Elbasy tapsyrmasy erekshe nazarda

Elbasy óziniń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda otandyq taýarlardy kóptep óndiretin jańa óndiris oryndaryn ashýdy, Qazaqstan ónerkásibin damytýdy, jańa jumys oryndaryn qurýdy tapsyrdy. Bul mindetterge daǵdarys kezinde eldi azyq-túlikpen jáne birinshi kezektegi qajetti taýarlarmen qamtamasyz etý jáne olardy tómen baǵamen satý týraly máseleni sheshý de kiredi. Jalpy, Joldaýdan týyndaıtyn mindetter aýqymdy. Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Joldaý jarııalana salysymen joǵarǵy palatanyń «О́ńir» depýtattyq tobynyń otyrysyn ótkizip, onda senatorlar óńirlerde ótetin kezdesýler barysynda memlekettik saıasatty, aımaqtardy damytý men jergilikti ózin ózi basqarýǵa, jańa aımaqtyq saıasat salasyndaǵy Prezıdenttiń bastamalaryn túsindirý men nasıhattaýǵa qatysty is-qımyl josparyn naqtylap alǵan bolatyn. Osy oraıda, Atyraý oblysynda bolyp, Prezıdent Joldaýynda alǵa qoıylǵan tapsyrmalardy jergilikti bıliktiń qalaı iske asyryp jatqanynyń kýási bolyp qaıtqan Senat depýtaty Dýlat Qusdáýletovti áńgimege tartqan edik. – Dýlat Rashıtuly, El­ba­sy Nursultan Nazarbaevtyń Jol­daýynda otandyq ónim óndirýge erekshe kóńil bólindi. Qazirgi álemdik daǵdarys jaǵdaıynda elimizge tek qazba baılyqtardy satý arqyly ǵana emes, óńdeý ónerkásibin jandandyryp, sol arqyly ekonomıkany damytý úshin naqty qadamdar jasaýǵa túbegeıli bet burý mindeti qoıyldy. Atyraý oblysyna arnaıy baryp qaıttyńyz, Joldaýda qoıylǵan min­detterdiń oryndalý barysyna kóńilińiz toldy ma? – Daǵdarys biz úshin kútpegen jerde tutqıyldan bolǵan qubylys emes. Álemdik daǵdarystyń salqyny bizge de tıetini aldyn ala boljandy, Elbasy Joldaýda naqty mindetter qoıdy, Úkimet óz is-qımyl josparyn jasady. El Parlamenti osy ıgi mindetterdi júzege asyrýǵa qajetti zańdar qabyldady. Jalpy, daǵdarysqa qaramastan, elimiz ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń ekinshi besjyldyǵyn bastaǵanyn, sonyń negizinde shıkizatqa ǵana ıek artpaıtyn ekonomıka qurý qolǵa alynǵanyn erekshe atap ótýge tıispiz. Naqtyraq aıtsaq, «Nurly Jol» memlekettik ınfraqurylymdyq baǵdarlamasynyń qabyldanýy, «100 naqty qadam» Ult Josparynyń júzege asyryla bastaýy, az ýaqyt ishinde Parlamettiń 80-nen astam zań qabyldaýy – osynyń bári elimizdiń daǵdarysqa qaramaı, alǵa jyljýy úshin jasalyp jatqan naqty qadamdar. Al endi Senat Tóraǵasynyń arnaıy tapsyrmasymen saparda bolyp qaıtqan Atyraý oblysyna qatysty aıtar bolsam, oblysta Elbasy alǵa qoıǵan mindetter oıdaǵydaı iske asyrylyp jatyr. Onda jańa óndiris oryndary ashylyp, kóptegen jumys oryndary qurylýda. Al jańa jergilikti óndiris oryndarynyń ashylýy esebinen mundaǵy baǵa naryqtan tómendegeni, al ol óz kezeginde halyqtyń turmys-tirshiligine tıimdi jaǵdaı qalyptastyra bastaǵany baıqalady. Jergilikti bılik oblys halqyn osy aımaqta óndirilgen óz