, árqaısymyz óz salamyzda, jumys ornymyzda básekege qabilettilik qasıetin kórsete bilsek, sapaly taýardy da, azyq-túlik túrlerin de molynan óndirerimiz, syrtqy ımportqa telmirmesimiz anyq. О́ıtkeni, qazirgi ýaqyt belsendi is-qımyldy, shuǵyl sheshimdi qajet etedi. Jaıbaraqattyqty, naıqalýdy kótermeıdi. Men bul sózdi óz tájirıbeme súıenip aıtyp otyrmyn. Aýylda turǵandyqtan, túliktiń tóresi – jylqyny úıirlep ósirip kelemin. Bastapqyda qıyn tıgeni ras. Alaıda, tynymsyz eńbektiń, adal mańdaıterdiń arqasynda órisim keńeıdi, jaǵdaıym jaqsardy. «Qulan» baǵdarlamasy aıasynda 24 Qambar ata túligin satyp alyp, 33-ke jetkizdim. Sapaly ári qoljetimdi et ónimderin Astana, Kókshetaý qalalaryna jóneltemin. Budan tysqary jelmen jarysqan sáıgúlikter baptaımyn. Tazy ıtter asyraımyn. Osylaısha, ulttyq sport pen ata dástúrdi jandandyrýǵa da qal-qaderimshe úles qosyp kelemin. Eńsemizdi tik ustaıyq! Báse­ke­likke qabi­lettilikti ózimizden bastaıyq degim keledi, aǵaıyn. Maqsat AZBAEV, Aqqudyq aýylynyń turǵyny. Soltústik Qazaqstan oblysy, Taıynsha aýdany.