ónimderimen qamtamasyz ete otyryp, deldaldardyń kómeginsiz taýardy kommýnaldyq ba­zarlarǵa birden shyǵarý arqyly baǵanyń tómen bolýyna qol jetkizip otyr. Mysaly, «AgroFelıks» JShS konservilengen aýyl sharýashylyǵy ónimderi men kókónis salattaryn ón­dirýmen aınalysady eken. Olar jylyna 75 myń quty konservilengen ónim jáne 370 tonna kókónis salatyn daıyndaıtyn kórinedi. Jobany iske asyrý sheńberinde kókónisterdi konteınerlik jáne saqtaý qoımalary, konservileý sehy, salattar daıyndaý sehy, kókónis dúkeni jáne ákimshilik ǵımaraty salynyp, paıdalanýǵa berilgenin kórdik. Eger buǵan deıin osy taqylettes taýarlar syrttan tasymaldanyp kelgenin eskersek, bul – damý nyshany. – Ushy-qıyry joq saıyn dalasy bar Qazaqstan úshin aýyl sharýashylyǵyn damytý, ishki rynokty qamtamasyz etý, artylsa alys-jaqyn shet elderge shyǵarý – Elbasy alǵa qoıǵan mindetterdiń biri. Atyraý oblysynda mal ósirý, et, sút, basqa da aýylsharýashylyq ónimderin óndirý men qaıta óńdeý isin júzege asyrý jaǵy qalaı eken? – Atyraý jeri ejelden, tek jeriniń astyndaǵy baılyǵymen ǵana emes, sharýaǵa jaıly jerimen de belgili. Ke­­zinde bul aımaqta irili-usaqty mal dalaǵa syımaı jatatynyn bilemiz. Sol úrdis qaıta jandanyp, mal ósirý, aýylsharýashylyq ónimderin óndirý isine shyndap kiriskeni baıqalady. Tipti, onyń ishinde buryn onsha qolǵa alyna bermeıtin, biraq paıdaly sanalatyn sharýashylyq ta bar. Olaı deıtinim, Atyraý oblysy, Mahambet aýdany, Saraıshyq aýyldyq okrýginde ornalasqan «Saraıshyq» asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy» JShS «Eshki ósirý jáne eshki súti men etin qaıta óńdeý mal sharýashylyǵy kesheni» sút jáne qyshqyl sút ónimderin óndirýmen aınalysady eken. Kásiporyn jylyna 180 tonna eshki súti men 140 tonna sút ónimin óndiredi. Joba 1000 bas eshkini kútip-ustaýǵa eseptelgen. Meni tańǵaldyrǵany, kúnine 800 lıtr eshki sútin jáne sút óniminiń 18 túrin óndiretin olar ónimderin Atyraý, Oral, Astana qalalarynda jáne Reseıdiń Orynbor qalasynda satady eken. Buryn eshki malyn mensinýshi me edi jurtshylyq. Endi, mine, paıda taýyp, ózge eldiń naryǵyna shyǵyp otyr. – «Qazaq «Esiń ketse, eshki jı» dep beker aıtpaǵan ǵoı. Sol «esiń ketse» degeni búgingideı qıynshylyqty kezeńderdi bildiretin bolar, shamasy. Eshkiniń tez ósetinin, súti de, júni de úlken paıda ákeletinin mamandar jıi aıtyp júrgeninen habardarmyz, desek te, et, sút óndirýde iri qaranyń orny bólek qoı. – Árıne, qazaq halqy ejelden qadir-qasıetin biletin aýylsharýashylyq ónimderiniń, onyń ishinde mal sharýa­shy­lyǵynyń el ekonomıkasyndaǵy orny bólek. Osynsha keń jazıra jerimiz bola tura shetten sút, et, sút ónimderin tasymaldaýymyz kóńilge qonymsyz. Sondyqtan da Elbasy Joldaýda osy salany damytýǵa erekshe nazar aýdaryp otyr. Aýyl sharýashylyǵyn kóterý arqyly, birinshiden, biz halqymyzdy ekologııalyq taza ónimdermen azyqtan­dyrýǵa qol jetkizsek, ekinshiden, aýyldy jerde kóptep jumys oryndary paıda bolady. – Aıtalyq, Atyraý oblysy, Mahambet aýdany, Beıbarys aýyl­dyq okrýginde ornalasqan «SP Pervo­maıskıı» JShS golshtıno-frız tuqymdas 1000 bas saýyn sıyry bar taýarly-sút fermasy kúnine 6000 lıtr sút jáne sút óniminiń 6 túrin óndirip, Atyraý qalasynyń naryǵyna ótkizedi eken. Osy sııaqty suryptalǵan et ónimderin óndirýmen aınalysatyn «Asyl-Agro» sharýa qojalyǵynyń «Atyraý et óńdeý kombınaty» jylyna 44 myń iri qara mal basyn soıyp, sodan táýligine 15 myń quty konservilengen et, 5 myń tonna shujyq ónimin shyǵaratyn kórinedi. Mal ónimderi degende, et pen sút qana emes, jún, teri sııaqty ónimderdi óńdeý, olardan jurtshylyqqa qajetti buıymdar jasaýdy uıymdastyrý isi de oıǵa oralady. Atyraýda bul is te myqtap qolǵa alynypty. Bir ǵana mysal, júndi bastapqy óńdeý jáne júnnen jasalǵan buıymdardy jasaýmen aınalysatyn «Caspiy Lana Atyrau» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi shuǵa, syrmaq jamylǵy jáne kórpe tigip, naryqqa shyǵarady eken. Bul aıtylǵandar ekonomıkanyń damýyna tyń serpin berip, kóptegen jumys oryndarynyń ashylýyna muryndyq bolyp otyrǵanyn ózim kózimmen kórgen, kóńilim sengen birqatar sharýalardyń jaıy ǵana. Al Atyraýda Elbasy Jol­daýyn alǵa aparyp, qolǵa alǵan isin dóń­gelentip otyrǵan isker orta qatary kóbeıe túsipti. Bul – kóńil qýantatyn jaıt. – Elbasy básekege qabiletti otan­dyq taýarlardy óndirý úshin jańa tehnologııalar men óndiris ınf­ra­qurylymdaryn engizý qajettigin aıtyp keledi. Árıne, ınnovasııaǵa negizdelgen alyp óndiris týraly aıt­pasaq ta, aımaqta otandyq ónim óndirýshi shaǵyn óndiristerdiń ahýaly qalaı eken? – Elimizdiń agrarlyq-ındýs­trııalyq baǵytta damý ústindegi memleket ekenin eskersek, jańa tehnologııalardy ıgerý, zamanǵa saı, básekege qabiletti otan­dyq taýarlar qataryn kóbeıtý bas­ty maqsat bolyp tabylady. Bul oraıda da Atyraýda tyń talpynystar az emes. Olardyń arasynda jańashyldyqqa erte qol sozǵan qazaqstandyq kompanııalar da baryn baıqadym. Máselen, óz jumysyn 1996 jyly qoǵamdyq ınfraqurylymdarǵa servıstik qyzmet kórsetýden bastaǵan «Karat» JShS búgingi tańda tigin, aýyz sý jáne qutydaǵy konserviler daıyndaý sehtaryn iske qosyp, otandyq ónim óndirýdi arttyrýǵa atsalysyp kele jatyr eken. Aıta keterligi, «Karat» qutydaǵy et konservileri 2015 jyly Astana qalasynda ótken «Qazaqstannyń úzdik taýary-2015» kórme-saıysynda Atyraý oblysynyń namysyn qorǵapty. Olardyń ónimderi búginde Oral, Aqtaý, Aqtóbe, Qaraǵandy qalalaryna satylymǵa shyǵarylyp jatqanyn bildik. Mine, osy aıtylǵandardyń bári Atyraý oblysynda Elbasy Jol­daýynyń oıdaǵydaı júzege asyrylyp jatqandyǵynyń naqty mysaldary. Oblys halqy elimizdiń jarqyn bolashaǵy úshin aıanbaı eńbek etip, Qazaqstandy odan ári damytýǵa óz úlesin qosa beredi dep senemiz. – Áńgimeńizge rahmet.  Áńgimelesken Ádil Bek QABA, jýrnalıst.